🇹🇷 Türk Savunma Sanayii Zaman Tüneli
1453 Şahi top’tan KAAN’a — 5 asırlık Türk savunma sanayisinin kilometre taşları. Tophane-i Amire’den TUSAŞ’a, Mühendishane’den BAYKAR’a uzanan kronoloji.
2026 Cari yıl
KAAN seri üretim hattı tam kapasiteye geçti
TUSAŞ Akıncı tesislerinde KAAN için ikinci montaj hattı devreye alındı. 2028 hedefli envantere giriş için üretim hızı %40 arttı.
GÖKDOĞAN BVR füzesi KAAN entegrasyonu
Türk yapımı görüş ötesi hava-hava füzesi GÖKDOĞAN, KAAN üzerinde ilk ateşli testleri başarıyla tamamladı.
BAYKAR’dan Endonezya AKINCI anlaşması
9 adet Bayraktar AKINCI için Endonezya Savunma Bakanlığı ile çerçeve sözleşme. Pakistan ve Azerbaycan’ın ardından Asya’da 3. operatör.
ÇELİK KUBBE entegre hava savunma ağı tam operasyonel
HİSAR + SİPER + KORKUT + GÖKDEMİR’i tek komuta-kontrol altında birleştiren ÇELİK KUBBE projesi tüm Türkiye’yi kapsayan ilk aşamayı bitirdi.
T929 ATAK-2 ilk seri teslimat
10 ton sınıfı yeni nesil ATAK-2 saldırı helikopteri için ilk seri teslimatlar Kara Kuvvetleri’ne yapıldı. TS1400 yerli motor ile.
KIZILELMA-B ses üstü hız testleri
BAYKAR’ın insansız muharip uçağı KIZILELMA Block-B, transonik rejimde uçuş zarfı genişletildi; süpersonik geçiş hedefi 2026 Q3.
HÜRJET Malezya ihracat sözleşmesi
18 adet HÜRJET için Malezya Hava Kuvvetleri ile imzalandı. T-38 değişimi kapsamında ilk büyük Asya pazarı kazanımı.
SSB savunma ihracatı yıllık 8 milyar USD’yi aştı
2025’te 7,2 milyar USD seviyesinden 2026 ilk çeyrek itibarıyla 8 milyar USD bandını gören Türk savunma ihracatı tarihi rekor kırdı.
2025
ALTAY seri üretim teslimatları başladı
BMC Sakarya tesisinde yerli kompozit zırh ve BATU motor ile donanmış ilk seri ALTAY tankları Kara Kuvvetleri envanterine girdi.
SİPER Blok-II 300 km menzile çıktı
S-400 muadili olarak konumlanan SİPER hava savunma sisteminin Blok-II versiyonu test atışlarında 300+ km menzile ulaştı.
STEEL DOME hava savunma kümesi tanıtıldı
Çok katmanlı yerli hava savunma çözümü resmi olarak Cumhurbaşkanı tarafından tanıtıldı; entegre komuta sistemi ASELSAN tarafından geliştirildi.
Sırbistan KAAN için niyet beyanı imzaladı
5. nesil KAAN için Sırbistan-Türkiye arasında stratejik iş birliği protokolü; teslimat 2030+ planlanıyor.
KIZILELMA Block-2 görücüye çıktı
BAYKAR İHA’nın insansız muharip uçağı yeni AESA radar ve dahili silah yatağıyla TEKNOFEST’te sergilendi.
İlk yerli motorlu ANKA-3 SİHA teslim edildi
TUSAŞ yerli üretim motorlu ANKA-3 görev uçuş testlerini tamamlayıp ilk operasyonel birliklere teslim edildi.
TAYFUN Blok-IV 1.500 km menzile ulaştı
ROKETSAN balistik füze TAYFUN ailesinin yeni versiyonu rekor uçuş mesafesini test atışında doğruladı.
Romanya 9 adet Cobra II zırhlı aracı sipariş etti
NATO üyesi Romanya, sınır gücü modernizasyonu için OTOKAR Cobra II’leri tercih etti.
MİLDEN milli denizaltı kesim töreni
Türkiye’nin ilk yerli denizaltısı MİLDEN için ilk çelik kesim töreni yapıldı. 6 adet planlanıyor, 2030’larda hizmete girecek.
