🇹🇷 Türk Savunma Sanayii Zaman Tüneli
MÖ 209’da Mete Han’ın onluk ordusundan KAAN’a — Türk askerî teknolojisinin ve savunma sanayisinin 22 asırlık kronolojisi. Hun okçuluğundan Tophane-i Âmire’ye, Mühendishane’den TUSAŞ ve BAYKAR’a uzanan 495 kilometre taşı.
2026 Cari yıl
NATO Zirvesi Ankara’da
Türkiye NATO Devlet ve Hükûmet Başkanları Zirvesi’ne ev sahipliği yaptı; savunma yatırımları ve sanayi iş birliği gündemdeydi.
KAAN seri üretim hattı tam kapasiteye geçti
TUSAŞ Akıncı tesislerinde KAAN için ikinci montaj hattı devreye alındı. 2028 hedefli envantere giriş için üretim hızı %40 arttı.
GÖKDOĞAN BVR füzesi KAAN entegrasyonu
Türk yapımı görüş ötesi hava-hava füzesi GÖKDOĞAN, KAAN üzerinde ilk ateşli testleri başarıyla tamamladı.
BAYKAR’dan Endonezya AKINCI anlaşması
9 adet Bayraktar AKINCI için Endonezya Savunma Bakanlığı ile çerçeve sözleşme. Pakistan ve Azerbaycan’ın ardından Asya’da 3. operatör.
SANCAR SİDA envantere katıldı
Silahlı insansız deniz aracı SANCAR Deniz Kuvvetleri envanterine girdi.
Millî Uçak Gemisi inşası başladı
Mevcut platformlardan çok daha büyük ölçekli Millî Uçak Gemisi’nin inşa süreci başlatıldı.
JDSI akademik dergisi yayına başladı
SSB, savunma ve güvenlik sanayii için hakemli, açık erişimli uluslararası dergi JDSI’yı çıkardı.
BATU fabrika kabulü tamamlandı
ALTAY için geliştirilen 1.500 beygirlik millî motorun fabrika kabul faaliyetleri başarıyla bitti.
Havacılık motorlarında 2,95 milyar dolar ihracat
Türk savunma sanayiinin havacılık motorları için 2,95 milyar dolarlık ihracat siparişi alındı.
ÇELİK KUBBE entegre hava savunma ağı tam operasyonel
HİSAR + SİPER + KORKUT + GÖKDEMİR’i tek komuta-kontrol altında birleştiren ÇELİK KUBBE projesi tüm Türkiye’yi kapsayan ilk aşamayı bitirdi.
T929 ATAK-2 ilk seri teslimat
10 ton sınıfı yeni nesil ATAK-2 saldırı helikopteri için ilk seri teslimatlar Kara Kuvvetleri’ne yapıldı. TS1400 yerli motor ile.
KIZILELMA-B ses üstü hız testleri
BAYKAR’ın insansız muharip uçağı KIZILELMA Block-B, transonik rejimde uçuş zarfı genişletildi; süpersonik geçiş hedefi 2026 Q3.
HÜRJET Malezya ihracat sözleşmesi
18 adet HÜRJET için Malezya Hava Kuvvetleri ile imzalandı. T-38 değişimi kapsamında ilk büyük Asya pazarı kazanımı.
SSB savunma ihracatı yıllık 8 milyar USD’yi aştı
2025’te 7,2 milyar USD seviyesinden 2026 ilk çeyrek itibarıyla 8 milyar USD bandını gören Türk savunma ihracatı tarihi rekor kırdı.
2025
ALTAY seri üretim teslimatları başladı
BMC Sakarya tesisinde yerli kompozit zırh ve BATU motor ile donanmış ilk seri ALTAY tankları Kara Kuvvetleri envanterine girdi.
SİPER Blok-II 300 km menzile çıktı
S-400 muadili olarak konumlanan SİPER hava savunma sisteminin Blok-II versiyonu test atışlarında 300+ km menzile ulaştı.
STEEL DOME hava savunma kümesi tanıtıldı
Çok katmanlı yerli hava savunma çözümü resmi olarak Cumhurbaşkanı tarafından tanıtıldı; entegre komuta sistemi ASELSAN tarafından geliştirildi.
Sırbistan KAAN için niyet beyanı imzaladı
5. nesil KAAN için Sırbistan-Türkiye arasında stratejik iş birliği protokolü; teslimat 2030+ planlanıyor.
KIZILELMA Block-2 görücüye çıktı
BAYKAR İHA’nın insansız muharip uçağı yeni AESA radar ve dahili silah yatağıyla TEKNOFEST’te sergilendi.
İlk yerli motorlu ANKA-3 SİHA teslim edildi
TUSAŞ yerli üretim motorlu ANKA-3 görev uçuş testlerini tamamlayıp ilk operasyonel birliklere teslim edildi.
TAYFUN Blok-IV 1.500 km menzile ulaştı
ROKETSAN balistik füze TAYFUN ailesinin yeni versiyonu rekor uçuş mesafesini test atışında doğruladı.
Romanya 9 adet Cobra II zırhlı aracı sipariş etti
NATO üyesi Romanya, sınır gücü modernizasyonu için OTOKAR Cobra II’leri tercih etti.
MİLDEN milli denizaltı kesim töreni
Türkiye’nin ilk yerli denizaltısı MİLDEN için ilk çelik kesim töreni yapıldı. 6 adet planlanıyor, 2030’larda hizmete girecek.
HÜRJET: İspanya’ya 30 uçak, 2,6 milyar avro
İlk millî jet eğitim uçağı için İspanya ile ihracat sözleşmesi imzalandı.
SSB 40. kuruluş yılı
1985’te kurulan Savunma Sanayii Başkanlığı 40 yılı geride bıraktı.
BMC Ankara tank tesisi açıldı
Tank ve Yeni Nesil Zırhlı Araçlar Üretim Tesisi açılışı ile ilk ALTAY teslimat töreni yapıldı.
HÜRJET A1 yapılandırması ilk silahlı uçuş
Hafif muharip türev HÜRJET-A1 BOZDOĞAN AAM ile ilk ateşli testleri tamamladı.
KAAN: Endonezya ile 48 uçaklık sözleşme
Millî Muharip Uçak için Endonezya ile 48 adet satış sözleşmesi imzalandı.
Çelik Kubbe teslimatı
Türkiye’nin hava savunma şemsiyesinin ilk teslimatı gerçekleştirildi.
ASELSAN Oğulbey Teknoloji Üssü temeli
Gölbaşı’nda Avrupa’nın en büyük entegre savunma tesisinin temeli atıldı.
KTJ-3200 Brezilya’ya ihraç edildi
Millî turbojet füze motoru ihracatı gerçekleşti.
100 yerli motorlu VURAN ve KİRPİ teslim edildi
Yerli motorlu ilk seri üretim taktik zırhlı araçlar (90 VURAN, 10 KİRPİ) KKK ve Jandarma’ya verildi.
KARAOK envantere girdi
Kızılötesi görüntüleyicili portatif kısa menzilli tanksavar füzesi TSK’ya alındı.
MİLGEM 6, 7 ve 8 denize indirildi
TCG İZMİR, TCG İZMİT ve TCG İÇEL %80’in üzerinde yerlilikle denize indi; teslimat 2026.
TRLG-230 envantere girdi
İHA’ların işaretlediği hedefi karadan vuran 230 mm lazer güdümlü füze TSK’ya alındı.
Polonya 24 adet daha BAYRAKTAR TB2 aldı
Ek tedarik sözleşmesiyle Polonya envanteri 48’e ulaştı; aynı zamanda yerel bakım merkezi de açıldı.
BAYKAR dünyanın en büyük SİHA üreticisi
Forecast International raporuna göre BAYKAR yıllık 200+ İHA üretim kapasitesiyle dünya birincisi oldu.
2024
Endonezya KAAN niyet beyanı imzaladı
5. nesil savaş uçağı için Endonezya-Türkiye stratejik iş birliği protokolü, çift taraflı üretim opsiyonu ile.
SOM-J füzesi KAAN entegrasyonu testleri
TÜBİTAK SAGE / ROKETSAN ortak ürünü standoff seyir füzesi SOM-J, F-16 ve KAAN platformları için sertifikasyon süreçlerini başlattı.
GÖKBORA çok platformlu BVR füzesi tanıtıldı
120+ km menzilli görüş ötesi hava-hava füzesi GÖKBORA TEKNOFEST’te ilk kez sergilendi.
TF-2000 hava savunma muhribi inşaatı başladı
İlk yerli destroyer TF-2000 için STM-Türkiye Aselsan-Roketsan ortaklığında ilk omurga konuldu.
BAYRAKTAR TB2 Kosova kontratı
5 adet TB2 için Kosova Savunma Kuvvetleri ile imzalandı; Balkanlar bölgesinde 2. operatör.
ATMACA seyir füzesi 250 km menzil testi
ROKETSAN ATMACA gemisavar füzesinin uzun menzil versiyonu deniz hedefini 250 km’den vurdu.
BAYRAKTAR AKINCI Kazakistan ihracatı
3 adet AKINCI SİHA için Kazakistan Savunma Bakanlığı sözleşmesi.
ANKA-3 stealth İHA ilk uçuş
Tailsiz uçan kanat tasarımlı ANKA-3 ilk uçuşunu Aralık 2023’te yaptı; 2024’te uçuş zarfı genişletildi.
TEI yerli motor TEI-TF6000 ilk çalıştırma
HÜRJET için geliştirilen yerli turbofan motorunun ilk testleri Eskişehir’de tamamlandı.
HİSAR-A+ Kuveyt için ihraç edildi
Kısa menzilli hava savunma sistemi HİSAR-A+ Kuveyt Silahlı Kuvvetleri’ne teslim edilmeye başlandı.
İlk yerli MİLGEM Pakistan’a teslim edildi
PNS Babur (Pakistan Navy için MİLGEM klası) ilk ünitesi Karaçi’de denize indirildi.
Portekiz’e ikmal gemisi: ilk AB/NATO askerî gemi ihracatı
Portekiz için 2 Denizde İkmal ve Lojistik Destek Gemisi sözleşmesi imzalandı.
ASELFLIR-500
Hava platformları için millî keşif-gözetleme ve hedefleme sistemi 2023 testlerini geçti.
Çelik Kubbe projesi başlatıldı
Alçak, orta ve yüksek irtifayı tek ağda birleştiren entegre hava savunma projesi başladı.
KAAN ilk uçuşunu yaptı
Türkiye’nin 5. nesil milli muharip uçağı KAAN, Mürted Havalimanı’nda 13 dakikalık tarihi ilk uçuşunu gerçekleştirdi.
TİYK M60T: ilk iki modernize tank
Tanklara İlave Yetenek Kazandırılması projesinde iki M60T envantere alındı.
Millî Yetkinlik Hamlesi
Sektörde bilgi ve deneyim transferini yaygınlaştıran insan kaynağı programı başlatıldı.
TCG Üsteğmen Arif Ekmekçi teslim edildi
İkinci Lojistik Destek Gemisi donanmaya katıldı.
MERT ve MERTER taşınabilir ET sistemleri
Sırt tipi MERTER 2023’te güvenlik güçlerine teslim edildi.
ALP 300-G erken ihbar radarı
Taşınabilir uzun menzilli radar geliştiriliyor; SİPER’de arama radarı olarak görev yapacak.
KIZILELMA-A ilk silahlı görev uçuşu
BAYKAR insansız muharip uçağı dahili silah taşıma ve ateşleme testlerini başarıyla tamamladı.
AESA burun radarı ilk uçuş
Millî AESA radar F-16 ÖZGÜR üzerinde ilk uçuşunu yaptı.
TCG İSTANBUL: İ sınıfı ilk fırkateyn
MİLGEM’in beşinci gemisi ve İ sınıfının ilki donanmaya teslim edildi.
TCG DERYA teslim edildi
Denizde ikmal muharebe destek gemisi Deniz Kuvvetleri’ne verildi.
GÖKDENİZ MİLGEM-5’e entegre edildi
KORKUT’un deniz versiyonu yakın hava savunma sistemi gemiye takıldı.
