HÜRJET nedir? Tek Motorlu Jet Eğitim Uçağı ve İlk Uçuş (2026)
HÜRJET, TUSAŞ (Turkish Aerospace / TAI) tarafından geliştirilen tek motorlu, tandem (iki) koltuklu, süpersonik bir ileri jet eğitim ve hafif taarruz uçağıdır. İlk uçuşunu 25 Nisan 2023’te yapan HÜRJET, tek bir General Electric F404 turbofan motoruyla uçar ve Türk Hava Kuvvetleri’nin yaşlanan T-38 / F-5 eğitim uçaklarının yerini almak üzere tasarlanmıştır. 2026 itibarıyla uçak seri üretimde değil, prototip uçuş test aşamasındadır; kesin performans değerleri resmî olarak açıklanmadı.
| HÜRJET — Künye ve Program Bilgileri | |
|---|---|
| Tam tanım | Tek motorlu, çift koltuklu, süpersonik ileri jet eğitim ve hafif taarruz uçağı |
| Üretici | TUSAŞ / TAI — Kahramankazan, Ankara |
| İlk uçuş | 25 Nisan 2023 (roll-out: Mart 2023) |
| Motor | 1× General Electric F404 turbofan (ithal, ard yanmalı) |
| Aviyonik / kokpit | ASELSAN dijital kokpit, görev bilgisayarı, HUD |
| Yapı | Kompozit ağırlıklı (TUSAŞ kompozit üretimi) |
| Rol / amaç | T-38 / F-5 yerine ileri jet eğitim + hafif taarruz; Türk Yıldızları değerlendirmesi |
| Program durumu | Geliştirme / prototip test — seri üretim resmî olarak açıklanmadı |
| Kesin performans | Azami hız / menzil / silah yükü resmî olarak açıklanmadı |
HÜRJET nedir?
HÜRJET, TUSAŞ’ın (Turkish Aerospace / TAI) Kahramankazan, Ankara’daki tesislerinde geliştirdiği tek motorlu, tandem (iki) koltuklu, süpersonik bir ileri jet eğitim ve hafif taarruz uçağıdır. Uluslararası sınıflandırmada LIFT (Lead-In Fighter Trainer) kategorisinde konumlanır; yani muharip uçak pilotlarının ileri eğitim sürecine köprü kuran bir jet eğitim uçağıdır. Ana yüklenici TUSAŞ’tır; aviyonik ve kokpit sistemleri büyük ölçüde ASELSAN tarafından sağlanır, gövde ise kompozit ağırlıklı olarak TUSAŞ’ta üretilir.
HÜRJET’in resmî tanıtım (roll-out) töreni Mart 2023’te yapılmış, ilk uçuşu ise 25 Nisan 2023 tarihinde gerçekleşmiştir. Uçak tek bir General Electric F404 turbofan motoruyla uçar; bu motor ithaldir ve yerli üretim değildir. Sık yapılan bir karıştırmanın aksine HÜRJET, KAAN’ın çift F110 motorlu yapısından farklı olarak tek motorludur. 2026 itibarıyla HÜRJET henüz seri üretime geçmemiş, prototip uçuş test aşamasında olan bir programdır; azami hız, menzil ve silah yükü gibi kesin değerler resmî olarak açıklanmadı.
HÜRJET ne işe yarar?
HÜRJET, temel olarak iki ana görev için tasarlanmıştır ve şu roller için geliştirilmektedir:
- İleri jet eğitimi: Türk Hava Kuvvetleri’nin yaşlanan Northrop T-38 ve F-5 ileri jet eğitim uçaklarının yerini alarak, muharip pilot adaylarının süpersonik uçuş eğitimini modern bir platformda vermek.
- Hafif taarruz: Kanat altı pilon/hardpoint’ler aracılığıyla hafif taarruz görevlerini yerine getirmek; ASELSAN ve ROKETSAN mühimmatı ile yerli akıllı mühimmat entegrasyonu hedeflenmektedir (seri standardı resmî olarak açıklanmadı).
- Akrobasi timi değerlendirmesi: Türk Yıldızları akrobasi timi için de değerlendirmeye alınmaktadır.
- Yerli ve millî yetenek: Yurt dışına eğitim uçağı bağımlılığını azaltmak ve potansiyel ihracat için bir platform oluşturmak.
Bu rollerin bir bölümü hedeflenen yeteneklerdir; silah entegrasyonu ve operasyonel kullanım, prototip test sürecinin tamamlanmasına ve seri üretim kararına bağlıdır.