HÜRJET A1 yapılandırması ilk silahlı uçuş
Hafif muharip türev HÜRJET-A1 BOZDOĞAN AAM ile ilk ateşli testleri tamamladı.
Polonya 24 adet daha BAYRAKTAR TB2 aldı
Ek tedarik sözleşmesiyle Polonya envanteri 48’e ulaştı; aynı zamanda yerel bakım merkezi de açıldı.
BAYKAR dünyanın en büyük SİHA üreticisi
Forecast International raporuna göre BAYKAR yıllık 200+ İHA üretim kapasitesiyle dünya birincisi oldu.
2024
KAAN ilk uçuşunu yaptı
Türkiye’nin 5. nesil milli muharip uçağı KAAN, Mürted Havalimanı’nda 13 dakikalık tarihi ilk uçuşunu gerçekleştirdi.
Endonezya KAAN niyet beyanı imzaladı
5. nesil savaş uçağı için Endonezya-Türkiye stratejik iş birliği protokolü, çift taraflı üretim opsiyonu ile.
SOM-J füzesi KAAN entegrasyonu testleri
TÜBİTAK SAGE / ROKETSAN ortak ürünü standoff seyir füzesi SOM-J, F-16 ve KAAN platformları için sertifikasyon süreçlerini başlattı.
GÖKBORA çok platformlu BVR füzesi tanıtıldı
120+ km menzilli görüş ötesi hava-hava füzesi GÖKBORA TEKNOFEST’te ilk kez sergilendi.
TF-2000 hava savunma muhribi inşaatı başladı
İlk yerli destroyer TF-2000 için STM-Türkiye Aselsan-Roketsan ortaklığında ilk omurga konuldu.
BAYRAKTAR TB2 Kosova kontratı
5 adet TB2 için Kosova Savunma Kuvvetleri ile imzalandı; Balkanlar bölgesinde 2. operatör.
ATMACA seyir füzesi 250 km menzil testi
ROKETSAN ATMACA gemisavar füzesinin uzun menzil versiyonu deniz hedefini 250 km’den vurdu.
BAYRAKTAR AKINCI Kazakistan ihracatı
3 adet AKINCI SİHA için Kazakistan Savunma Bakanlığı sözleşmesi.
ANKA-3 stealth İHA ilk uçuş
Tailsiz uçan kanat tasarımlı ANKA-3 ilk uçuşunu Aralık 2023’te yaptı; 2024’te uçuş zarfı genişletildi.
TEI yerli motor TEI-TF6000 ilk çalıştırma
HÜRJET için geliştirilen yerli turbofan motorunun ilk testleri Eskişehir’de tamamlandı.
HİSAR-A+ Kuveyt için ihraç edildi
Kısa menzilli hava savunma sistemi HİSAR-A+ Kuveyt Silahlı Kuvvetleri’ne teslim edilmeye başlandı.
İlk yerli MİLGEM Pakistan’a teslim edildi
PNS Babur (Pakistan Navy için MİLGEM klası) ilk ünitesi Karaçi’de denize indirildi.
KIZILELMA-A ilk silahlı görev uçuşu
BAYKAR insansız muharip uçağı dahili silah taşıma ve ateşleme testlerini başarıyla tamamladı.
2023
TCG Anadolu Donanmaya teslim edildi
Dünyanın ilk SİHA gemisi TCG Anadolu (LHD), İstanbul Tersanesi’nden Deniz Kuvvetleri’ne tören ile teslim edildi.
KIZILELMA gemiden ilk kalkış denemesi
BAYKAR KIZILELMA SİHA, TCG Anadolu güvertesinden ski-jump kalkış için ilk testleri yaptı.
SİPER ilk operasyonel test atışı başarılı
Türkiye’nin uzun menzilli yerli hava savunma sistemi SİPER, hedef füzeyi 100+ km’den imha etti.
BAYRAKTAR AKINCI yerli üretim oranı %94’e çıktı
BAYKAR AKINCI SİHA’nın yerli üretim oranı, BATU motor entegrasyonuyla %94’e yükseltildi.
BAYKAR Suudi Arabistan AKINCI anlaşması
Suudi Arabistan, BAYRAKTAR AKINCI ve TB2 kombinasyonu için tarihi sözleşme imzaladı.