TCG PİRİREİS teslim edildi
Yeni Tip Denizaltı Projesi’nin ilk gemisi (S-330) Reis sınıfının ilki olarak donanmaya katıldı.
TÜRKSAT 6A hizmete alındı
İlk yerli ve millî haberleşme uydusuyla Türkiye kendi haberleşme uydusunu üreten 11 ülkeden biri oldu.
BOZDOĞAN ve GÖKDOĞAN envantere girdi
GÖKTUĞ projesinin görüş içi ve görüş ötesi hava-hava füzeleri TSK’ya alındı.
GÖKBEY ilk teslimat
İlk yerli genel maksat helikopteri T625 GÖKBEY Jandarma’ya teslim edildi.
2023
KIZILELMA gemiden ilk kalkış denemesi
BAYKAR KIZILELMA SİHA, TCG Anadolu güvertesinden ski-jump kalkış için ilk testleri yaptı.
SİPER ilk operasyonel test atışı başarılı
Türkiye’nin uzun menzilli yerli hava savunma sistemi SİPER, hedef füzeyi 100+ km’den imha etti.
BAYRAKTAR AKINCI yerli üretim oranı %94’e çıktı
BAYKAR AKINCI SİHA’nın yerli üretim oranı, BATU motor entegrasyonuyla %94’e yükseltildi.
BAYKAR Suudi Arabistan AKINCI anlaşması
Suudi Arabistan, BAYRAKTAR AKINCI ve TB2 kombinasyonu için tarihi sözleşme imzaladı.
ALTAY tankı seri üretim aşamasına geçti
BMC Sakarya tesislerinde ALTAY için seri üretim hattı resmi olarak açıldı; ilk teslimatlar 2025 hedefli.
İspanya 4 adet HÜRJET için niyet beyanı imzaladı
NATO üyesi İspanya, F-5’lerin değişimi için HÜRJET’i değerlendiriyor.
TCG Anadolu Donanmaya teslim edildi
Dünyanın ilk SİHA gemisi TCG Anadolu (LHD), İstanbul Tersanesi’nden Deniz Kuvvetleri’ne tören ile teslim edildi.
HÜRJET prototipi ilk uçuş
Yerli süpersonik eğitim uçağı HÜRJET, 25 Nisan 2023’te ilk başarılı uçuşunu Mürted’de yaptı.
KARGU-2 sürü algoritması operasyonel
STM KARGU-2 KAMİKAZE İHA’lar için sürü saldırı algoritması sahada test edildi.
Romanya MİLGEM korvet anlaşması
4 adet MİLGEM klası gemi için Romanya ile mutabakat. Türkiye’nin AB’ye ilk MİLGEM ihracatı.
TAYFUN balistik füze 561 km menzil testi
ROKETSAN TAYFUN, Karadeniz’e 561 km menzille düşürüldü; Türkiye’nin en uzun menzilli yerli balistik füzesi rekoru.
ANKA III ilk uçuş
Delta kanatlı, jet motorlu, düşük görünürlüklü muharip insansız uçak ilk uçuşunu yaptı.
ZAHA ilk teslimatlar
Dünyada yalnızca iki örneği bulunan zırhlı amfibi hücum aracı teslim edildi.
KILIÇSAT küp uydu fırlatıldı
Yerli LNA modülüne uzayda tarihçe kazandıran, gemi konum verisi toplayan küp uydu yörüngeye çıktı.
ÖZGÜR projesi: ilk modernize F-16
F-16 modernizasyonu için ÖZGÜR başlatıldı; ilk uçak Hava Kuvvetleri’ne teslim edildi.
BAYRAKTAR TB3 ilk uçuş
Katlanır kanatlı, gemi konuşlu SİHA ilk uçuşunu yaptı.
İMECE uydusu uzaya gönderildi
Millî elektro-optik kameralı metrealtı çözünürlüklü gözlem uydusu fırlatıldı.
T929 ATAK II ilk uçuş
11 tonluk yerli taarruz helikopteri ilk uçuşunu gerçekleştirdi.
İlk ALTAY tankları test için KKK’ya teslim
Üçüncü nesil ana muharebe tankının ilk örnekleri test amacıyla Kara Kuvvetleri’ne verildi.
Türk savunma ihracatı 5,5 milyar USD
Tarihi rekor: 5,5 milyar USD savunma ve havacılık ihracatı; bir önceki yıla göre %27 artış.
2022
KIZILELMA ilk uçuş — Türk insansız muharip uçağı
BAYKAR’ın stealth özellikli insansız muharip uçağı KIZILELMA, 14 Aralık 2022’de Akıncı meydanında ilk uçuşunu yaptı.
Yemen ASAGİ savunma istihbaratı için TB2
BAE ile koordineli olarak BAYRAKTAR TB2 için Yemen anlaşması.
Pakistan MİLGEM 4 gemi anlaşması
İlk Babur sınıfı Pakistan Navy için Karaçi’de inşa edilmeye başladı.
BAYRAKTAR AKINCI Azerbaycan kontratı
4 adet AKINCI SİHA için Bakü ile imzalandı, teslimatlar 2023 başında başlayacak.
ATMACA gemisavar füzesi envantere girdi
ROKETSAN ATMACA yerli gemisavar füzesi Türk donanmasına resmi olarak teslim edildi.
HİSAR-A+ menzili 50 km’ye çıktı
Geliştirilmiş HİSAR-A+ versiyonu uzatılmış menzil testlerini başarıyla tamamladı.
BAYKAR Ukrayna’da fabrika kurma kararı
BAYRAKTAR TB2’nin Ukrayna’daki başarısı ardından BAYKAR Kiev yakınlarında üretim tesisi kurma anlaşması imzaladı.
BAYRAKTAR TB2 Polonya teslimatı başladı
NATO üyesi ülkeye Türkiye’den ilk SİHA teslimatı. Polonya 24 adet TB2 aldı.
KAAN (TF-X) hangardan çıkış töreni
5. nesil milli muharip uçağı KAAN, üretim hattından ilk kez Cumhurbaşkanı huzurunda dış dünyaya tanıtıldı.
KTJ-3200 turbojet teslimatları başladı
SOM için geliştirilen millî füze motorunun teslimatına geçildi.
AKINCI 25 saat 46 dakika havada kalma rekoru
BAYRAKTAR AKINCI dünya kategori rekoru için 25h 46dk uçtu.
Millî hava trafik radarı
Askerî ve sivil havacılık için yaklaşma radarının ilki Hava Kuvvetleri’ne teslim edildi.
PARS IV 6×6 MKKA envantere girdi
Uzaktan komutalı silahlı yeni nesil mayına karşı korumalı araç hizmete alındı.
SANCAR ve SALVO SİDA testleri
SANCAR ilk testlerini, SALVO atış testlerini başarıyla tamamladı.
Sürü İDA konsepti sahada test edildi
ALBATROS ve MİR SİDA’lar farklı boy ve kabiliyetlerle birlikte görev icra etti.
MARLİN SİDA: EH kabiliyetli ilk İDA
Elektronik harp yapabilen dünyadaki ilk insansız deniz aracı NATO tatbikatına katıldı.
MMU Mühendislik Merkezi ve kompozit tesisi
Millî Muharip Uçak Mühendislik Merkezi ile Türkiye’nin en büyük kompozit üretim binası açıldı.
İlk tank ihracatı: KAPLAN MT Endonezya’ya
Seri üretimi tamamlanan orta sınıf tank Endonezya’ya teslim edildi.
SUNGUR portatif versiyon hizmete girdi
Tek erin omuzdan atabildiği SUNGUR kullanıma alındı.
KMC Cirit silah sistemi ilk teslimat
360 derece dönen stabilize taretli kaideye monteli tanksavar sistemi teslim edildi.
MİLTAR X-Ray tarama sistemi
Yalnızca yedi ülkenin ürettiği araç ve konteyner tarama sistemi yerli geliştirildi; ilki Alsancak Limanı’na kuruldu.
PMT 12,7 yerli üretildi
Daha önce ithal edilen 12,7 mm makineli tüfek ilk kez yerli üretilip seri üretime geçti.
VURAL ve ILGAR EH sistemleri
Muhabere elektronik destek ve taarruz sistemleri teslim edildi.
ŞAHİN 40 mm anti-drone sistemi
Mini/mikro İHA’ları 700 m menzilde imha eden sistem envantere girdi.
TOGAN gözcü İHA ilk teslimat
Havada görev devredebilen otonom döner kanatlı keşif İHA’sı teslim edildi.
BOYGA havan mühimmatlı İHA
81 mm havan mühimmatı taşıyan döner kanatlı İHA envantere girdi.
ATAK’ın ilk ihracatı: Filipinler
T129 ATAK helikopteri Filipinler’e teslim edildi.
Türk savunma ihracatı 4,4 milyar USD
Türk savunma ihracatı bir önceki yıla göre %36 artarak 4,4 milyar dolara ulaştı.
2021
HÜRJET prototipi roll-out
Türkiye’nin yerli süpersonik jet eğitim uçağı HÜRJET ilk kez kamera önüne çıktı.
Fas 13 BAYRAKTAR TB2 sipariş etti
Afrika’nın ilk büyük Türk SİHA alıcısı Fas oldu; TB2 envanteri 2022 başında ulaşmaya başladı.
BOZDOĞAN ve GÖKDOĞAN füzeleri seri üretim
Türkiye’nin yerli görüş içi ve görüş ötesi hava-hava füzeleri için resmi sözleşmeler imzalandı.
BAYRAKTAR KIZILELMA tanıtım posterleri yayınlandı
Tabanca güzergahlı insansız jet muharip uçağı KIZILELMA konsept görselleri yayımlandı; geliştirme ivme kazandı.
İlk MİLGEM ASW versiyonu denize indirildi
İstif klası dördüncü MİLGEM, anti-denizaltı savaş kapasitesiyle donanmaya teslim için hazırlandı.
KASIRGA çoklu roket atar sistemi tanıtıldı
ROKETSAN’ın yeni çoklu fırlatma sistemi KASIRGA 280 km menzilli füze atışı yaptı.
Türkmenistan TB2 anlaşması
Orta Asya pazarına ilk büyük giriş; Türkmenistan 16 adet TB2 sipariş etti.
ALTAY TX seri üretim öncesi son testleri
BMC üretimindeki ALTAY tankının seri üretim kalifikasyonu için yoğun arazi testleri başladı.
AKYA ağır torpido teslimatları başladı
Türkiye’nin ilk millî ağır sınıf torpidosu donanmaya teslim edilmeye başlandı.
ORKA hafif torpido projesi başladı
324 mm millî hafif sınıf torpido geliştirme projesi başlatıldı.
SANCAK elektronik taarruz sistemi
Yüksek frekans bandında yeni nesil muhabere ET sistemi teslim edildi.
İlk Lojistik Destek Gemisi teslimatı
Helikopter platformlu LDG’lerin ilki Deniz Kuvvetleri’ne teslim edildi.
HİSAR-A+ ve HİSAR-O+ teslim edildi
Modüler hava savunma füze ailesinin geliştirilmiş versiyonları TSK’ya verildi.
TB2 ilk kez bir NATO ve AB ülkesine: Polonya
Azerbaycan, Katar ve Ukrayna’dan sonra BAYRAKTAR TB2 Polonya’ya ihraç edildi.
UTKU güç grubu ilk prototip
40 tona kadar paletli araçlar için 1.000 beygirlik motor ve transmisyon çalıştırıldı.
T129 ATAK FAZ-2 teslimatları
Lazer ikaz alıcılı, gelişmiş EH sistemli ATAK’ların teslimatı başladı.
PMT 7,62 millî makineli tüfek
İlk millî platform makineli tüfeğinin teslimatı Jandarma’ya yapıldı.
Orta ve ağır sınıf İKA’lar
ASLAN, BARKAN, FEDAİ ve HANÇER kullanıma sunuldu; M113’lerin insansızlaştırılmasıyla ağır sınıf üretimi başladı.
