Türk SİHA’larının Küresel İhracat Başarısı: Erişim, Paket, Katalog

2018’de Türkiye’nin taktik sınıf silahlı insansız hava aracı iki ülkeye satılmıştı; 2025 sonunda üreticinin aynı platform için sözleşme imzaladığı ülke sayısı 36’ydı. Aynı yedi yılda ağır sınıf AKINCI beş alıcıya, gemi konuşlu TB3 ve jet motorlu KIZILELMA ilk ihracat müşterisine, TUSAŞ’ın ANKA’sı Orta Asya’dan Güneydoğu Asya’ya altı ülkeye gitti. Bu dosya SİHA hattını ülke ülke değil ürün hattı olarak okuyor ve ihracatı sürükleyen üç kümeyi adlandırıyor: erişim, paket, katalog.

Serinin yirmi beşinci dosyası ve ikinci tematik dosyası. Polonya, Suudi Arabistan, Ukrayna, Azerbaycan, Katar, Körfez, Balkanlar, Orta Asya, Endonezya ve Malezya dosyalarındaki veri burada tekrar edilmiyor, link veriliyor. Zırhlı araç dosyasının kalıbı aynen geçerli: sözleşme, bağış, basın rakamı ve aktarım ayrı ayrı yazıldı; rakip hatlar ayrı katman; üstünlük iddiası yok; kayıp ve savaş anlatısı yok.

Kısa cevap: erişim × paket × katalog

Seride SİHA hattı on dokuz doğrulanmış alıcıyla en geniş ürün hattı ve zırhlı araç hattından farklı olarak alıcıların çoğu doğrudan alım basamağında. Bu genişliğin arkasında üç küme var. Erişim: ihracat izni tek başkentten çıkıyor, mühimmat aynı sözleşmede geliyor, sistem 2014’ten beri hizmette. Paket: yer kontrol istasyonu, simülatör, eğitim ve lojistik tek sözleşmede; bedel çoğu büyük alımda açık; teslimat altı ila on yedi ay; paket üçten altmışa ölçekleniyor. Katalog: TB2’den AKINCI’ya, TB3’e ve KIZILELMA’ya; TUSAŞ’ın ANKA ve Aksungur’u; isteyen alıcıya yerli üretim payı. Tek cümle: alıcı izin beklemeden, mühimmatıyla birlikte, açık bedelle ve bir yıl içinde teslim alıyor; sonra aynı üreticiden bir üst sınıfa geçebiliyor. Türk paketine bu dosyanın eklediği bileşen erişim × paket × katalog.

Tablonun söylediği üç şey. Birincisi genişlik: on dokuz doğrulanmış alıcı, dört kıta, NATO üyesinden Orta Asya’ya. İkincisi katman: on üç alıcı yalnızca TB2, altısı ikinci bir platform daha aldı; Kırgızistan dördünü birden, Endonezya dört farklı sınıfı aldı. Üçüncüsü statü: on dokuz satırın on beşi sözleşme, biri bağış, üçünde adet basın ya da açıklanmamış. Adedi açıklanmayan alıcıya dosya rakam yakıştırmıyor; Afrika satırı açık kaynak listesiyle sınırlı.

Birinci küme: erişim

Tek başkentten izin, mühimmat pakette

Körfez dosyasının ilk satırı “kapalı kapı”ydı: BAE’nin MQ-9B talebi 2021’de askıya alındı ve erişim sorunu ürün sorununa dönüştü. Orta Asya dosyası aynı bileşeni Rus ve Çin hattı arasında sıkışan envanter için yazdı: ne Moskova’nın ne Pekin’in onayı; ihracat izni yalnızca Ankara’dan. İkinci adım mühimmat: MAM-L ve MAM-C aynı sözleşmeden geliyor; Polonya sözleşmesinde mühimmat pakete dâhildi, Körfez alımlarında ayrı bir izin süreci yoktu. Bu iki bileşen ürünün kendisiyle değil sözleşme yapısıyla ilgili; dosya siyasi bağlamı ana sebep olarak yazmıyor, erişim başlığı altında sözleşme özelliği olarak sayıyor.