ALTAY tankı seri üretim aşamasına geçti
BMC Sakarya tesislerinde ALTAY için seri üretim hattı resmi olarak açıldı; ilk teslimatlar 2025 hedefli.
İspanya 4 adet HÜRJET için niyet beyanı imzaladı
NATO üyesi İspanya, F-5’lerin değişimi için HÜRJET’i değerlendiriyor.
HÜRJET prototipi ilk uçuş
Yerli süpersonik eğitim uçağı HÜRJET, 25 Nisan 2023’te ilk başarılı uçuşunu Mürted’de yaptı.
KARGU-2 sürü algoritması operasyonel
STM KARGU-2 KAMİKAZE İHA’lar için sürü saldırı algoritması sahada test edildi.
Romanya MİLGEM korvet anlaşması
4 adet MİLGEM klası gemi için Romanya ile mutabakat. Türkiye’nin AB’ye ilk MİLGEM ihracatı.
TAYFUN balistik füze 561 km menzil testi
ROKETSAN TAYFUN, Karadeniz’e 561 km menzille düşürüldü; Türkiye’nin en uzun menzilli yerli balistik füzesi rekoru.
BORA balistik füze envantere girdi
Yerli kısa menzilli balistik füze BORA Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine giren ilk milli birim oldu.
Türk savunma ihracatı 5,5 milyar USD
Tarihi rekor: 5,5 milyar USD savunma ve havacılık ihracatı; bir önceki yıla göre %27 artış.
2022
KAAN (TF-X) hangardan çıkış töreni
5. nesil milli muharip uçağı KAAN, üretim hattından ilk kez Cumhurbaşkanı huzurunda dış dünyaya tanıtıldı.
BAYRAKTAR TB2 Polonya teslimatı başladı
NATO üyesi ülkeye Türkiye’den ilk SİHA teslimatı. Polonya 24 adet TB2 aldı.
BAYRAKTAR AKINCI Azerbaycan kontratı
4 adet AKINCI SİHA için Bakü ile imzalandı, teslimatlar 2023 başında başlayacak.
KIZILELMA ilk uçuş — Türk insansız muharip uçağı
BAYKAR’ın stealth özellikli insansız muharip uçağı KIZILELMA, 14 Aralık 2022’de Akıncı meydanında ilk uçuşunu yaptı.
Yemen ASAGİ savunma istihbaratı için TB2
BAE ile koordineli olarak BAYRAKTAR TB2 için Yemen anlaşması.
Pakistan MİLGEM 4 gemi anlaşması
İlk Babur sınıfı Pakistan Navy için Karaçi’de inşa edilmeye başladı.
ATMACA gemisavar füzesi envantere girdi
ROKETSAN ATMACA yerli gemisavar füzesi Türk donanmasına resmi olarak teslim edildi.
HİSAR-A+ menzili 50 km’ye çıktı
Geliştirilmiş HİSAR-A+ versiyonu uzatılmış menzil testlerini başarıyla tamamladı.
BAYKAR Ukrayna’da fabrika kurma kararı
BAYRAKTAR TB2’nin Ukrayna’daki başarısı ardından BAYKAR Kiev yakınlarında üretim tesisi kurma anlaşması imzaladı.
AKINCI 25 saat 46 dakika havada kalma rekoru
BAYRAKTAR AKINCI dünya kategori rekoru için 25h 46dk uçtu.
Türk savunma ihracatı 4,4 milyar USD
Türk savunma ihracatı bir önceki yıla göre %36 artarak 4,4 milyar dolara ulaştı.
2021
HÜRJET prototipi roll-out
Türkiye’nin yerli süpersonik jet eğitim uçağı HÜRJET ilk kez kamera önüne çıktı.
BAYRAKTAR KIZILELMA tanıtım posterleri yayınlandı
Tabanca güzergahlı insansız jet muharip uçağı KIZILELMA konsept görselleri yayımlandı; geliştirme ivme kazandı.
Fas 13 BAYRAKTAR TB2 sipariş etti
Afrika’nın ilk büyük Türk SİHA alıcısı Fas oldu; TB2 envanteri 2022 başında ulaşmaya başladı.
Türkmenistan TB2 anlaşması
Orta Asya pazarına ilk büyük giriş; Türkmenistan 16 adet TB2 sipariş etti.