ALBATROS-S sürü İDA projesi
İnsansız deniz araçlarına sürü hâlinde otonom hareket kabiliyeti kazandıran proje duyuruldu.
ULAQ SİDA seri üretime geçti
Türkiye’nin ilk muharip insansız deniz aracı 400 km menzil ve 65 km/sa süratle seri üretime alındı.
Ukrayna korveti kızağa kondu
STM ana yükleniciliğindeki projede ilk korvet İstanbul’da kızağa konuldu.
BAYRAKTAR TB2 24+ ülkeye ihraç edildi
Ukrayna, Azerbaycan, Katar, Libya başta olmak üzere TB2 sahipliği 24’ün üzerine çıktı.
Türk savunma ihracatı 3,2 milyar USD
SSB raporu: 2021 yılında Türk savunma ihracatı %40 artış göstererek 3,2 milyar USD’ye çıktı.
2020
BAYRAKTAR AKINCI ilk seri üretim teslimi
Yüksek irtifa uzun süreli görev AKINCI SİHA, ilk seri ünitesini Türk Silahlı Kuvvetleri’ne teslim etti.
HİSAR-A operasyonel envantere girdi
Kısa menzilli yerli hava savunma sistemi HİSAR-A Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girdi.
SİPER hava savunma sistemi ilk testleri
S-400’e alternatif olarak konumlanan yerli SİPER uzun menzilli hava savunma sisteminin ilk başarılı test atışı.
CİRİT mini-roket Türkiye dışında ilk kullanım
ROKETSAN CİRİT lazer güdümlü mini-roket Azerbaycan tarafından Karabağ’da kullanıldı.
BAYRAKTAR TB2 Karabağ Savaşı’nda etkin rol
2. Karabağ Savaşı’nda TB2’lerin etkin kullanımı Türk SİHA teknolojisinin küresel ilgi odağına oturmasını sağladı. Bu süreç ihracat patlaması ile sonuçlandı.
BAYRAKTAR TB2 İdlib operasyonu
Suriye İdlib’de Bahar Kalkanı Harekâtı sırasında TB2’lerin yoğun kullanımı, sistemin “savaşta sınanmış” konumunu pekiştirdi.
İlk yerli solunum cihazı
Savunma sanayii tecrübesi sağlığa aktarıldı; salgın döneminde yerli ventilatör üretildi.
YETEN portalı açıldı
Sektörün insan kaynağı, ürün ve altyapı bilgisini toplayan Yetenek Envanteri devreye girdi.
ROKETSAN Uzay Sistemleri Araştırma Merkezi
Uydu fırlatma, hipersonik sistemler ve lazer silahları için merkez açıldı.
KARAKULAK envantere girdi
Yüksek frekans kestirme ve dinleme sistemi TSK’ya alındı.
İKA seri üretim sözleşmeleri
Hafif sınıf İKA seri üretimi ve Orta Sınıf II. Seviye İKA sözleşmeleri imzalandı.
KIRAÇ kriminal inceleme aracı
İlk KIRAÇ Emniyet Genel Müdürlüğü’ne teslim edildi.
Acil müdahale ve dalış eğitim botları
İki bot Deniz Kuvvetleri’ne teslim edildi.
ROKETSAN Patlayıcı Hammadde Tesisi
Harp başlığı patlayıcılarında dışa bağımlılığı azaltan tesis hizmete girdi.
Taşınabilir mühimmat sistemleri
Makineli tüfeklere kesintisiz atış sağlayan sırt sistemleri kullanıma sunuldu.
SUNGUR hava savunma sistemi geliştirildi
Kızılötesi arayıcılı, farklı platformlara entegre edilebilen alçak irtifa füzesi tamamlandı.
Uzaya çıkan ilk Türk aracı
Mikro Uydu Fırlatma Sistemi kapsamında ilk yerli sonda roketi 130 km irtifaya ulaştı.
AKSUNGUR seri üretime geçti
Çift motorlu SİHA’nın seri üretimi başladı; ilk teslimat 2021.
F-16 yapısal iyileştirme başladı
35 uçağı kapsayan projede ilk iki F-16 Blok-30 teslim edildi.
Ukrayna BAYRAKTAR TB2 ihracatı genişledi
2019’da ilk 6 sistem teslim edilen Ukrayna, ek 24 adet TB2 için ek sipariş verdi.
Libya BAYRAKTAR TB2 ihracatı
Ulusal Mutabakat Hükümeti’ne TB2’ler teslim edildi; Hafter güçlerine karşı belirleyici rol.
Defense News Top 100’de 7 Türk firması
ASELSAN (#48), TUSAŞ (#58), BAYKAR, ROKETSAN, FNSS, STM ve Havelsan ilk 100’de yer aldı.
2019
BAYRAKTAR AKINCI ilk uçuş
Türkiye’nin yüksek irtifa uzun süreli görev SİHA’sı AKINCI Çorlu’da ilk başarılı uçuşunu yaptı.
ATAK helikopter Pakistan kontratı
30 adet T129 ATAK için Pakistan ile 1,5 milyar USD’lik dev sözleşme imzalandı (sonradan motor lisans sorunlarıyla iptal).
İlk Türk yerli kara aracı motoru BATU testleri
BMC POWER tarafından üretilen 1.500 hp BATU motoru ALTAY tankı için test stantlarında çalıştırıldı.
F-35 programından çıkarıldı, milli muharip kararı kesinleşti
S-400 satın alımı sonrası ABD’nin Türkiye’yi F-35 programından çıkarması, milli muharip TF-X (KAAN) projesine ivme kazandırdı.
HİSAR-O ilk operasyonel test
Orta menzilli hava savunma sistemi HİSAR-O hedefe başarıyla isabet eden ilk test atışını yaptı.
Süratli Devriye ve yeni SAT botları
Ani müdahale, karakol ve SAT intikali için botların ilk teslimatları yapıldı.
ADVENT TCG KINALIADA’ya entegre edildi
Ağ destekli yeni nesil millî savaş yönetim sistemi korvette devreye alındı.
T700-TEI-701D motoru teslim edildi
T70 helikopteri için üretilen ilk motor teslim edildi.
ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı
Türkiye’nin ilk parçacık radyasyonu test altyapısı uydu çalışmaları için kuruldu.
MUKAS: ilk haberleşme EH eğitim sistemi
Muhabere karıştırma ve aldatma simülatörü teslim edildi.
HIZIR 4×4 envantere girdi
Yüksek balistik ve mayın korumalı taktik zırhlı araç hizmete alındı.
İlk Elektronik Destek Sistemi teslimatı
Radar ED/ET Sistemleri Projesi’nin ilk ürünü TSK’ya verildi.
TCG UFUK denize indirildi
Türkiye’nin ilk test ve eğitim gemisi denize indi; 2022’de hizmete girdi.
Lazer silah sistemleri: ALKA
Lazer Teknolojileri Mükemmeliyet Merkezi yüksek güçlü lazer prototipini tamamladı; araca monteli sistem kabul edildi.
Hafif sınıf İKA prototipleri
ACROB, GEKO, KOMODO, EJDER ve MERLİS saha denemelerine başladı.
Preveze sınıfı yarı ömür modernizasyonu sözleşmesi
Dört denizaltının azami yerlileştirmeyle modernizasyonu için sözleşme imzalandı.
M60TM ve Leopard 2A4 modernizasyonu
Fırat M60T projesiyle tanklar M60TM’ye yükseltildi; Leopard 2A4 modernizasyonu başladı.
KAPLAN ve PARS silah taşıyıcı araçlar
OMTAS taşıyan araçların ilk teslimatları yapıldı.
KERKES: GPS bağımsız seyrüsefer
İHA’ların GPS olmayan ortamda görüntü eşleştirmeyle uçması için proje başlatıldı; kabul 2022’de yapıldı.
T70 helikopteri hangardan çıktı
Genel Maksat Helikopteri Programı’nın ilk T70’i hangardan çıkarıldı.
Elektromanyetik fırlatma: ŞAHİ, TUFAN, SAPAN
SSB koordinasyonunda Elektromanyetik Fırlatma Teknolojileri Mükemmeliyet Merkezi kuruldu.
Ukrayna 6 adet BAYRAKTAR TB2 aldı
Türkiye’nin Avrupa’ya ilk SİHA ihracatı: Ukrayna ilk operasyonel TB2’lerini 2019’da teslim aldı.
BORA balistik füzesi PKK kamplarına kullanıldı
ROKETSAN BORA yerli balistik füzesi sınır ötesi operasyonlarda ilk operasyonel kullanım yaptı.
İlk seri ATMACA gemisavar füzesi test atışı
ROKETSAN ATMACA, gerçek deniz hedefini başarıyla vurdu; envantere giriş hazırlığı tamamlandı.
Türk savunma ihracatı 2,7 milyar USD
Yıllık ihracat ilk kez 2,5 milyar USD bandını aştı.
2018
SSM ismi SSB (Savunma Sanayii Başkanlığı) olarak değişti
Cumhurbaşkanlığı sistemine geçişle birlikte Savunma Sanayii Müsteşarlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı’na dönüştürüldü.
İlk Türk yerli denizaltı sondaj hibrit modülü
STM tarafından geliştirilen ilk yerli denizaltı modernizasyon paketi ihalesi sonuçlandı.
HİSAR-A başarılı ateş testleri tamamlandı
Kısa menzilli HİSAR-A yerli hava savunma sistemi seri üretime hazır hale getirildi.
ALTAY tankı seri üretim ihalesi BMC’ye verildi
Otokar prototip aşamasını tamamladıktan sonra ALTAY seri üretim hakları BMC’ye devredildi.
TS1400 çekirdek motor ilk ateşleme
GÖKBEY için geliştirilen millî turboşaft motorun çekirdeği ilk kez ateşlendi.
EYDEP programı
Firmaların yetkinlik seviyesini ölçüp destekleyen program SSB tarafından başlatıldı.
TORK torpido karşı torpidosu
Güdümlü ve güdümsüz torpidoları imha eden TORK ilk testlerini tamamladı.
OMTAS seri üretime geçti
Orta menzilli kızılötesi arayıcılı tanksavar füzesinin seri üretimi başladı.
SARPER sentetik açıklıklı radar
Her hava koşulunda yüksek çözünürlüklü görüntüleme yapan SAR hizmete girdi.
SOM-J geliştirildi
F-35 iç silah yuvasına uyumlu millî seyir füzesi tamamlandı.
AKKOR aktif koruma sistemi testleri
Tanksavar tehditlerine 360 derece koruma sağlayan sistem testleri geçti.
BATU: 1.500 beygirlik tank motoru kararı
ALTAY için millî güç grubu geliştirme kararı alındı; ilk ateşleme 2021’de yapıldı.
KORAL (KARA SOJ) teslimatı
Mobil radar elektronik harp sistemi teslim edildi.
KARGU envantere girdi
Tek erin taşıdığı döner kanatlı vurucu İHA hizmete alındı.
Millî Dost Düşman Tanıma (Mod5/S)
NATO uyumlu özgün IFF sistemleri üretilip uçak modernizasyonlarında kullanıldı.
ANKA-S ilk seri teslimatları
TUSAŞ ANKA-S uydu bağlantılı versiyonu Türk Silahlı Kuvvetleri’ne teslim edilmeye başladı.
İlk Türk insansız muharip kara aracı sözleşmesi
İHA’lardan sonra İnsansız Kara Aracı (İKA) için ilk savunma sanayii tedariki anlaşmaları imzalandı.
CATS elektro-optik sistem
İHA ve helikopterler için hafif keşif-gözetleme ve hedefleme sistemi geliştirildi.
PD170: ilk millî turbodizel İHA motoru
170 beygirlik PD170’in ilk prototipi teslim edildi; ANKA bu motorla ilk uçuşunu yaptı.
ÇAFRAD Faz-1 kabul testleri
Çok amaçlı faz dizinli radar kabul testlerini geçti.
BOZOK mini akıllı mühimmat testleri
İHA’lar için lazer güdümlü hafif mühimmatın ilk testleri başarıyla sonuçlandı.
RETİNAR PTR çevre gözetleme radarı
Sınır ve çevre güvenliği için taşınabilir yerli radar envantere girdi.