Hizmette kanıtlanmış sistem

TB2 2014’te TSK envanterine girdi; ilk ihracat sözleşmeleri dört yıl sonra imzalandı. Küresel filo 10 Aralık 2024’te 1 milyon uçuş saatini geçti. TB2’nin ihracat ürününe dönüşüm kronolojisi bunu ilk eşik olarak yazıyor: kendi ordusunun envanterine girmek. Zırhlı araç hattındaki “kullanıcı referansı” bileşeninin SİHA karşılığı bu: alıcı test raporu değil, hizmette olan ve üretim hattı çalışan bir sistem satın alıyor.

Tablo rakip hatları ayrı katman olarak veriyor; üstünlük iddiası yok. Ortak bulgu şu: Suudi Arabistan, BAE, Kazakistan ve Özbekistan Çin hattını envanterinde tutarken Türk hattını yanına ikinci kaynak olarak ekledi; Polonya MQ-9A’yı kiralarken TB2’yi satın aldı. Türkiye–Çin ihracat modeli karşılaştırması iki yolu ayrı ayrı okuyor.

İkinci küme: paket

Tam paket, açık bedel, hız

Polonya sözleşmesi paketin ölçüsünü koydu: 24 hava aracı, SAR radar, simülatör, eğitim, yedek parça, lojistik ve depo seviyesi bakım için teknoloji aktarımı tek sözleşmede, 270 milyon dolar. Katar’ın 2018 paketi 6 TB2 + 3 yer kontrol istasyonu + simülatördü; Kuveyt’inki 18 + 3 istasyon. Bedel beş büyük sözleşmede açık; TB2’nin birim fiyatı hakkında bilinenler bu açık bedellerden türetiliyor, dosya birim fiyat hesaplamıyor. Hız zırhlı hattan da yüksek: Kosova yaklaşık altı ay, Hırvatistan dokuz, Arnavutluk ve Romanya on dört, Polonya on yedi ay. TB2 teslimat envanteri yıllık yaklaşık 250 hava aracı üretim kapasitesini kaydediyor.

Tablo iki kalıbı gösteriyor. Taktik sınıfta doğrudan alım altı ila on yedi ayda teslim; MALE sınıfı ANKA’da ve yerinde montaj içeren paketlerde takvim iki yılı aşıyor; ağır sınıf AKINCI’da yerli üretim payı takvimi 2026’ya taşıyor. Zırhlı araç dosyasındaki bulgu burada da geçerli: sanayi payı arttıkça teslimat uzuyor ve alıcı hangisini istediğini seçiyor.

Ölçeklenebilir paket

Aynı platform üç hava araçlık paketle de (Arnavutluk), yirmi dört araçlık dört setle de (Polonya) satılıyor. Balkanlar dosyası bunu “küçük ordu, küçük paket” diye adlandırmıştı: alıcı filoyu değil kabiliyeti satın alıyor. Endonezya’nın 60 TB3 paketi ölçeğin diğer ucu. Bu esneklik, hattın Bosna-Hersek’ten Kuveyt’e çok farklı bütçelerde alıcı bulmasının nedeni.

Üçüncü küme: katalog

2018’de katalogda tek platform vardı. 2026’da TB2, AKINCI, TB3 ve KIZILELMA Baykar hattında; ANKA ve Aksungur TUSAŞ hattında. Alıcı için bunun anlamı: ilk alımdan sonra aynı üreticiden bir üst sınıfa geçebilmek. Azerbaycan TB2’den AKINCI’ya, BAE TB2’den AKINCI’ya, Endonezya ANKA’dan TB3, AKINCI ve KIZILELMA’ya geçti; Kırgızistan dört platformu birden aldı. Aynı dönemde başlayan SİHA programları dosyası katalog derinliğinin nasıl kurulduğunu program program anlatıyor.

Sanayi payı seçeneği

SİHA hattında alıcıların çoğu doğrudan alım basamağında; ama isteyen alıcıya üst basamaklar açık. Suudi Arabistan AKINCI gövde, kablolama ve aviyoniğinin bir bölümünü Krallık’ta üretecek ve yaklaşık 300 mühendisini Türkiye’de eğitti; Ukrayna‘da 100 milyon dolarlık Baykar tesisi inşa ediliyor ve Ivchenko-Progress motorları Türk programlarına giriyor — serinin tek çift yönlü SİHA hattı; Endonezya‘da 12 ANKA’nın altısı PTDI’de monte ediliyor ve Baykar–Republikorp ortak girişimi kuruldu; Kazakistan’da ANKA ortak üretim girişimi Mayıs 2026’da duyuruldu. Polonya’da depo seviyesi bakım yetkisi var. Altı basamaklı ölçekte SİHA hattı birinci, ikinci ve üçüncü basamağı dolduruyor; sermaye ortaklığı ve ortak geliştirme basamağında doğrulanmış SİHA örneği yok.