BOZDOĞAN ve GÖKDOĞAN füzeleri seri üretim
Türkiye’nin yerli görüş içi ve görüş ötesi hava-hava füzeleri için resmi sözleşmeler imzalandı.
İlk MİLGEM ASW versiyonu denize indirildi
İstif klası dördüncü MİLGEM, anti-denizaltı savaş kapasitesiyle donanmaya teslim için hazırlandı.
KASIRGA çoklu roket atar sistemi tanıtıldı
ROKETSAN’ın yeni çoklu fırlatma sistemi KASIRGA 280 km menzilli füze atışı yaptı.
BAYRAKTAR TB2 24+ ülkeye ihraç edildi
Ukrayna, Azerbaycan, Katar, Libya başta olmak üzere TB2 sahipliği 24’ün üzerine çıktı.
ALTAY TX seri üretim öncesi son testleri
BMC üretimindeki ALTAY tankının seri üretim kalifikasyonu için yoğun arazi testleri başladı.
Türk savunma ihracatı 3,2 milyar USD
SSB raporu: 2021 yılında Türk savunma ihracatı %40 artış göstererek 3,2 milyar USD’ye çıktı.
2020
BAYRAKTAR TB2 Karabağ Savaşı’nda etkin rol
2. Karabağ Savaşı’nda TB2’lerin etkin kullanımı Türk SİHA teknolojisinin küresel ilgi odağına oturmasını sağladı. Bu süreç ihracat patlaması ile sonuçlandı.
BAYRAKTAR AKINCI ilk seri üretim teslimi
Yüksek irtifa uzun süreli görev AKINCI SİHA, ilk seri ünitesini Türk Silahlı Kuvvetleri’ne teslim etti.
SİPER hava savunma sistemi ilk testleri
S-400’e alternatif olarak konumlanan yerli SİPER uzun menzilli hava savunma sisteminin ilk başarılı test atışı.
Ukrayna BAYRAKTAR TB2 ihracatı genişledi
2019’da ilk 6 sistem teslim edilen Ukrayna, ek 24 adet TB2 için ek sipariş verdi.
BAYRAKTAR TB2 İdlib operasyonu
Suriye İdlib’de Bahar Kalkanı Harekâtı sırasında TB2’lerin yoğun kullanımı, sistemin “savaşta sınanmış” konumunu pekiştirdi.
Libya BAYRAKTAR TB2 ihracatı
Ulusal Mutabakat Hükümeti’ne TB2’ler teslim edildi; Hafter güçlerine karşı belirleyici rol.
HİSAR-A operasyonel envantere girdi
Kısa menzilli yerli hava savunma sistemi HİSAR-A Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girdi.
Defense News Top 100’de 7 Türk firması
ASELSAN (#48), TUSAŞ (#58), BAYKAR, ROKETSAN, FNSS, STM ve Havelsan ilk 100’de yer aldı.
CİRİT mini-roket Türkiye dışında ilk kullanım
ROKETSAN CİRİT lazer güdümlü mini-roket Azerbaycan tarafından Karabağ’da kullanıldı.
2019
BAYRAKTAR AKINCI ilk uçuş
Türkiye’nin yüksek irtifa uzun süreli görev SİHA’sı AKINCI Çorlu’da ilk başarılı uçuşunu yaptı.
Ukrayna 6 adet BAYRAKTAR TB2 aldı
Türkiye’nin Avrupa’ya ilk SİHA ihracatı: Ukrayna ilk operasyonel TB2’lerini 2019’da teslim aldı.
ATAK helikopter Pakistan kontratı
30 adet T129 ATAK için Pakistan ile 1,5 milyar USD’lik dev sözleşme imzalandı (sonradan motor lisans sorunlarıyla iptal).
İlk Türk yerli kara aracı motoru BATU testleri
BMC POWER tarafından üretilen 1.500 hp BATU motoru ALTAY tankı için test stantlarında çalıştırıldı.
HİSAR-O ilk operasyonel test
Orta menzilli hava savunma sistemi HİSAR-O hedefe başarıyla isabet eden ilk test atışını yaptı.
F-35 programından çıkarıldı, milli muharip kararı kesinleşti
S-400 satın alımı sonrası ABD’nin Türkiye’yi F-35 programından çıkarması, milli muharip TF-X (KAAN) projesine ivme kazandırdı.