LGK ve TEBER lazer güdüm kitleri
MK-82/84 için LGK’nın ilk teslimatı yapıldı; MK-81/82 için TEBER envantere girdi.
BORA füzesi envantere girdi
Yüksek vuruş hassasiyetli millî balistik füze sistemi BORA Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine alındı.
PNS MOAWIN: en büyük askerî gemi ihracatı
Pakistan için inşa edilen denizde ikmal tankeri teslim edildi; yurt dışına yapılan en büyük tonajlı askerî gemi.
BAYRAKTAR TB2 Afrin Harekâtı’nda kullanım
Suriye’deki Zeytin Dalı Harekâtı’nda BAYRAKTAR TB2 SİHA’lar yoğun olarak kullanıldı; sistemin operasyonel ehliyeti pekişti.
SARP uzaktan komutalı silah sistemi
Kara araçları ve sabit tesisler için stabilize silah sisteminin ilk teslimatları yapıldı.
ULAK 4.5G baz istasyonu
Yerli LTE Advanced baz istasyonunun ilk teslimatları yapıldı.
KİRPİ II ilk teslimat
Bağımsız süspansiyonlu yeni nesil mayına karşı korumalı araç teslim edildi.
İlk Türk Savunma Sanayii Zirvesi
Sivil ve askerî üst düzey yetkililer üç panelle bir araya geldi.
İlk TEKNOFEST düzenlendi
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile T3 Vakfı’nın festivali kısa sürede dünyanın en büyük teknoloji etkinliklerinden biri oldu.
Barbaros sınıfı yarı ömür modernizasyonu
Fırkateynlerin savaş yönetim ve silah sistemlerini yerlileştiren proje başlatıldı.
VİZYONER GENÇ platformu
Sektöre nitelikli insan kaynağı için staj ve proje portalı başlatıldı.
HÜRKUŞ-C silahlı versiyon
7 yük istasyonlu hafif taarruz ve silahlı keşif uçağı geliştirildi.
İlk yurtdışı BAYRAKTAR TB2 satışı
Katar, ilk yurtdışı TB2 alıcısı olarak 6 adet sipariş etti; Türk SİHA ihracatı resmi olarak başladı.
İlk T129 ATAK ihracatı (Pakistan niyet beyanı)
30 adet ATAK için Pakistan ile niyet beyanı, ihracat süreci başladı.
Türk savunma ihracatı 2 milyar USD
Yıllık savunma ihracatı ilk kez 2 milyar USD seviyesine yaklaştı.
2003 – 2017 Modern Atılım
BAYKAR Mini İHA TSK envanterine girdi
Selçuk Bayraktar’ın MIT lisansüstü tezi olarak geliştirdiği mini İHA, Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine giren ilk yerli mühendislik tabanlı insansız hava aracı oldu.
MRTP 15: ilk askerî bot ihracatı
İki MRTP 15 botu Pakistan Özel Kuvvetleri’ne ihraç edildi; 2021’e kadar 130’dan fazla deniz platformu ihraç edildi.
A400M ATLAS programına katılım
Uzun menzilli hava nakliyesi için Türkiye programa katıldı; 10 uçaklık filo 2022’de tamamlandı.
ANKA İHA projesi başladı
TUSAŞ liderliğinde orta irtifa uzun süreli görev (MALE) yerli SİHA programı resmi olarak açıldı.
FIRTINA obüsü envantere girdi
Gelişmiş atış kontrol sistemine sahip kundağı motorlu FIRTINA Türk topçusunun ateş gücünü artırdı.
ATILGAN ve ZIPKIN ilk teslimatlar
Stinger tabanlı, elektro-optik algılayıcılı alçak irtifa hava savunma sistemleri teslim edildi.
TAI ve TUSAŞ birleşti
Yabancı hisselerin Türk hissedarlarca alınmasının ardından TAI ve TUSAŞ tek çatı altında birleşti.
GENESİS projesi tamamlandı
Sekiz G sınıfı fırkateynin ömrünü uzatan millî savaş yönetim sistemi GENESİS teslim edildi.
Bayraktar İHA TSK envanterinde geniş kullanım
BAYKAR Bayraktar serisi mini ve taktik sınıf İHA’lar terörle mücadelede yoğun olarak kullanılmaya başlandı.
STAMP uzaktan komutalı silah sistemi
Deniz araçları için otomatik hedef tespit ve takip yapan stabilize makineli tüfek sistemi geliştirildi.
OSSA ve savunma kümelenmeleri
OSTİM Savunma ve Havacılık Kümelenmesi kuruldu; ardından TSSK ve HUKD (2010), ESAC (2011), BASDEC (2013) ve SAHA İstanbul (2015) geldi.
KMS Stinger Hollanda’ya ihraç edildi
Türkiye’nin elektro-optikle güçlendirdiği Kaideye Monteli Stinger bir NATO ve AB ülkesine satıldı.
KALKAN: ilk millî faz dizili radar
Hava hedeflerini üç boyutlu tespit eden ilk millî faz dizili radar üretildi.
KUNDUZ: dünyanın yüzen ilk dozeri
Türk mühendislerin geliştirdiği amfibi zırhlı istihkâm makinesi envantere girdi.
KİRPİ üretimi başladı
Tasarımından üretimine yerli mayına karşı korumalı araç KİRPİ’nin imalatına geçildi.
MALAZGİRT mini insansız helikopter
Tamamen millî geliştirilen döner kanatlı mini İHA kullanıma sunuldu.
Bayraktar TB1 ilk uçuş
BAYKAR’ın taktik sınıf SİHA atası TB1 ilk uçuşunu yaptı; TB2’nin teknik temellerini kurdu.
UMTAS hizmete girdi
Taarruz helikopterleri için uzun menzilli, kızılötesi arayıcı başlıklı tanksavar füzesi envantere alındı.
T129 ATAK ilk uçuş
TUSAŞ üretimi T129 ATAK saldırı helikopteri (A129 Mangusta tabanlı) ilk uçuşunu Ankara’da yaptı.
Savunma ve Havacılık Sanayi İhracatçıları Birliği
60 üyeyle kurulan birliğin üye sayısı bugün 1.700’ü aştı.
MİLGEM: TCG HEYBELİADA hizmete girdi
1993’te karargâh çalışması başlayan, 2000’de karar alınan millî korvet projesinin ilk gemisi teslim edildi.
SAMUR yüzücü hücum köprüsü
Savunma sanayiinin ilk özgün tasarım projesi; tank dâhil her yükü 10 dakikada karşı kıyıya geçiriyor.
RASAT uzaya fırlatıldı
Türkiye’de tasarlanıp üretilen ilk yer gözlem uydusu 11 yıl görev yaptı.
ŞİMŞEK hedef uçak ilk uçuş
Muharip uçak ve füze karakteristiğini taklit eden yüksek hızlı hedef uçak ilk uçuşunu yaptı.
ACAR gözetleme radarı
Kara ve deniz hedeflerini, alçak uçan ve mini İHA’ları tespit eden radar seri üretime hazır hâle geldi.
GÖKTÜRK-2 fırlatıldı
Türkiye’nin özgün geliştirdiği ilk yüksek çözünürlüklü yer gözlem uydusu uzaya gönderildi.
SERDAR sahil gözetleme radarı
Düşük tespit edilme olasılıklı (LPI) kıyı radarı hizmete girdi.
DSH roketi ve atıcı sistemi
Su üstü platformları için 500-2.000 m menzilli denizaltı savunma harbi roketi geliştirildi.
SOM seyir füzesi teslimatları başladı
Uzun menzilli, düşük radar izli millî seyir füzesi SOM’un teslimatına geçildi.
8. ve son LCT teslim edildi
400 ton yük veya 260 deniz piyadesi taşıyan hızlı tank çıkarma gemilerinin sonuncusu Deniz Kuvvetleri’ne verildi.
Teknopark İstanbul faaliyete geçti
Savunma, havacılık ve uzay ağırlıklı teknoloji geliştirme bölgesi açıldı.
HÜRKUŞ ilk uçuş
EASA tip sertifikası alan ilk Türk uçağı HÜRKUŞ ilk uçuşunu gerçekleştirdi.
NEB: ilk yerli nüfuz edici bomba
Gömülü sert hedeflere karşı geliştirilen ilk yerli beton delici mühimmat IDEF’te sergilendi.
POYRAZ mühimmat yükleme aracı
FIRTINA’ya ikmal desteği veren POYRAZ seri üretime geçti.
SWITCH askerî telli hat modemi
Kablosuz iletişimin mümkün olmadığı sahada veri haberleşmesi sağlayan yerli modem envantere girdi.
ATAK helikopteri TSK envanterine girdi
İlk seri T129 ATAK Türk Kara Kuvvetleri Komutanlığı’na resmi teslim edildi.
F-16 simülatörü
360 derece görüşlü, çok kullanıcılı F-16 simülatörü Hava Kuvvetleri’nde kullanıma girdi.
EJDER YALÇIN hizmete girdi
Yüksek koruma ve hareket kabiliyetli 4×4 zırhlı muharebe aracı envantere alındı.
Bayraktar TB2 ilk uçuş
Türkiye’nin küresel başarı hikayesinin başlangıcı: BAYRAKTAR TB2 SİHA Çorlu’da ilk uçuşunu yaptı. Saatte 220 km hız, 27.000 ft tavan, 24 saat operasyon süresi.
Bayraktar TB2 ilk operasyonel kullanım
BAYRAKTAR TB2 PKK’ya karşı sınır operasyonlarında ilk silahlı görev uçuşunu gerçekleştirdi.
Tuzla sınıfı 16 karakol botu tamamlandı
Yeni Tip Karakol Botu projesi 16 botun teslimiyle bitti.
ZOKA torpido karşı tedbir sistemi
Denizaltıları torpido tehdidinden koruyan millî akustik aldatıcı hizmete girdi.
HAB Ankara kuruluş çalışmaları
Uzay ve Havacılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesi için çalışmalar başladı.
Ay sınıfı denizaltı modernizasyonu
TCG DOĞANAY ve TCG DOLUNAY’ın periskop ve atalet seyir sistemleri yenilendi.
KORKUT ilk teslimat
Türkiye’nin ilk millî hava savunma silah sistemi KORKUT teslim edildi.
MAM-C ve MAM-L mini akıllı mühimmat
İHA’lar için hafif, yüksek hassasiyetli mühimmatlar hizmete girdi.
ASELPOD hedefleme podu
Savaş uçakları için millî çok algılayıcılı hedefleme podu envantere girdi.
GÖKTÜRK-1 fırlatıldı
Askerî istihbarat amaçlı yüksek çözünürlüklü gözlem uydusu uzaya gönderildi.
MPT-76 seri üretime geçti
42 zorlu testi geçen millî piyade tüfeğinin seri üretimi başladı.
15 Temmuz darbe girişimi — BAYRAKTAR TB2 Akıncı Üssü
FETÖ darbe girişiminde TB2’ler Akıncı Üssü’ndeki darbecileri vurmak için kullanıldı; Türk SİHA’ları millet için kendi topraklarında ilk kez harekete geçti.
AGOSTA 90B: ilk denizaltı mühendislik ihracatı
Pakistan denizaltılarının modernizasyonu STM ana yükleniciliğinde başladı; PNS HAMZA teslim edildi.
ALTAY tankı yoğun saha testleri
Otokar tarafından üretilen ilk ALTAY prototipi (ALTAY-PV1) iklim, atış ve dayanıklılık testlerini başarıyla geçti; seri üretim ihale süreci başladı.
SSM Cumhurbaşkanlığı’na bağlandı
Savunma Sanayii Müsteşarlığı yapılan düzenlemeyle Cumhurbaşkanlığı makamına bağlandı.
Savunma Sanayii Akademi kuruldu
Sektörün nitelikli insan kaynağı için eğitim ve teknoloji programları yürüten akademi kuruldu.
ROBOİK yarışmaları başladı
SSM insansız ve otonom kara araçları tasarım yarışmasının ilkini düzenledi.