On iki yılda ne değişti?

Zaman çizelgesi üç evre gösteriyor: 2014–2019 envantere giriş ve ilk iki ihracat (Katar, Ukrayna); 2020–2023 NATO üyesi alıcı (Polonya), Körfez ve Orta Asya’ya açılış, ağır sınıfın ihracata girmesi (Suudi AKINCI); 2024–2026 katalog derinliği (Endonezya TB3, AKINCI, KIZILELMA) ve TUSAŞ hattının yerinde üretime geçmesi (Kazakistan). Kırılma noktası 2021: Polonya sözleşmesi ittifak içi referansı, aynı yıl BAE’nin MQ-9B talebinin askıya alınması erişim bileşenini görünür kıldı.

Neyin resmî, neyin basın rakamı olduğu

Tablonun boş bıraktığı yer bir sonraki basamağı gösteriyor: Ukrayna tesisi üretime geçerse ve Kazakistan girişimi hatta dönüşürse SİHA hattı yerinde üretimde iki yeni örnek kazanır; sermaye ortaklığı ve ortak geliştirme basamağında SİHA örneği bugün yok.

EM-PFI değerlendirmesi

Bu dosyada puan tek alıcıyı değil ürün hattının genelini ölçüyor. Ülke ve bölge puanları seride dağınık: Polonya 79, Ukrayna 79, Suudi 82, Balkan hattı 82, Körfez hattı 83. Hat puanı bu dağılımın ağırlıklı okuması ve ülke puanlarının yerine geçmiyor.

Kırılım serinin omurgasıyla uyumlu ama bir farkla: teslimat ve maliyet-etkinlik ölçütleri zırhlı ve deniz hattından yüksek, sanayi payı ölçütleri aynı bantta. Zırhlı araç hattı 80, deniz hattı 84; SİHA hattı 84 ile deniz hattıyla aynı puanda, ancak on dokuz alıcıyla en geniş hat.

Riskler ve sınırlar

Bu bölüm Türk ürününü zayıflatmak için değil, dosyayı kullanılabilir kılmak için var.

Bu hat nereye gidiyor?

Açılıştaki tanıma dönelim: erişim, paket, katalog. Türk SİHA hattı on dokuz alıcıya izin beklemeden, mühimmatıyla, açık bedelle ve bir yıl içinde sistem verdi; sonra aynı alıcıya bir üst sınıfı sundu. Polonya’nın 2021 sözleşmesi ittifak içi referansı kurdu, Körfez ve Orta Asya erişim bileşenini görünür kıldı, Endonezya katalog derinliğini tek pakette gösterdi. Serinin hiçbir ürün hattı bu kadar geniş değil; zırhlı araç hattı sanayi payında, deniz hattı tasarım aktarımında daha ileride, ama ikisi de on dokuz alıcıya ulaşmıyor. On iki yıl, iki üretici, altı platform, on dokuz doğrulanmış alıcı ve üreticinin saydığı 36 sözleşme ülkesi: hattın ölçüsü bu.

Sonraki basamak üç kaleme bağlı: Endonezya’nın TB3 ve KIZILELMA teslimatları, Suudi Arabistan’da yerel montajlı ilk AKINCI ve Ukrayna tesisinin üretime geçmesi. Üçü de olursa hat 2028’e kadar iki yeni sınıfı ihracata ve iki yeni yerinde üretim örneğini sahaya taşır; olmazsa bugünkü hâliyle kalır — erişim, paket, katalog — ve bu da seride üst basamak. Bu dosya yalnızca imzalanmış veya teslim edilmiş olanı yazdı; görüşme haberlerini almadı.