BORA balistik füzesi PKK kamplarına kullanıldı
ROKETSAN BORA yerli balistik füzesi sınır ötesi operasyonlarda ilk operasyonel kullanım yaptı.
İlk seri ATMACA gemisavar füzesi test atışı
ROKETSAN ATMACA, gerçek deniz hedefini başarıyla vurdu; envantere giriş hazırlığı tamamlandı.
Türk savunma ihracatı 2,7 milyar USD
Yıllık ihracat ilk kez 2,5 milyar USD bandını aştı.
2018
BAYRAKTAR TB2 Afrin Harekâtı’nda kullanım
Suriye’deki Zeytin Dalı Harekâtı’nda BAYRAKTAR TB2 SİHA’lar yoğun olarak kullanıldı; sistemin operasyonel ehliyeti pekişti.
İlk yurtdışı BAYRAKTAR TB2 satışı
Katar, ilk yurtdışı TB2 alıcısı olarak 6 adet sipariş etti; Türk SİHA ihracatı resmi olarak başladı.
ANKA-S ilk seri teslimatları
TUSAŞ ANKA-S uydu bağlantılı versiyonu Türk Silahlı Kuvvetleri’ne teslim edilmeye başladı.
İlk Türk insansız muharip kara aracı sözleşmesi
İHA’lardan sonra İnsansız Kara Aracı (İKA) için ilk savunma sanayii tedariki anlaşmaları imzalandı.
İlk T129 ATAK ihracatı (Pakistan niyet beyanı)
30 adet ATAK için Pakistan ile niyet beyanı, ihracat süreci başladı.
ALTAY tankı seri üretim ihalesi BMC’ye verildi
Otokar prototip aşamasını tamamladıktan sonra ALTAY seri üretim hakları BMC’ye devredildi.
HİSAR-A başarılı ateş testleri tamamlandı
Kısa menzilli HİSAR-A yerli hava savunma sistemi seri üretime hazır hale getirildi.
SSM ismi SSB (Savunma Sanayii Başkanlığı) olarak değişti
Cumhurbaşkanlığı sistemine geçişle birlikte Savunma Sanayii Müsteşarlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı’na dönüştürüldü.
İlk Türk yerli denizaltı sondaj hibrit modülü
STM tarafından geliştirilen ilk yerli denizaltı modernizasyon paketi ihalesi sonuçlandı.
Türk savunma ihracatı 2 milyar USD
Yıllık savunma ihracatı ilk kez 2 milyar USD seviyesine yaklaştı.
2003 – 2017 Modern Atılım
BAYKAR Mini İHA TSK envanterine girdi
Selçuk Bayraktar’ın MIT lisansüstü tezi olarak geliştirdiği mini İHA, Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine giren ilk yerli mühendislik tabanlı insansız hava aracı oldu.
ANKA İHA projesi başladı
TUSAŞ liderliğinde orta irtifa uzun süreli görev (MALE) yerli SİHA programı resmi olarak açıldı.
Bayraktar İHA TSK envanterinde geniş kullanım
BAYKAR Bayraktar serisi mini ve taktik sınıf İHA’lar terörle mücadelede yoğun olarak kullanılmaya başlandı.
Bayraktar TB1 ilk uçuş
BAYKAR’ın taktik sınıf SİHA atası TB1 ilk uçuşunu yaptı; TB2’nin teknik temellerini kurdu.
T129 ATAK ilk uçuş
TUSAŞ üretimi T129 ATAK saldırı helikopteri (A129 Mangusta tabanlı) ilk uçuşunu Ankara’da yaptı.
Bayraktar TB2 ilk uçuş
Türkiye’nin küresel başarı hikayesinin başlangıcı: BAYRAKTAR TB2 SİHA Çorlu’da ilk uçuşunu yaptı. Saatte 220 km hız, 27.000 ft tavan, 24 saat operasyon süresi.
ATAK helikopteri TSK envanterine girdi
İlk seri T129 ATAK Türk Kara Kuvvetleri Komutanlığı’na resmi teslim edildi.
Bayraktar TB2 ilk operasyonel kullanım
BAYRAKTAR TB2 PKK’ya karşı sınır operasyonlarında ilk silahlı görev uçuşunu gerçekleştirdi.