ATMACA ilk test atışları
Yerli ilk deniz füzesi ATMACA’nın test atışları başarıyla tamamlandı; seri üretime 2020’de geçildi.
METE yerli tabanca projesi
Proje kapsamında üretilen TP9 SFx ve SAR9 METE, ABD’de ‘Yılın Tabancası’ seçildi.
ALPER gemi LPI radarı
Tespit edilmeme özellikli seyir radarı hizmete girdi.
MOSHIP denizaltı kurtarma gemisi teslim edildi
Tehlikedeki denizaltılara yaşam desteği ve tahliye sağlayan gemi Deniz Kuvvetleri’ne verildi.
TCG BAYRAKTAR: ilk LST amfibi gemi
TCG BAYRAKTAR 2017’de, ikizi TCG SANCAKTAR 2018’de teslim edildi.
ORUÇ REİS sismik araştırma gemisi
Helikopter pistli araştırma gemisi Mavi Vatan’daki kaynak aramalarında görev aldı.
MİLDAR atış kontrol radarı
Taarruz helikopterleri için milimetrik dalga radarı envantere girdi.
COBRA II envantere girdi
Geliştirilmiş balistik ve mayın korumalı 4×4 taktik zırhlı araç hizmete alındı.
KGK ve HGK güdüm kitleri
Genel maksat bombalarını akıllı mühimmata dönüştüren kanatlı ve hassas güdüm kitlerinin seri üretim ve teslimatı başladı.
MPT-55 seri üretim
5,56 mm millî piyade tüfeğinin seri üretimine geçildi.
SSB’nin 7 teknoloji şirketi açıklandı
SSTEK, DeltaV, ULAK, TRMotor, YİTAL, TRD Mikroelektronik ve TRTEST kamuoyuna duyuruldu; DeltaV hibrit roket teknolojileri için kuruldu.
Türkiye Siber Güvenlik Kümelenmesi
SSB koordinasyonunda kurulan kümelenmede 230 firma yer alıyor.
1985 – 2002 Yerlilik Temelleri
TEI kuruldu
F-16 programı kapsamında Eskişehir’de ABD ortaklığıyla TUSAŞ Motor Sanayii kuruldu; bugün gaz türbinli motor tasarım ve üretim merkezi.
SAGEB kuruldu — SSM ve SSB’nin öncülü
3238 sayılı kanunla Savunma Sanayii Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (SAGEB) kuruldu. 1989’da SSM, 2018’de SSB adını alan kurum yerli savunma sanayiinin koordinasyon merkezi oldu.
TSKGV resmi kanunla pekiştirildi
3388 sayılı Kanun ile Türk Silahlı Kuvvetleri Güçlendirme Vakfı yeniden örgütlendi; tüm hediye/bağışlar tek çatıda toplandı.
160 F-16 teslimatı (Öncel 1)
8’i ABD’de, 152’si Türkiye’de üretilen 160 F-16 Hava Kuvvetleri’ne teslim edildi; arka ve orta gövde ile kanat imalatı Türkiye’de yapıldı.
ROKETSAN kuruldu
Stinger füzelerinin lisanslı üretimi için 14 ortak şirketle ROKETSAN kuruldu. Türkiye’nin füze ve roket alanındaki yerli üretim öncüsü oldu.
TCG FATİH (F-242): ilk modern fırkateyn
Gölcük’te inşa edilen 2.783 tonluk Yavuz sınıfı (MEKO 200) TCG FATİH hizmete girdi; sınıfının Türkiye’de üretilen ilk gemisi.
SAGEB, Savunma Sanayii Müsteşarlığı oldu
SAGEB modern savunma sanayiinin geliştirilmesi ve TSK modernizasyonu için Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM) olarak yeniden yapılandırıldı.
SASAD kuruldu
Savunma Sanayii İmalatçılar Derneği MSB’nin desteğiyle Ankara’da kuruldu; 2012’de havacılık ve uzayı da kapsayarak SASAD adını aldı.
Ortak üretim modeliyle tedarik
Zırhlı Muharebe Aracı, hafif nakliye uçağı, başlangıç eğitim uçağı ve Cougar helikopteri ortak üretim yöntemiyle tedarik edildi.
HAVELSAN Teknoloji Radar
TRS 22XX uzun menzilli hava arama radarlarının yerli üretimi için Türk-Fransız ortak girişimi kuruldu; 2001’de tamamen millîleşti.
ZMA: 1.698 zırhlı muharebe aracı
Kara Kuvvetleri için başlatılan Zırhlı Muharebe Aracı projesiyle 1.698 araç üretildi.
STM (Savunma Teknolojileri Mühendislik) kuruldu
SSM ve sektör paydaşlarının ortaklığında savunma sistemleri mühendislik desteği için STM kuruldu.
SF260 eğitim uçağı
İlk 6’sı İtalya’da, kalan 36’sı Türkiye’de üretilen uçaklar İzmir Çiğli’deki 123. Temel Eğitim Filosu’na teslim edildi.
İlk Türk üretimi F-16 rollout
TUSAŞ Akıncı tesisinden ilk yerli üretim F-16 Block 30 hangardan çıktı. 308 adet F-16C/D Türkiye’de üretilecek.
COBRA 4×4 zırhlı araç (OTOKAR)
OTOKAR’ın ilk yerli zırhlı muharebe aracı COBRA, ABD’nin HMMWV (Humvee) konseptini geliştirerek üretildi; 1990’larda terörle mücadelenin sembollerinden oldu.
TCG PREVEZE (S-353)
Gölcük’te inşa edilen Preveze sınıfı ilk denizaltı hizmete girdi; hâlen görevde.
TÜBİTAK SAGE kuruldu
Savunma Sanayii Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü, akıllı mühimmat ve füze sistemleri için yerli teknoloji geliştirme merkezi olarak hizmete açıldı.
KALYON-5: ilk millî savaş yönetim sistemi
Türkiye’nin ilk millî SYS’i tamamlandı; bu temelde geliştirilen GENESİS, TCG GEMLİK’e entegre edildi.
TCG YARBAY KUDRET GÜNGÖR
SSM’nin ilk deniz platformu projesi; donanma için özel bir Türk tersanesinde inşa edilen ilk gemi. 14.000 tonluk akaryakıt gemisi.
80 F-16 daha teslim (Öncel 2)
Öncel 1’in devamı olan projeyle Hava Kuvvetleri’ne 80 F-16 daha teslim edildi.
AS532 Cougar helikopter Türk üretimi
Eurocopter AS532 Cougar arama-kurtarma helikopterleri TUSAŞ’ta lisanslı olarak üretilmeye başlandı.
SAKARYA T-122 çok namlulu roketatar
1990’da tasarlanan, 1995’te prototipi üretilen SAKARYA hizmete girdi; manevra birliklerine yoğun ateş desteği sağlıyor.
J-600 T YILDIRIM taktik balistik füze
TSK’nın uzun menzilli taarruz kabiliyetini artıran YILDIRIM geliştirildi.
TASMUS taktik saha muhabere sistemi
Savaş alanının ortak resmini yarı gerçek zamanlı oluşturan ağ merkezli TASMUS TSK’nın hizmetine girdi.
Bayraktar Mini İHA prototipi
Selçuk Bayraktar’ın MIT yüksek lisans tezi olarak geliştirdiği otonom mini İHA prototipi, BAYKAR’ın sonraki tüm SİHA serisinin tohumu oldu.
TURNA hedef uçak sistemi
Hava savunma birliklerinin eğitimi için 1995’te başlatılan Ar-Ge projesi TURNA hizmete girdi.
F-35 konsorsiyumuna katılım
Türkiye, Müşterek Taarruz Uçağı F-35’in üretim konsorsiyumuna dâhil oldu.
1950 – 1984 MKE & Lisans Dönemi
Ankara Rüzgâr Tüneli
1941’de İsviçre teknolojisi örnek alınarak başlatılan proje İngiliz donanımıyla tamamlandı; kapalı devre, ses altı aerodinamik test altyapısı.
Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKE) kuruldu
Kırıkkale silah-mühimmat tesisleri ve Ankara Mamak fabrikası MKE çatısı altında birleştirildi; ordu envanteri için tüfek, top mermisi ve bomba üretimi merkezi oldu.
Türkiye NATO üyesi oldu
NATO üyeliği ile birlikte ABD silah yardımı (Marshall Planı ek programları) Türk envanterini büyük ölçüde Amerikan tabanlı silahlarla doldurdu.
MSB Ar-Ge Daire Başkanlığı
TSK’nın ihtiyaç duyduğu silah ve araçların geliştirilmesi için Millî Savunma Bakanlığı bünyesinde kuruldu.
MKE G3 ve MG3 lisans üretimi
Alman H&K G3 piyade tüfeği ve Rheinmetall MG3 makineli tüfeği MKE Kırıkkale’de lisanslı olarak üretilmeye başlandı; Türk askerinin standart silahları oldu.
Huğlu Av Tüfekleri Kooperatifi
Konya Huğlu’da atölye seviyesinde başlayan kooperatif, 1990’da açılan üretim merkezinde av tüfeği üretimini sürdürüyor.
TÜBİTAK kuruldu
Temel ve uygulamalı araştırmaları desteklemek için kurulan kurum 2005’te Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu adını aldı.
TCG KOÇHİSAR: Gölcük’ün ilk harp gemisi
Gölcük Tersane Komutanlığı’nda inşa edilen ilk harp gemisi TCG KOÇHİSAR (P-116) denize indirildi.
LCM8 ve LCVP çıkarma araçları
Gölcük ve Taşkızak’ta yerli imkânlarla inşa edilen çıkarma araçları 1974’te Girne Yavuz Plajı’na yapılan amfibi harekâtta kullanıldı.
TCG BERK: ilk büyük yerli harp gemisi
Gölcük’te yerli imkânlarla inşa edilen 1.950 tonluk TCG BERK (D-358) hizmete girdi.
TUSAŞ kuruldu
Türk Uçak Sanayii Anonim Ortaklığı, dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesinde kuruldu.
Kıbrıs Barış Harekâtı — ABD ambargosu
Kıbrıs Harekâtı sonrası ABD silah ambargosu, Türk savunma planlamasında “yerli ve milli” vizyonun başlangıç noktası oldu.
Necmettin Erbakan’ın yerlileşme vurgusu
23. Başbakan Necmettin Erbakan, Kıbrıs sonrası hükümet dönemlerinde yerli ve millî savunma sanayiinin kurulması için çalıştı.
Türk Silahlı Kuvvetleri Güçlendirme Vakfı (TSKGV) öncülü
Halkın savunmaya katkısı vizyonuyla “Hava Kuvvetleri Güçlendirme Vakfı” kuruldu; halktan toplanan bağışlarla F-104’ler alındı.
ASELSAN kuruluş çalışmaları
Ambargo sonrası askeri haberleşme cihazlarının yerli üretimi için ASELSAN’ın hazırlık çalışmaları başladı.
ASELSAN resmi kuruluş
“Askeri Elektronik Sanayii A.Ş.” (ASELSAN) Ankara’da kuruldu. Türk Silahlı Kuvvetleri için telsiz, radyo ve elektronik harp sistemleri üreten ilk yerli firma.
Gölcük Ar-Ge Birimi
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’nın ilk Ar-Ge birimi Gölcük Tersane Komutanlığı’nda kuruldu.
İŞBİR Elektrik Sanayii
Yurt dışındaki Türk işçilerin ortaklığıyla kuruldu, 1981’de dizel jeneratör üretimine başladı; bugün TSKGV bünyesinde.
TCG YILDIRAY (S-350)
Gölcük’te inşa edilen Ay sınıfı (Tip 209) denizaltı hizmete girdi.
ASPİLSAN kuruldu
Kayserili vatandaşların bağışlarıyla TSK telsizleri için batarya üretmek üzere kuruldu; fabrika 1984’te açıldı, bugün TSKGV bünyesinde.
HAVELSAN kuruldu
Hava Kuvvetleri’nin aviyonik sistemleri için yabancı ortaklı kuruldu, 1984’te tamamen millî hüviyet kazandı.