Aşağıdaki tablo HÜRJET’in doğrulanmış teknik ve program bilgilerini özetler. Bir bölüm değer hedef niteliğindedir; azami hız, menzil, silah yükü gibi kesin performans rakamları resmî olarak açıklanmadı. Bir prototipin uçuş test verileri, seri üretim standardı olarak alınmamalıdır.
HÜRJET programı, üreticisi TUSAŞ’ın kurumsal kapasitesiyle birlikte okunur. Aşağıdaki göstergeler programı çevreleyen doğrulanmış kurumsal verilerdir; HÜRJET’in birim maliyeti ve program bütçesi resmî olarak açıklanmadı.
HÜRJET’in motoru ve aviyoniği: F404 ve ASELSAN
HÜRJET, tek bir General Electric F404 turbofan motoruyla (F404-GE-102 sınıfı, ard yanmalı) uçar. Bu motor F/A-18 ve KAI T-50 gibi uçaklarda da kullanılan olgun bir tasarımdır; ancak HÜRJET açısından kritik nokta, motorun ithal olması ve yerli üretim olmamasıdır. Türkiye’nin yerli jet motoru çalışmaları TEI bünyesinde sürmekte olsa da, HÜRJET’in seri üretiminde yerli bir motora geçiş resmî olarak açıklanmış bir takvime bağlanmadı. Bu yönüyle HÜRJET, yerli motor bağımsızlığı açısından hâlâ dış tedariğe dayanmaktadır.
Uçağın aviyonik ve kokpit sistemleri ise büyük ölçüde ASELSAN tarafından sağlanır: dijital kokpit, çok fonksiyonlu göstergeler, görev bilgisayarı ve HUD (baş üstü gösterge) yerli olarak geliştirilir. Gövde kompozit ağırlıklıdır ve TUSAŞ tarafından üretilir. Böylece HÜRJET, motoru ithal olmakla birlikte aviyonik, yapısal üretim ve entegrasyon açısından yerli bir platform niteliği taşır.
HÜRJET ihracat ve iş birliği: görüşme, imzalı sözleşme değil
HÜRJET, ileri jet eğitim pazarında Leonardo M-346, KAI T-50/FA-50 ve BAE Hawk gibi uçaklarla aynı sınıfta konumlandığı için ihracat açısından da ilgi çekmiştir. En çok gündeme gelen başlık İspanya olmuştur: Airbus-TUSAŞ çerçevesinde İspanya Hava Kuvvetleri’nin F-5 yenileme ihtiyacı için HÜRJET değerlendirme ve görüşme konusu olmuştur. Ancak burada önemli bir ayrım vardır: 2026 itibarıyla kesin, imzalı bir ihracat sözleşmesi resmî olarak açıklanmadı; süreç değerlendirme/görüşme aşaması olarak sunulmaktadır.
Benzer şekilde çeşitli ülkelerle ilgi ve görüşmeler gündeme gelmiştir; bunlar potansiyel olarak değerlendirilmeli, kesinleşmiş ihracat gibi okunmamalıdır. Bir fuar sergisi, bir değerlendirme görüşmesi ya da niyet beyanı; imzalı bir ihracat sözleşmesiyle veya operasyonel teslimatla aynı şey değildir. HÜRJET’in ihracat potansiyeli gerçek olmakla birlikte, kesinleşmiş anlaşmalar resmî kaynaklarla teyit edilmeden kesin sunulmamalıdır.
HÜRJET, 2026 itibarıyla seri üretime geçmemiş, prototip uçuş test aşamasında olan bir geliştirme programıdır. Uçağın azami hızı, menzili, tavanı ve silah yükü gibi kesin performans değerleri TUSAŞ veya Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından resmî olarak açıklanmadı; açık kaynaklarda geçen süpersonik (yaklaşık Mach 1,2-1,4) ifadeleri hedef/tahmin niteliğindedir. Motoru tek bir GE F404’tür ve ithaldir (KAAN’ın çift F110’u ile karıştırılmamalıdır). İhracat başlığında görüşme ve değerlendirme, imzalı bir ihracat sözleşmesiyle eşdeğer sayılmamalıdır. Bir prototipin ilk uçuşu, seri üretim standardı olarak alınamaz.
Sık Sorulan Sorular
HÜRJET’in motoru nedir?
HÜRJET, tek bir General Electric F404 turbofan motoruyla (F404-GE-102 sınıfı, ard yanmalı) uçar. Bu motor ithaldir ve yerli üretim değildir. Sık yapılan bir hatanın aksine HÜRJET tek motorludur; KAAN’ın çift General Electric F110 yapısıyla karıştırılmamalıdır. Türkiye’nin yerli jet motoru çalışmaları TEI’de sürse de, HÜRJET seri üretiminde yerli motora geçiş resmî bir takvime bağlanmadı.