15 Temmuz darbe girişimi — BAYRAKTAR TB2 Akıncı Üssü
FETÖ darbe girişiminde TB2’ler Akıncı Üssü’ndeki darbecileri vurmak için kullanıldı; Türk SİHA’ları millet için kendi topraklarında ilk kez harekete geçti.
ALTAY tankı yoğun saha testleri
Otokar tarafından üretilen ilk ALTAY prototipi (ALTAY-PV1) iklim, atış ve dayanıklılık testlerini başarıyla geçti; seri üretim ihale süreci başladı.
1985 – 2002 Yerlilik Temelleri
Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM) kuruldu
3238 Sayılı Kanun ile yerli savunma sanayini geliştirmek üzere SSM kuruldu. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yerli envanter dönüşümünün koordinasyon merkezi.
TAI / TUSAŞ ortaklığı kuruldu
F-16 üretimi için Lockheed Martin, General Electric ve Türk Hava Kuvvetleri Güçlendirme Vakfı ortaklığı ile Turkish Aerospace Industries (TAI) kuruldu.
ROKETSAN kuruldu
Stinger füzelerinin lisanslı üretimi için 14 ortak şirketle ROKETSAN kuruldu. Türkiye’nin füze ve roket alanındaki yerli üretim öncüsü oldu.
STM (Savunma Teknolojileri Mühendislik) kuruldu
SSM ve sektör paydaşlarının ortaklığında savunma sistemleri mühendislik desteği için STM kuruldu.
İlk Türk üretimi F-16 rollout
TUSAŞ Akıncı tesisinden ilk yerli üretim F-16 Block 30 hangardan çıktı. 308 adet F-16C/D Türkiye’de üretilecek.
COBRA 4×4 zırhlı araç (OTOKAR)
OTOKAR’ın ilk yerli zırhlı muharebe aracı COBRA, ABD’nin HMMWV (Humvee) konseptini geliştirerek üretildi; 1990’larda terörle mücadelenin sembollerinden oldu.
TÜBİTAK SAGE kuruldu
Savunma Sanayii Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü, akıllı mühimmat ve füze sistemleri için yerli teknoloji geliştirme merkezi olarak hizmete açıldı.
AS532 Cougar helikopter Türk üretimi
Eurocopter AS532 Cougar arama-kurtarma helikopterleri TUSAŞ’ta lisanslı olarak üretilmeye başlandı.
Bayraktar Mini İHA prototipi
Selçuk Bayraktar’ın MIT yüksek lisans tezi olarak geliştirdiği otonom mini İHA prototipi, BAYKAR’ın sonraki tüm SİHA serisinin tohumu oldu.
1950 – 1985 MKE & Lisans Dönemi
Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKE) kuruldu
Kırıkkale silah-mühimmat tesisleri ve Ankara Mamak fabrikası MKE çatısı altında birleştirildi; ordu envanteri için tüfek, top mermisi ve bomba üretimi merkezi oldu.
Türkiye NATO üyesi oldu
NATO üyeliği ile birlikte ABD silah yardımı (Marshall Planı ek programları) Türk envanterini büyük ölçüde Amerikan tabanlı silahlarla doldurdu.
MKE G3 ve MG3 lisans üretimi
Alman H&K G3 piyade tüfeği ve Rheinmetall MG3 makineli tüfeği MKE Kırıkkale’de lisanslı olarak üretilmeye başlandı; Türk askerinin standart silahları oldu.
Kıbrıs Barış Harekâtı — ABD ambargosu
Kıbrıs Harekâtı sonrası ABD silah ambargosu, Türk savunma planlamasında “yerli ve milli” vizyonun başlangıç noktası oldu.
Türk Silahlı Kuvvetleri Güçlendirme Vakfı (TSKGV) öncülü
Halkın savunmaya katkısı vizyonuyla “Hava Kuvvetleri Güçlendirme Vakfı” kuruldu; halktan toplanan bağışlarla F-104’ler alındı.
ASELSAN kuruluş çalışmaları
Ambargo sonrası askeri haberleşme cihazlarının yerli üretimi için ASELSAN’ın hazırlık çalışmaları başladı.
ASELSAN resmi kuruluş
“Askeri Elektronik Sanayii A.Ş.” (ASELSAN) Ankara’da kuruldu. Türk Silahlı Kuvvetleri için telsiz, radyo ve elektronik harp sistemleri üreten ilk yerli firma.