Özal dönemi: özel sektörle savunma sanayii
Turgut Özal hükümetlerinin özel sektörle iş birliği politikasıyla TUSAŞ, FNSS, ROKETSAN ve TEI faaliyete geçti; SAGEB, SSM ve TSKGV kuruldu.
TAI kuruldu (Türk-ABD ortak yatırımı)
F-16 üretimi, sistem entegrasyonu ve uçuş testleri için TUSAŞ öncülüğünde 25 yıllık Türk-ABD ortak yatırım şirketi olarak kuruldu. 2005’te yabancı hisseler alınıp TUSAŞ ile birleşti.
BAYKAR Makine kuruldu
Özdemir Bayraktar tarafından İstanbul Hadımköy’de küçük bir otomotiv yedek parça atölyesi olarak kuruldu — 40 yıl içinde dünyanın en büyük SİHA üreticisine dönüşecek.
1923 – 1949 Erken Cumhuriyet
Ankara (Gazi) Fişek Fabrikası
Keskin’deki tezgâhlarla kurulan fabrika 1926’da Fritz Werner teknolojisiyle yenilendi ve 1928’den itibaren tabanca, tüfek ve talim fişeği üretti.
Cumhuriyet’in ilanı — sıfırdan başlayan savunma sanayisi
İmparatorluğun dağılmış sanayi mirasından geriye Tophane’de küçük döküm atölyeleri kaldı. Atatürk’ün vizyonuyla “tam bağımsız” askeri sanayi hedefi koyuldu.
Türk Tayyare Cemiyeti kuruldu
Atatürk’ün direktifiyle kurulan cemiyet havacılık sanayiinin temelini atmayı ve personel yetiştirmeyi hedefledi; 1935’te Türk Hava Kurumu adını aldı.
Vecihi Hürkuş’un yerli uçağı K-VI
Vecihi Hürkuş kendi imalatı K-VI ile uçtu; izin gerekçesiyle uçağına el konuldu. İkinci uçağı K-XIV ile İstanbul’dan Ankara’ya uçtu.
Şakir Zümre: ilk özel savunma fabrikası
Haliç’te Cumhuriyet’in ilk özel savunma sanayii fabrikası kuruldu; uçak bombaları, su bombası ve cephane üretti.
TOMTAŞ (Kayseri Tayyare ve Motor Fabrikası) kuruldu
Alman Junkers ortaklığında Kayseri’de kurulan TOMTAŞ, Türk havacılığının ilk seri uçak üretim girişimi oldu. A-20, A-35 tipi uçaklar denendi.
Kayseri Uçak Fabrikası
Junkers’a ihale edilen fabrika 1928’de kapandı; 1930’da Curtiss ile yeniden açılıp 40 HAWK III ve lisansla 20 PZL-24 avcı uçağı üretti.
Eskişehir Uçak Tamir Fabrikası
Bugünkü Eskişehir İkmal Merkezi’nin temeli atıldı; 1930’da modernize edilip 1942’de genişletildi.
Gölcük Tersane Komutanlığı
Yavuz muharebe kruvazörünün bakımı ve yeni platformlar için İzmit Körfezi’nde kuruldu; NATO üyeliğinden sonra altyapısı güçlendirildi.
Kırıkkale silah fabrikası kompleksi açıldı
Ordunun yerli üretim ihtiyacı için Kırıkkale’de tüfek, fişek, top ve barut fabrikaları kuruldu. Türk askeri sanayinin ana üretim merkezi haline geldi.
Kırıkkale Pirinç Döküm ve Topçu Mühimmat fabrikaları
Fişek, kovan, şarjör ve pirinç malzeme üreten Pirinç Döküm ile top mermisi, tapa ve fünye üreten Topçu Mühimmat Fabrikası üretime başladı.
Kayaş (Mamak) Kapsül Fabrikası
Tapa ve fişek kapsülü için kuruldu; 1950’de MKEK’e devredilip Kayaş Kapsül ve İmla Fabrikası adını aldı.
MMV-1: motor dışında yerli ilk uçak prototipi
Selahattin Reşit Alan’ın geliştirdiği MMV-1 test uçuşunda kırıma uğradı; Alan daha sonra Nuri Demirağ’da Nu.D-36 ve Nu.D-38’i tasarladı.
Hava Yolları Devlet İşletmesi
Sivil havacılığın temelleri atıldı; askeri ve sivil havacılık arasında bilgi-teknoloji transferinin başlangıcı.
Nuri Killigil fabrikaları
Zeytinburnu ve Sütlüce’de kurulan özel fabrikalar top, havan ve uçaksavar bombaları üretti.
Elmadağ Barut ve Patlayıcı Fabrikası
İflas eden Fransız Melinit’ten devralınan fabrika 1939’da günlük 1.200 kg kapasiteli bir komplekse dönüştü.
Mamak Gaz Maske Fabrikası
1933’teki kimya laboratuvarından doğan fabrika gaz maskesi, sis cihazı parçaları ve sis el bombası üretti.
Nuri Demirağ Uçak Fabrikası: seri üretim yapan ilk uçak fabrikası
Beşiktaş’ta kurulan fabrikada Selahattin Reşit Alan’ın çizdiği tek motorlu Nu.D-36 aynı yıl, çift motorlu altı yolcu kapasiteli Nu.D-38 1938’de üretildi; devlet siparişi gelmeyince üretim durdu.
Kırıkkale Çelik Döküm ve Tüfek fabrikaları
Alman Demag’ın kurduğu çelik döküm-haddehane teslim alındı; Tüfek Fabrikası 1939’da üretime geçti, 1967’den sonra G3 ve MG3 üretti.
Kayseri Tayyare Fabrikası seri üretime başladı
Polonya PZL P.24 av uçakları, İngiliz Gloster Gladiator kanat parçaları ve eğitim uçakları Kayseri’de üretilmeye başlandı.
Türkkuşu kuruldu
Atatürk’ün talimatıyla pilot yetiştirmek üzere kurulan Türkkuşu, sivil ve askeri havacılığın temel eğitim okulu oldu.
GÖLCÜK: Cumhuriyet’in ilk büyük çelik gemisi
Deniz Yüzbaşı Ata Nutku’nun tasarlayıp yerli imkânlarla inşa ettiği akaryakıt gemisi GÖLCÜK hizmete girdi.
Kırıkkale Nitroselülozlu Barut Fabrikası
Köln-Rottweil ile kurulan fabrika günlük 1.400 kg barut kapasitesine ulaştı; av barutu ve eter de üretti.
YILDIRAY ve ATILAY denizaltıları
Germaniawerft’ten sipariş edilen Ay sınıfı denizaltılardan ikisinin montajı Taşkızak Tersanesi’nde tamamlanıp denize indirildi.
Kırıkkale Top Fabrikası
Alman ihalesiyle kurulan fabrika savaşın zorluklarına rağmen Türk mühendislerin çabasıyla tanksavar topu üretimini istenen seviyeye çıkardı.
Gölcük’te denizaltı aküsü üretimi
Gölcük Tersane Komutanlığı’nda denizaltılar için akü üretimine başlandı.
Eskişehir Hava İkmal ve Bakım Merkezi (HİBM)
Türk Hava Kuvvetleri’nin operasyonel filolarını destekleyecek yerli bakım ve onarım merkezi açıldı. Bugün hâlâ aktif.
Etimesgut Uçak Fabrikası
THK’nın kurduğu fabrika 120 Miles Magister eğitim uçağı ve THK-5 ambulans uçağı üretti; THK-5 1950’de Danimarka’ya ihraç edildi.
TCG BORA ve TCG YILDIRIM hücumbotları
İkinci kuşak Türk tipi hücumbotlar, Türk Kuşu uçaklarından sökülen motorlar tadil edilerek Taşkızak ve Gölcük’te inşa edildi.
Orman Çiftliği Uçak Motor Fabrikası
Türkiye’nin ilk uçak motor fabrikası İngiliz lisansıyla 200 Gipsy Major motor parçası üretti; 1954’te Türk Traktör Fabrikası oldu.
1839 – 1922 Geç Osmanlı & Millî Mücadele
Tanzimat Fermanı — Tersane-i Amire modernizasyonu
Tanzimat reformları sonrası Tersane-i Amire’de buharlı gemi üretimine geçildi; Avrupa’dan getirilen mühendislerle modernizasyon başlatıldı.
Kırkağaç Fişekhanesi yenilendi
İngiliz makine ve uzmanlarıyla yenilenen fişekhane 1872’den itibaren metalik kapsüllü fişek üretimine geçti.
Tophane Müşiriyeti yeniden örgütlendi
Top üretim merkezi olan Tophane-i Amire, Müşir (mareşal) seviyesinde bir kurum olarak yeniden yapılandırıldı.
Tophane’de demir ve çelik top üretimi
İngiltere’den alınan döküm fırınlarıyla demir top üretimi başladı; 1850’lerde yivli obüs, 1861’den sonra çelik top üretildi.
Kapsül mekanizmalı tüfek üretimi
Belçika’dan getirilen teknik personel ve makinelerle Dolmabahçe Tüfekhanesi’nde kapsüllü tüfek üretimine başlandı.
Zeytinburnu Demir Fabrikası
Demir temininde dışa bağımlılığı azaltmak için Barutçubaşı Ohannes Dadyan öncülüğünde İngiliz makineleriyle kuruldu.
Haliç Yalı Köşkü Demir Fabrikası
Kamu tesislerinin demir gereçlerini üretti; Kırım Savaşı’nda müttefik gemilerine tahsis edilip savaştan sonra yeniden millîleşti.
Zeytinburnu Tüfekhanesi
Dolmabahçe yetersiz kalınca üretim Belçika makineleriyle Zeytinburnu’na taşındı; bölge Tophane ve Haliç’le birlikte sanayi merkezi oldu.
Şeşhaneli tüfeğe geçiş kararı
Tüm birliklerin yivli (şeşhaneli) tüfekle donatılması kararlaştırıldı; ithal silahlar 1860’lardan itibaren Tüfekhane’de üretildi.
Tersane-i Amire’de ilk buharlı zırhlı
Türk donanması ilk yerli buharlı savaş gemisi üretmeye başladı. “Mahmudiye” kalyonundan sonra “Asar-ı Şevket” sınıfı zırhlılar.
Gatling makineli tüfek alımı
Amerikan İç Savaşı’nda denenen Gatling makineli tüfeği Osmanlı Devleti tarafından satın alındı.
MERİÇ ve UTARİD buharlı korvete dönüştü
Donanmadaki iki gemi millî imkânlarla buharlı korvete çevrildi.
Tüfekhane Mauser üretimi
Tüfekhane’de Alman Mauser tüfeklerinin lisanslı üretimine geçildi; piyade silahları modernizasyonu Osmanlı reform programının kalbi oldu.
İlk yerli seri atışlı sahra topu
Ahmet Süreyya Emin Bey’in 1866’da tasarladığı top Zeytinburnu’nda üretildi; seri üretime geçilemedi, bugün Harbiye Askerî Müzesi’nde sergileniyor.
Yivli ve iğneli tüfek, metalik fişek
ABD’den makinelerle tüfeklere yiv açıldı, Enfield’ler iğneli mekanizmaya dönüştürüldü, değiştirilebilir parça üretimi ve yeniden doldurulabilir metal kovan kullanımı başladı.
Tophane Tüfekhanesi ve Zeytinburnu Fişekhanesi
Martini-Henry ana piyade tüfeği seçilince tüfekhane modernize edildi; Zeytinburnu’nda metalik fişek üretimi başladı.
MUKADDEME-İ HAYR: ilk yerli zırhlı korvet
Tersane-i Âmire’de inşa edilen ilk zırhlı korvet denize indirildi.
Krupp mantelli toplar
Namlusu çelik katmanla güçlendirilen Krupp topları ilk kez satın alındı ve Plevne Müdafaası’nda başarıyla kullanıldı.
İhtira Beratı (Patent) Kanunu
Askerî icatları da koruyan patent kanunu yürürlüğe girdi; 1995’e kadar patent hukukunun temel dayanağı kaldı.