Sık sorulan sorular

Serideki diğer dosyalar

“Neden Türk Savunma Sanayiini Seçtiler?” serisi, tek tek ihracat haberlerinin ötesine geçerek alıcının ihtiyacını, masadaki alternatifleri ve sözleşme yapısını inceliyor. Bu dosyanın dayandığı SİHA dosyaları:

• Polonya neden Bayraktar TB2 aldı?
• Suudi Arabistan neden Bayraktar AKINCI’yı seçti?
• Ukrayna neden Bayraktar TB2 aldı?
• Azerbaycan neden Türk savunma sistemlerini tercih ediyor?
• Körfez ülkeleri neden Türk İHA’larını tercih ediyor?
• Balkan ülkelerinde Türk savunma sanayii neden büyüyor?
• Orta Asya ülkeleri neden Türk İHA’larına yöneliyor?
• Endonezya–Türkiye savunma sanayii ilişkileri
• Suudi Arabistan–Türkiye savunma sanayii ilişkileri
• Türk zırhlı araçlarının ihracat başarısının nedenleri

Serinin tamamı ve bölgesel kırılımlar Türkiye savunma ihracatı hub sayfasında. Ürün bazlı okumalar: TB2 kullanan ülkeler, ANKA teslimat envanteri, AKINCI fiyatı, AKINCI–MQ-9B karşılaştırması, ANKA–Heron karşılaştırması, MALE sınıfı nedir ve dünyanın en büyük askerî İHA üreticileri.

Kaynaklar ve yöntem

• Polonya Savunma Bakanlığı ve Baykar — TB2 sözleşmesi (24 Mayıs 2021), teslimatlar (Ekim 2022 – 16 Mayıs 2024), NSPA (Ekim 2024)
• Baykar açıklamaları — Suudi AKINCI sözleşmesi (18 Temmuz 2023), operatör mezuniyeti (13 Ekim 2025); BAE AKINCI (2024); 1 milyon uçuş saati (10 Aralık 2024); 36 sözleşme ülkesi ve 2025 ihracat cirosu
• Kuveyt Savunma Bakanlığı ve Baykar — 18 TB2 (Haziran 2023), ilk parti (17 Temmuz 2025)
• Romanya, Hırvatistan, Arnavutluk, Kosova savunma bakanlıkları — TB2 sözleşme ve teslimat açıklamaları (2022–2025)
• Türkiye MSB — Bosna-Hersek TB2 bağışı (29 Haziran 2025)
• Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan cumhurbaşkanlığı açıklamaları; TUSAŞ — ANKA, Aksungur, AKINCI teslimatları (2021–2025); Kazakistan ortak üretim girişimi (14 Mayıs 2026)
• TUSAŞ, Endonezya ve Malezya hava kuvvetleri — ANKA sözleşmeleri (Şubat 2023; 25 Mayıs 2023) ve teslimatlar
• Endonezya YDSK ve Baykar — 60 TB3 + 9 AKINCI + Republikorp (12 Şubat 2025); 12 KIZILELMA (6 Mayıs 2026)
• SIPRI silah transferi veri tabanı — Azerbaycan TB2 teslimatı
• Envanter Medya envanter dosyaları — TB2 dönüşüm kronolojisi, TB2 ülke listesi, TB2 ve ANKA teslimat envanterleri; serinin 1, 2, 6, 7, 8, 15, 16, 17, 20–23. dosyaları

Yöntem notu. Bu dosya yeni ülke verisi üretmedi; serinin ülke dosyalarında doğrulanmış kalemleri ürün hattı düzeyinde yeniden okudu. Her kalem sözleşme / bağış / basın rakamı / üretici verisi / açık kaynak statüsüyle yazıldı; adedi açıklanmayan alıcıya rakam yakıştırılmadı; birim fiyat hesaplanmadı. Savaş ve kayıp anlatısı dosyaya alınmadı; “hizmette kanıtlanmış sistem” ifadesi envantere giriş ve uçuş saatiyle sınırlı tutuldu. Rakip hatlar (MQ-9, Wing Loong, CH-4, Heron, Orlan) ayrı katman olarak verildi; üstünlük iddiası yok. Erişim bileşeni sözleşme özelliği olarak yazıldı; siyasi bağlam ana sebep olarak yazılmadı. EM-PFI ürün hattı geneli için Envanter Medya’nın editoryal değerlendirmesidir; ülke puanlarının yerine geçmez.