TSKGV resmi kanunla pekiştirildi
3388 sayılı Kanun ile Türk Silahlı Kuvvetleri Güçlendirme Vakfı yeniden örgütlendi; tüm hediye/bağışlar tek çatıda toplandı.
BAYKAR Makine kuruldu
Özdemir Bayraktar tarafından İstanbul Hadımköy’de küçük bir otomotiv yedek parça atölyesi olarak kuruldu — 40 yıl içinde dünyanın en büyük SİHA üreticisine dönüşecek.
1923 – 1950 Erken Cumhuriyet
Cumhuriyet’in ilanı — sıfırdan başlayan savunma sanayisi
İmparatorluğun dağılmış sanayi mirasından geriye Tophane’de küçük döküm atölyeleri kaldı. Atatürk’ün vizyonuyla “tam bağımsız” askeri sanayi hedefi koyuldu.
TOMTAŞ (Kayseri Tayyare ve Motor Fabrikası) kuruldu
Alman Junkers ortaklığında Kayseri’de kurulan TOMTAŞ, Türk havacılığının ilk seri uçak üretim girişimi oldu. A-20, A-35 tipi uçaklar denendi.
Kırıkkale silah fabrikası kompleksi açıldı
Ordunun yerli üretim ihtiyacı için Kırıkkale’de tüfek, fişek, top ve barut fabrikaları kuruldu. Türk askeri sanayinin ana üretim merkezi haline geldi.
Hava Yolları Devlet İşletmesi
Sivil havacılığın temelleri atıldı; askeri ve sivil havacılık arasında bilgi-teknoloji transferinin başlangıcı.
Türkkuşu kuruldu
Atatürk’ün talimatıyla pilot yetiştirmek üzere kurulan Türkkuşu, sivil ve askeri havacılığın temel eğitim okulu oldu.
Kayseri Tayyare Fabrikası seri üretime başladı
Polonya PZL P.24 av uçakları, İngiliz Gloster Gladiator kanat parçaları ve eğitim uçakları Kayseri’de üretilmeye başlandı.
Nuri Demirağ’ın yerli uçakları
Nuri Demirağ tarafından İstanbul Beşiktaş’ta üretilen Nu.D-36, Nu.D-38 tipleri Türkiye’nin ilk tamamen yerli tasarım uçakları oldu — ancak destek bulamadan üretim durdu.
Eskişehir Hava İkmal ve Bakım Merkezi (HİBM)
Türk Hava Kuvvetleri’nin operasyonel filolarını destekleyecek yerli bakım ve onarım merkezi açıldı. Bugün hâlâ aktif.
1839 – 1923 Geç Osmanlı & Düşüş
Tanzimat Fermanı — Tersane-i Amire modernizasyonu
Tanzimat reformları sonrası Tersane-i Amire’de buharlı gemi üretimine geçildi; Avrupa’dan getirilen mühendislerle modernizasyon başlatıldı.
Tophane Müşiriyeti yeniden örgütlendi
Top üretim merkezi olan Tophane-i Amire, Müşir (mareşal) seviyesinde bir kurum olarak yeniden yapılandırıldı.
Tersane-i Amire’de ilk buharlı zırhlı
Türk donanması ilk yerli buharlı savaş gemisi üretmeye başladı. “Mahmudiye” kalyonundan sonra “Asar-ı Şevket” sınıfı zırhlılar.
Tüfekhane Mauser üretimi
Tüfekhane’de Alman Mauser tüfeklerinin lisanslı üretimine geçildi; piyade silahları modernizasyonu Osmanlı reform programının kalbi oldu.
Yeşilköy Hava Müfrezesi — Türk havacılığının başlangıcı
İstanbul Yeşilköy’de kurulan ilk hava müfrezesi, Türkiye’nin askeri havacılık tarihinin başlangıcı kabul edilir. Fransız Bleriot ve Deperdussin uçakları kullanıldı.
Trablusgarp Savaşı — ilk askeri uçak kullanımı
İtalyanlar tarihte ilk kez savaşta uçak kullandı (Libya); Osmanlı bu deneyimi yakından izleyerek kendi hava kuvvetlerini hızla genişletti.