İlk yerli torpido denendi
Bahriye Kurmay Binbaşı Davut Bey’in ürettiği ilk yerli torpido tecrübe edildi.
ABDÜLHAMİD ve ABDÜLMECİD denizaltıları
Montajı Tersane-i Âmire’de yapılan ABDÜLHAMİD, hedefe torpido atan dünyadaki ilk denizaltı oldu; ABDÜLMECİD 1887’de denize indi.
Mauser tüfeği yerli üretimi
Almanya’dan alınan Mauser tüfekleri kısa sürede ithal makinelerle Tophane’de üretilmeye başlandı.
Kâğıthane ve Çobançeşme poligonları
II. Abdülhamid devrinde hafif silahlar Kâğıthane’de, ağır silahlar Çobançeşme’de test edildi.
İlk torpido gambotları
PELENG-İ DERYA ve NİMET adlı ilk torpido gambotları denize indirildi.
İlk etüv makinesi
Tersane-i Âmire hastaneler için dezenfeksiyon amaçlı ilk etüv (tebhir) makinesini üretti.
Bakırköy Dumansız Barut Fabrikası
Köln-Rottweil’in modernizasyonuyla 1904’te günlük 300-350 kg barut üretimine ulaşıldı.
HAMİDİYE fırkateyni
Tersane-i Âmire’nin ilk merkez bataryalı zırhlı fırkateyni hizmete girdi.
HAMİDİYE kruvazörü
İngiltere’de inşa edilen HAMİDİYE kruvazörü Osmanlı donanmasına katıldı.
Zeytinburnu Mauser Fişek Fabrikası
Seri ateşli tüfek fişeği için Alman teknoloji transferiyle modernize edildi.
Yeşilköy Hava Müfrezesi — Türk havacılığının başlangıcı
İstanbul Yeşilköy’de kurulan ilk hava müfrezesi, Türkiye’nin askeri havacılık tarihinin başlangıcı kabul edilir. Fransız Bleriot ve Deperdussin uçakları kullanıldı.
İmalat-ı Harbiye Müdüriyet-i Umumiyesi
II. Meşrutiyet sonrası müşiriyet kaldırıldı; askerî üretim ve bakım merkezleri tek çatı altında yeniden örgütlendi.
Trablusgarp Savaşı — ilk askeri uçak kullanımı
İtalyanlar tarihte ilk kez savaşta uçak kullandı (Libya); Osmanlı bu deneyimi yakından izleyerek kendi hava kuvvetlerini hızla genişletti.
Tayyare Komisyonu: Hava Kuvvetleri’nin temeli
Mahmut Şevket Paşa’nın çabasıyla ilk resmî havacılık kuruluşu kuruldu; başına Kurmay Yarbay Süreyya (İlmen) Bey getirildi.
Tarihte yerden düşürülen ilk uçak
Trablusgarp Harbi’nde bir uçak tarihte ilk kez yerden açılan ateşle Türkler tarafından düşürüldü.
Tayyare Mektebi ve 17 uçaklık filo
İlk havacılık eğitim kurumu açıldı; Fransa, İngiltere ve Almanya’dan alınan uçaklarla 17 uçaklık bir filo oluşturuldu.
Çanakkale Savaşı — yerli savunma azmi
Çanakkale Boğazı’nda yerli toplar ve mayınlarla itilaf donanmasının imhası, Türk halkının savunma sanayisi konusundaki dirayetini simgeledi.
Ankara Silah ve Top fabrikaları
İşgal altındaki İstanbul’dan taşınan tezgâhlarla kuruldu; Tüfek İşletmesi 1939’a kadar 150 bin tüfek onardı, yetersiz kalan Top Fabrikası Kırıkkale kararını doğurdu.
Erzurum İşocağı
Doğu Cephesi’nde toplanan tezgâhlarla Firdevsoğlu Kışlası’nda silah onarım atölyesi kuruldu; 1923’te Askerî Fabrikalar’a bağlandı.
Antep İmalat-ı Harbiye Fabrikası
Kuva-yı Milliye ustalarının görev aldığı fabrika silah ve cephane üreterek Antep savunmasında kritik rol oynadı.
Askerî Fabrikalar Umum Müdürlüğü
Askerî üretim ve tamiratı tek elden yürütmek için Millî Müdafaa Vekaleti’ne bağlı olarak Ankara’da kuruldu; 1950’de MKEK’e dönüştü.
Kurtuluş Savaşı — sınırlı yerli üretim
Milli Mücadele döneminde Tüfekhane’den iç bölgelere taşınan atölyelerde mermi, top arabası ve süngü üretildi; Cumhuriyet’in savunma sanayi mirası bu çekirdekten doğdu.
1718 – 1838 Mühendishaneler Dönemi
Lale Devri — Avrupa’ya açılış
Sadrazam Damat İbrahim Paşa döneminde Paris ve Viyana’ya elçilik heyetleri gönderildi; askeri kitaplar Türkçeye çevrildi, teknik bilgi transferi başladı.
Hendesehane (Humbarahane) açıldı
Humbaracı Ahmed Paşa (Comte de Bonneval), I. Mahmud’un emriyle orduya topçu yetiştiren okulu kurdu; burada humbara ve havan dökümü de yapıldı. Kara Mühendishanesi’nin (1795) öncülü.
Sürat Topçuları Ocağı
Osmanlı-Rus Savaşı sürerken Baron de Tott öncülüğünde ilk topçu mektebi açıldı ve Sürat Topçuları Ocağı kuruldu.
Mühendishane-i Bahri-i Hümayun (Halıcıoğlu)
Padişah III. Mustafa döneminde Halıcıoğlu’nda kurulan Deniz Mühendishanesi, Türkiye’nin ilk modern mühendislik okulu oldu.
Gemi gövdesine bakır kaplama
III. Selim döneminde gemilerin su altı yüzeyi bakırla kaplandı; gövde ömrü uzadı, hız arttı.
Endazehane
İnşa edilecek gemilerin model, ölçüm ve tasarımının yapıldığı endazehane açıldı.
Azadlu Baruthanesi
Uzun yıllar kara barut üreten Azadlu Baruthanesi tamamlandı; 1836’da Bakırköy ile birlikte İngiliz makineleriyle modernize edildi.
Mühendishane-i Berri-i Hümayun (Kara Mühendishanesi)
III. Selim döneminde topçu subayı yetiştirmek için kurulan Kara Mühendishanesi, bugünkü İstanbul Teknik Üniversitesi’nin atasıdır.
SELİMİYE Kalyonu denize indi
122 toplu, 1.200 personel kapasiteli ve 51 metrelik SELİMİYE, Osmanlı’nın o güne dek inşa ettiği en büyük savaş gemisi oldu.
Tersane-i Âmire Büyük Havuz
Kalyon bakımı için Büyük Havuz tamamlandı; 1827’de yüzer havuz ve 1832’de buhar makineleriyle tersane sanayi tesisine dönüştü.
Nizam-ı Cedid topçusu
III. Selim’in Avrupa tarzı orduyu reform etme çabası — Fransız mühendislerle yeni nesil top ve havan üretildi.
İthal-ikameci dönem başladı
Osmanlı yurt dışından makine ve uzman getirip yeni teknolojileri önce ithal etme, sonra yerli üretme yoluna girdi; bu yaklaşım 19. yüzyıla damga vurdu.
Asakir-i Mansure-i Muhammediye için silah üretimi
Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla kurulan yeni ordunun silahlanması için Tüfekhane’de tüfek, Tophane’de top üretimi katlandı.
İlk buharlı gemi SWIFT
Navarin sonrası donanma yeniden kurulurken İngiltere’den alınan SWIFT, Osmanlı’nın ilk buharlı gemisi oldu.
MAHMUDİYE Kalyonu: dünyanın en büyük harp gemisi
Tersane-i Âmire’de inşa edilen 76 metre, 5.553 ton ve 128 toplu MAHMUDİYE dönemin en büyük harp gemisiydi.
Tophane-i Âmire Müşiriyeti
Yeniçeriliğin kaldırılmasının ardından savunma sanayii faaliyetleri tek merkezden yönetilmeye başlandı; kurum imal, ithal ve yeni tesislerden sorumlu oldu.
ESER-İ HAYR: yerli inşa ilk buharlı gemi
Foster Rhodes’un Aynalıkavak’ta yaptığı ESER-İ HAYR’ı 1838’de MESİR-İ BAHRİ ve 1839’da TAİR-İ BAHRİ izledi.
Dolmabahçe Tüfek Fabrikası
Buhar makineli fabrika süngü yapımında seri üretime geçti; geleneksel teknolojiden yeniye geçişin başarılı örneği oldu.
1453 – 1717 Klasik Osmanlı Top Çağı
Şahi Topları — Macar Urban’ın dehası
İstanbul’un fethinde Macar mühendis Orban (Urban) tarafından Edirne’de döküldü. 8.2 metre uzunluğunda, 17 ton ağırlığında, 700 kg gülle atan dünyanın en büyük topları. Bizans surlarını yıktı.
Aya İrini cebehaneye dönüştü
Fetihten sonra Aya İrini silah ve ganimet deposu oldu; 1908’de burada kurulan Askerî Müze’nin resmî kuruluş tarihi 1453 kabul ediliyor.
Atmeydanı Baruthanesi
İlk Osmanlı baruthanesi Atmeydanı’nda kuruldu; yıldırım yangınında yok olunca yerini Kâğıthane Baruthanesi aldı.
Haliç Tersanesi
Eski Bizans tersaneleri düzenlenip yeni gözler eklenerek Haliç’te gemi inşa faaliyeti başladı.
Tophane-i Amire kuruldu (İstanbul)
Fatih döneminde faaliyete geçen Tophane-i Âmire dünyanın ilk top döküm fabrikalarındandır. 1743’te yeniden inşa edildi, II. Mahmud döneminde modernize edildi ve I. Dünya Savaşı sonuna dek önemini korudu.
Tüfekhane (Tüfenk Dârussınaası) kuruldu
Fetihten sonra Unkapanı’nda kurulduğu tahmin edilen tüfekhane 17. yüzyıldan sonra Tüfekhane-i Âmire adını aldı; 1838’de yerini Dolmabahçe’deki modern tüfek fabrikasına bıraktı.
Dımışkîhane: saray kılıç imalathanesi
Fatih kılıç üretimi için bir dımışkîhane kurdu; 1640’larda yıktırıldıktan sonra kılıç üretimi özel imalathanelere geçti.
Ali Usta’nın iki parçalı topu
Üç asır hizmet eden bu top 1807-1809 Osmanlı-İngiliz savaşlarında İngiliz donanmasına ağır kayıp verdirdi; Sultan Abdülaziz 1867’de İngilizlere hediye etti.
Top meydan muharebesinde
Fatih Sultan Mehmed Otlukbeli’de topun kuşatma dışında meydan muharebesinde de etkili olduğunu gösterdi.
İşkodra’da 702 kg gülle atan top
Kuşatma yerinde dökülen top 702 kg taş gülle atabiliyordu; Osmanlı top dökümünü tophane dışında seferde de yapabiliyordu.
Osmanlı askerinin zırh takımı
Başlık, peçelik, gömlek, göğüslük, dizçek, baldırlık, kolçak ve elçekten oluşan takım 45-50 kg ağırlığındaydı.
GÖKE gemisi
Piri Reis’in amcası Kemal Reis, Venedik gemileri tarzında yelkenli-kürekli ve üç ambarlı büyük gemi GÖKE’yi inşa ettirdi.
Türk kılıcının zirvesi ve yatağan
Namlusu incelip eğriliği artan Türk kılıcı form olarak en üst seviyeye ulaştı; içbükey yatağan ortaya çıkıp 19. yüzyıl başına dek kullanıldı.
Yılankavi tetik ve gez
Fitili tutan yılankavi tetik mekanizması ile tüfeğe gez eklenmesi silahı daha kullanışlı ve isabetli hâle getirdi.
II. Bayezid donanma genişlemesi
Sultan II. Bayezid döneminde Tersane-i Amire (Kasımpaşa) 100+ gemi inşa edebilen Avrupa’nın en büyük tersanesi haline geldi. Modon-Koron seferleri ile İonya’ya hakim olundu.