HÜRJET ilk uçuşunu ne zaman yaptı?
HÜRJET, ilk uçuşunu 25 Nisan 2023 tarihinde yaptı. Resmî tanıtım (roll-out) töreni ise Mart 2023’te gerçekleşmişti. 2026 itibarıyla uçak seri üretimde değil, prototip uçuş test aşamasındadır. Yani ilk uçuş, programın bir dönüm noktasıdır; ancak seri üretim ve teslimat takvimi resmî olarak açıklanmadı ve prototip test uçuşları sürmektedir.
HÜRJET ile M-346 arasındaki fark ne?
HÜRJET ve Leonardo M-346 aynı ileri jet eğitim ve LIFT sınıfında yer alır; ancak temel fark olgunluk düzeyidir. M-346 operasyonel, çok sayıda ülkede hizmette olan çift motorlu bir uçaktır. HÜRJET ise tek motorlu (GE F404) ve henüz geliştirme aşamasındaki bir prototiptir. HÜRJET’in kesin performans değerleri resmî olarak açıklanmadığından, iki uçak birebir kıyaslanırken olgunluk farkı gözetilmelidir.
HÜRJET ihraç edildi mi?
2026 itibarıyla HÜRJET için kesin, imzalı bir ihracat sözleşmesi resmî olarak açıklanmadı. En çok gündeme gelen başlık, Airbus-TUSAŞ çerçevesinde İspanya Hava Kuvvetleri’nin F-5 yenileme ihtiyacı için HÜRJET’in değerlendirilmesidir; ancak bu süreç görüşme/değerlendirme aşamasındadır. Çeşitli ülkelerle ilgi gündeme gelmiştir, fakat bunlar potansiyel olarak değerlendirilmeli, kesinleşmiş ihracat gibi okunmamalıdır.
HÜRJET nerede üretiliyor?
HÜRJET, TUSAŞ (Turkish Aerospace / TAI) tarafından Kahramankazan, Ankara’daki tesislerde geliştirilip üretilmektedir. Ana yüklenici TUSAŞ’tır; kompozit ağırlıklı gövde TUSAŞ’ta üretilir, aviyonik ve kokpit sistemleri büyük ölçüde ASELSAN tarafından sağlanır. Motor ise ithal olan General Electric F404’tür. Böylece uçak, motoru dışarıdan olmakla birlikte yapısal üretim ve entegrasyon açısından yerli bir platformdur.
HÜRJET silah taşır mı?
HÜRJET, hafif taarruz rolü için kanat altı pilon/hardpoint’lerle tasarlanmıştır ve silah taşıyabilecek şekilde geliştirilmektedir. ASELSAN-ROKETSAN mühimmatı ve yerli akıllı mühimmat entegrasyonu hedeflenmektedir. Ancak seri üretim silah standardı ve tam entegrasyon kapsamı resmî olarak açıklanmadı. Bu nedenle silah taşıma yeteneği, prototip test sürecinin tamamlanmasına ve operasyonel entegrasyona bağlı bir hedef olarak değerlendirilmelidir.
HÜRJET hangi uçağın yerini alacak?
HÜRJET, Türk Hava Kuvvetleri’nin yaşlanan Northrop T-38 ve F-5 ileri jet eğitim uçaklarının yerini almak üzere tasarlanmıştır. Muharip pilot adaylarının süpersonik ileri eğitimini modern bir yerli platformda vermeyi amaçlar. Ayrıca Türk Yıldızları akrobasi timi için de değerlendirilmektedir. Bu geçiş, HÜRJET’in seri üretime geçmesine bağlıdır; teslimat takvimi resmî olarak açıklanmadı ve prototip test uçuşları sürmektedir.
Kaynaklar
- TUSAŞ resmî kurumsal sitesi — tusas.com (HÜRJET program bilgileri)
- Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) — HÜRJET program açıklamaları
- Anadolu Ajansı / Daily Sabah — HÜRJET ilk uçuş ve program haberleri
- Leonardo / KAI / BAE Systems — M-346, T-50/FA-50, Hawk üretici bilgileri (rakip sınıf)
- Defense News Top 100 (2025) — TUSAŞ kurumsal sıralama verisi
- Wikipedia — TAI Hürjet maddesi (açık kaynak; tahmini/kesinleşmemiş değerler ayrıca belirtilerek)