Çanakkale Savaşı — yerli savunma azmi
Çanakkale Boğazı’nda yerli toplar ve mayınlarla itilaf donanmasının imhası, Türk halkının savunma sanayisi konusundaki dirayetini simgeledi.
Kurtuluş Savaşı — sınırlı yerli üretim
Milli Mücadele döneminde Tüfekhane’den iç bölgelere taşınan atölyelerde mermi, top arabası ve süngü üretildi; Cumhuriyet’in savunma sanayi mirası bu çekirdekten doğdu.
1718 – 1839 Mühendishaneler Dönemi
Lale Devri — Avrupa’ya açılış
Sadrazam Damat İbrahim Paşa döneminde Paris ve Viyana’ya elçilik heyetleri gönderildi; askeri kitaplar Türkçeye çevrildi, teknik bilgi transferi başladı.
Hendeshane-i Bahri-i Hümayun açıldı
Hendeshane (Mühendishane öncülü), Tersane-i Amire’de denizci subaylar için matematik ve seyrüsefer eğitimi vermeye başladı.
Mühendishane-i Bahri-i Hümayun (Halıcıoğlu)
Padişah III. Mustafa döneminde Halıcıoğlu’nda kurulan Deniz Mühendishanesi, Türkiye’nin ilk modern mühendislik okulu oldu.
Mühendishane-i Berri-i Hümayun (Kara Mühendishanesi)
III. Selim döneminde topçu subayı yetiştirmek için kurulan Kara Mühendishanesi, bugünkü İstanbul Teknik Üniversitesi’nin atasıdır.
Nizam-ı Cedid topçusu
III. Selim’in Avrupa tarzı orduyu reform etme çabası — Fransız mühendislerle yeni nesil top ve havan üretildi.
Asakir-i Mansure-i Muhammediye için silah üretimi
Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla kurulan yeni ordunun silahlanması için Tüfekhane’de tüfek, Tophane’de top üretimi katlandı.
1453 – 1718 Klasik Osmanlı Top Çağı
Şahi Topları — Macar Urban’ın dehası
İstanbul’un fethinde Macar mühendis Orban (Urban) tarafından Edirne’de döküldü. 8.2 metre uzunluğunda, 17 ton ağırlığında, 700 kg gülle atan dünyanın en büyük topları. Bizans surlarını yıktı.
Tophane-i Amire kuruldu (İstanbul)
Fatih Sultan Mehmet döneminde Galata sırtlarında kurulan Tophane-i Amire, dünyanın en büyük top dökümhanesi oldu. 500 yıl boyunca Osmanlı topçusunun belkemiği.
II. Bayezid donanma genişlemesi
Sultan II. Bayezid döneminde Tersane-i Amire (Kasımpaşa) 100+ gemi inşa edebilen Avrupa’nın en büyük tersanesi haline geldi. Modon-Koron seferleri ile İonya’ya hakim olundu.
Tüfekhane-i Amire kuruldu
Yavuz Sultan Selim döneminde Galata’da yeniçeri silahı tüfek ve barut üretimi için Tüfekhane kuruldu. Janissary fitilli tüfekleri ile Osmanlı ateşli silah üstünlüğü kuruldu.
Preveze Deniz Zaferi
Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanmasını Preveze’de yenerek Akdeniz hakimiyetini ele geçirdi — Tersane-i Amire gemi inşa yetkinliğinin zaferi.
İnebahtı yenilgisi ve hızlı donanma yeniden inşası
İnebahtı’da kaybedilen 200+ kalyonun yerine Kılıç Ali Paşa yönetimindeki Tersane-i Amire 6 ay içinde 250 yeni gemiyi denize indirdi — Türk gemi inşa kapasitesinin tarihsel kanıtı.
II. Viyana Kuşatması — top teknolojisinde geri kalış
II. Viyana Kuşatması’nın başarısızlığı, Avrupa’da gelişen yeni top tasarımları ve hızlı dökümhane teknolojilerinin gerisinde kalındığını gösterdi. Karlofça Antlaşması sonrası reform ihtiyacı acil hale geldi.
📌 Bu kronoloji açık kaynaklardan ve resmi duyurulardan derlenmiştir. Eksik veya hatalı bilgi gördüysen geri bildirim ver.
© Envanter Medya — Türk Savunma Sanayii Zaman Tüneli