Baştarda ve kadırga
Tersane-i Âmire’nin en yaygın ürettiği gemi tipleri baştarda ve kadırga oldu.
İhtisab Kanunnameleri: erken standartlar
Edirne, İstanbul ve Bursa kanunnameleriyle silahlar dâhil çok sayıda ürünün standardı çok erken bir dönemde yasayla belirlendi.
Çaldıran’da dünyada ilk yaylım ateşi
Yavuz Sultan Selim Yeniçerileri arka arkaya dokuz saf hâlinde dizip tarihte ilk yaylım ateşini uyguladı.
Tersane-i Âmire 200 kadırga kapasitesine çıktı
Haliç tersanesi 100 göze büyütüldü; 100 kadırga, 20 fosta ve 21 barça inşa edilerek kara devleti Osmanlı, Akdeniz’in başlıca deniz güçlerinden biri oldu.
Preveze Deniz Zaferi
Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanmasını Preveze’de yenerek Akdeniz hakimiyetini ele geçirdi — Tersane-i Amire gemi inşa yetkinliğinin zaferi.
İnebahtı yenilgisi ve hızlı donanma yeniden inşası
İnebahtı’da kaybedilen 200+ kalyonun yerine Kılıç Ali Paşa yönetimindeki Tersane-i Amire 6 ay içinde 250 yeni gemiyi denize indirdi — Türk gemi inşa kapasitesinin tarihsel kanıtı.
Hezarfen ve Lagari Çelebi’nin uçuşları
Evliya Çelebi’ye göre Hezarfen Ahmed Çelebi Galata’dan Üsküdar’a kanatla uçtu; Lagari Hasan Çelebi barutlu roketle 300 metre kadar yükseldi.
Ateş gemileri donanmaya girdi
Girit Kuşatması’nda kendilerine karşı kullanılan ateş gemilerini Osmanlılar donanmalarına ekledi.
Kadırgadan kalyona geçiş
Osmanlı donanmasında kürekli kadırgaların yerini yelkenli kalyon tipi gemiler aldı.
II. Viyana Kuşatması — top teknolojisinde geri kalış
II. Viyana Kuşatması’nın başarısızlığı, Avrupa’da gelişen yeni top tasarımları ve hızlı dökümhane teknolojilerinin gerisinde kalındığını gösterdi. Karlofça Antlaşması sonrası reform ihtiyacı acil hale geldi.
Fenn-i Humbara ve Ümmü’l-Gaza
Humbaracı Mustafa ibn İbrahim ve Bayramoğlu Ali Ağa dönemin askerî sanayiini, savaş aletlerini ve kendi icatlarını anlatan eserler kaleme aldı.
Baruthane-i Âmire (Bakırköy)
Yangınlarla kapanan baruthanelerin yerine Bakırköy’de Baruthane-i Âmire kuruldu; Gelibolu, Selanik, Bağdat ve İzmir’de de baruthaneler vardı.
Lengerhane: yerli çapa ve zincir
Tersane bünyesinde lenger (çapa ve zincir) üreten lengerhane açıldı; büyük kalyon lengerleri artık yurt dışından alınmadı.
1300 – 1452 Beylikler & Erken Osmanlı
Gazi Çelebi’nin su altı taarruz silahı
Pervaneoğulları Beyi Gazi Çelebi, gemilere su altından yaklaşıp bordaya delik açan burgulu bir silah geliştirdi ve kullandı.
Karamürsel Tersanesi: ilk Osmanlı tersanesi
Orhan Gazi döneminde Mürsel Alp Bey Karamürsel’de Osmanlı’nın ilk tersanesini kurdu ve devletin ilk derya beyi oldu.
Aydınoğlu Umur Bey ve İzmir Tersanesi
Umur Bey İzmir’deki Bizans tersanesini Hoca Selman’ın idaresinde yeniden faaliyete geçirdi.
Gemilerin karadan yürütülmesi
Aydınoğlu Umur Bey, Epir Seferi’nde gemilerini Korint Kıstağı’ndan karadan geçirdi.
Osmanlı’da ateşli silah ve top dökümü
Osmanlılar ateşli silahları etkin kullanmaya, kendi top döküm teknikleriyle ürettikleri topları kuşatmalarda kullanmaya başladı.
Top muharebe sahasına çıktı
Top ilk kez 14. yüzyılın ikinci yarısında muharebede kullanıldı; kesin bilinen ilk kuşatma kullanımı Yıldırım Bayezid’in İstanbul kuşatmasıdır.
Gelibolu Tersanesi
Saruca Paşa’nın çabalarıyla kurulan Gelibolu Tersanesi Osmanlı’nın ilk büyük ve düzenli tersanesi oldu; Yavuz dönemine dek çok sayıda gemi üretti.
Seyyar tophanelerde tunç top dökümü
Osmanlılar çeşitli boyutlarda tunç topları genellikle seyyar tophanelerde dökmeye başladı.
Kılıçta uzun namlu ve derin oluk
Namlu uzayıp yalman genişledi; ağırlaşan kılıcı hafifletmek için oluk uzatılıp derinleştirildi.
Cebeci Ocağı kuruldu
Ordunun silah ihtiyacını karşılayan, silahları onarıp muhafaza eden ve cepheye taşıyan Cebeci Ocağı kuruldu.
Topçu Ocağı kuruldu
II. Murad, Avrupa ordularında topçuluk henüz temel unsur değilken Topçu Ocağı’nı kurdu.
Varna’da tabur cengi (Wagenburg)
Osmanlı ordusu tekerlekli savaş arabalarını ateşli silahlarla birleştiren tabur cengi usulünü Varna Meydan Muharebesi’nde etkin kullandı.
MÖ 209 – 1299 Osmanlı Öncesi Türk Askerî Mirası
Mete Han’ın onluk ordu sistemi
Hun hükümdarı Mete Han orduyu 10, 100, 1.000 ve ‘tümen’ denen 10.000’lik birimlere ayırdı. Bu düzen bugün Kara Kuvvetleri Komutanlığı’nın kuruluş yılı olarak kabul ediliyor.
Islık oku ve temren çeşitleri
Hunlar farklı zırh türlerini delebilen temrenler geliştirdi. Mete Han’a atfedilen, uçarken ıslık çalan ‘çavuş oku’ izli merminin atası sayılıyor.
Çift kavisli Türk yayı
Ağaç, sinir, boynuz ve tutkaldan yapılan, ters yönde kurulan Türk yayı yüksek menzil ve darbe gücüyle Hunlardan Osmanlı’ya kadar kullanıldı.
Eğri Türk kılıcı
Batı’da üretilen kılıçlardan daha keskin kesen eğri Türk kılıcı Hunlardan Cumhuriyet dönemine kadar ordunun temel yakın dövüş silahı oldu.
Zihgir: okçunun başparmak yüzüğü
Yayı kolay germek ve parmağı korumak için başparmağa takılan zihgir, Türk okçuluğunun ayrılmaz parçası hâline geldi.
Hun zırhı: ‘Altın Elbiseli Adam’
Bir Hun kurganında bulunan ve literatüre ‘Altın Elbiseli Adam’ olarak geçen askerin zırhı, Türk zırh geleneğinin köklerini gösteriyor.
Üzenginin icadı
Türklerin icat ettiği üzengi at üstünde hareket kabiliyetini artırdı ve süvariyi savaş alanının belirleyici gücü yaptı.
Zincir örme ve plaka zırhlar
Orta Asya’da kullanılan zincir örme ve metal plakalı zırhlar (‘kedim’, ‘demir don’) Batı Hunları eliyle Orta Avrupa’ya taşındı.
Zırhlı atlar (keçim)
Hazar Türkleri atlarını ‘keçim’ adını verdikleri zırhlarla korudu; arkeolojik kazılar bu uygulamayı doğruluyor.
Göktürk mızraklı süvarisi
Göktürk ordusunun merkezini oluşturan mızraklı süvari birlikleri uzun mesafeleri hızla aşıp muharebede üstün manevra sağladı.
Kılıç kabzası eğilmeye başladı
Türk kılıcındaki ilk biçim değişikliği kabzanın eğilmesi oldu; kılıç böylece daha güçlü ve etkili kullanıldı.
Dışbükey namlu: kesme dinamiğinde devrim
Kabzanın tersine eğilen namlu dışbükey form kazandı ve Türk kılıcının keskinliği belirgin biçimde arttı.
Selçuklu okçuluğu: at üstünde dört yöne atış
Zihgir kullanan Selçuklu süvarileri at üzerinde dört yöne ok atabiliyordu; bu ustalık Anadolu’nun hızla fethinde rol oynadı.
Türk kılıç formu olgunlaştı
Türk kılıcı biçim olarak olgunluğa erişti; sonraki yüzyıllarda bir süvari silahı olarak geliştirilmeye devam etti.
İsmail Cevherî’nin uçuş denemesi
Farablı âlim İsmail Cevherî Nişabur’da kendi yaptığı kanatlarla minareden uçmayı denedi; hayatını kaybederek ilk havacılık şehidi olarak anıldı.
Tuğrul Bey’in dev mancınığı
Malazgirt Kuşatması’nda Tuğrul Bey, kaynaklara göre 15 çarklı ve iplerini 400 kişinin çektiği dev bir mancınık kullandı.
Çaka Bey’in filosu: Türk deniz gücünün nüvesi
Selçuklu amirali Çaka Bey Ege’de 40 parçalık bir filo kurdu. 1081’deki ada fetihleri Deniz Kuvvetleri’nin kuruluş yılı olarak kabul ediliyor.
Ok atan mancınık (kuşkencîr)
Ömer Hayyam’ın kayıtlarına göre Selçukluların kullandığı ok atan mancınık 500 kg ağırlığındaydı.
Gazneli zırhlı savaş filleri
Gazneliler zırh giydirilmiş savaş filleri kullanan ilk Müslüman devlet oldu; Büst/Leşkergâh şehri bir silah üretim merkezine dönüştü.
Siracüddin’in İstanbul’da uçuş denemesi
Sultan Kılıçarslan’ın maiyetindeki Siracüddin, Hipodrom’daki şölende kanat takıp uçmayı denedi; deneme ölümle sonuçlandı.
Selçuklu kuşatma silahları
Selçuklular mancınık ve arrâde gibi ağır kuşatma silahlarının yanında askerleri sur dibinde koruyan debbâbeyi kullandı.
Sivas: Selçuklu silah imalathaneleri
Selçuklular Bizans kalelerini savunma için yeniden kullandı; Sivas silah imalathaneleri ve depolarıyla öne çıktı.
El-Cezerî ve Kitabü’l-Hiyel
Sibernetik ve robotiğin öncüsü sayılan El-Cezerî, otomatik cihazlar dâhil çok sayıda makinenin çizim ve açıklamalarını içeren Kitabü’l-Hiyel’i yazdı.
Sinop’ta Selçuklu donanması
Sinop’u fethederek Karadeniz’de liman edinen Selçuklular burada yerel kaynaklarla bir donanma inşa etti.
Mancınıkta demir gülle
Alaeddin Keykubad döneminde kuşatmalarda taş yerine demir gülle fırlatılmaya başlandı.
Alâiye (Alanya) Tersanesi
Alanya’yı fetheden Alaeddin Keykubad buradaki Bizans tersanesini yeniden düzenleyip gemi inşasını başlattı.
İlk Türk denizaşırı seferi
Hüsameddin Çoban komutasındaki Selçuklu gemileri Karadeniz’i aşıp Kırım’daki Suğdak’ı fethetti.
📌 Bu kronoloji açık kaynaklardan ve resmî duyurulardan derlenmiştir. Eksik veya hatalı bilgi gördüysen geri bildirim ver.
Kaynaklar: T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı — Savunma Sanayii 360 / Savunma Sanayii Yolculuğu kronolojisi (SSB rozetli kartlar) ve kurumların resmî açıklamaları.
© Envanter Medya — Türk Savunma Sanayii Zaman Tüneli