TUSAŞ Ürünleri Nelerdir? Uçak, İHA, Helikopter, Uydu
TUSAŞ ürünleri dört ana grupta toplanır: muharip ve eğitim uçakları (KAAN, HÜRJET, HÜRKUŞ), insansız hava araçları (ANKA, ANKA-S, AKSUNGUR, ANKA-3), helikopterler (T129 ATAK, T625 GÖKBEY, T929 ATAK-2, T925) ve uzay-uydu sistemleri (GÖKTÜRK, İMECE, TÜRKSAT 6A katkısı). Ayrıca Airbus ve Boeing için yapısal ve kompozit parça üretir.
| TUSAŞ Ürün Aileleri — Özet | |
|---|---|
| Muharip uçak | KAAN (5. nesil MMU) |
| Eğitim uçağı | HÜRJET (jet), HÜRKUŞ (turboprop) |
| İHA | ANKA, ANKA-S, AKSUNGUR, ANKA-3 |
| Helikopter | T129 ATAK, T625 GÖKBEY, T929 ATAK-2, T925 |
| Uzay | GÖKTÜRK, İMECE, TÜRKSAT 6A katkısı |
| Sivil/yapısal | Airbus, Boeing iş paketleri, kompozit |
| Rol | Platform ana yüklenicisi |
| Merkez | Kahramankazan, Ankara |
| Çalışan | ≈17.000 (≈7.000 mühendis) |
TUSAŞ hangi ürünleri üretir?
TUSAŞ, Türkiye’nin en geniş havacılık ürün yelpazesine sahip kuruluşudur. Sabit kanatlı uçaklardan döner kanatlı helikopterlere, insansız hava araçlarından uzay sistemlerine kadar birçok kategoride platform ana yüklenicisi olarak faaliyet gösterir. Bu, uçağın veya helikopterin gövdesini tasarladığı, sistemlerini entegre ettiği ve uçuş testini yaptığı anlamına gelir; motor, radar ve mühimmat gibi alt sistemler ise uzman ortaklardan (ASELSAN, TEI, ROKETSAN) gelir. Şirketin ürün ailesi başlıca dört grupta toplanır: muharip ve eğitim uçakları, insansız hava araçları, helikopterler ve uzay-uydu sistemleri. Bunlara ek olarak Airbus ve Boeing gibi küresel üreticiler için sivil uçak gövde ve yapısal parçaları ile kompozit üretim yapar. Aşağıdaki bölümlerde her ürün grubu ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Ürün gruplarına genel bakış
TUSAŞ’ın ürün portföyü şu ana başlıklardan oluşur:
- Muharip ve eğitim uçakları — 5. nesil milli muharip uçak KAAN, jet eğitim/hafif taarruz uçağı HÜRJET ve turboprop eğitim uçağı HÜRKUŞ.
- İnsansız hava araçları — MALE sınıfı ANKA ve ANKA-S, çift motorlu AKSUNGUR ve kanatlı gövde jet İHA ANKA-3.
- Helikopterler — taarruz helikopteri T129 ATAK, genel maksat helikopteri T625 GÖKBEY, ağır taarruz helikopteri T929 ATAK-2 ve 10 tonluk genel maksat T925.
- Uzay ve uydu — GÖKTÜRK keşif uyduları, İMECE gözlem uydusu (TÜBİTAK UZAY ana yüklenici) ve TÜRKSAT 6A’ya yapısal katkı.
- Sivil ve yapısal üretim — Airbus (A350, A320) ve Boeing (787) için gövde/yapı parçaları ve kompozit üretim.
Aşağıdaki tablo TUSAŞ’ın başlıca platformlarını ve 2026 itibarıyla geliştirme durumlarını özetler. Bir platformun uçuş testi veya seri üretime hazırlık aşamasında olması, prototip verilerinin nihai seri üretim değeri olarak okunmaması gerektiği anlamına gelir. Prototip ≠ seri üretim.
TUSAŞ borsada işlem görmez; sermayesi Türk kamu kuruluşlarının elindedir. Aşağıdaki tablo şirketin güncel kurumsal ve finansal konumunu özetler.
Uzay, uydu ve yapısal üretim ne durumda?
TUSAŞ’ın ürünleri yalnızca uçak ve helikopterle sınırlı değildir; şirket uzay sistemleri alanında da çalışır. GÖKTÜRK serisi keşif uyduları ve yerli gözlem uydusu İMECE (ana yüklenici TÜBİTAK UZAY, TUSAŞ katkı sağlar) bu alandaki başlıca örneklerdir. Ayrıca haberleşme uydusu TÜRKSAT 6A‘ya yapısal katkı sunulmuş ve Ankara’da Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi kurulmuştur. Sivil havacılıkta ise TUSAŞ, küresel üreticilerin tedarik zincirinde yer alır: Airbus için A350 ve A320 gövde/yapı parçaları, Boeing için 787 iş paketleri ve ileri kompozit üretim yapar. Bu sivil iş paketleri, şirketin mühendislik ve üretim kapasitesini besleyen önemli bir gelir kalemidir. Uzay ve uydu programlarında bazı teknik değerler resmî olarak açıklanmadı; kesinleşmemiş rakamlar bu şekilde değerlendirilmelidir.
Alt sistemler: TUSAŞ ürünü olmayanlar
Bir platformun “TUSAŞ ürünü” olması, içindeki her parçanın TUSAŞ’a ait olduğu anlamına gelmez. TUSAŞ platform ana yüklenicisidir ve alt sistemler Türkiye’nin savunma ekosistemindeki uzman firmalardan gelir: radar, aviyonik, elektro-optik ve elektronik harp sistemleri büyük ölçüde ASELSAN‘dan; motorlar TEI ve yabancı üreticilerden sağlanır. Örneğin KAAN prototipi iki General Electric F110 motoruyla uçar; tamamen yerli muharip uçak motoru (TEI hedefi) bir hedeftir, henüz hazır değildir. HÜRJET F404 (GE) motoru kullanır; GÖKBEY için ise LHTEC CTS800 ile birlikte yerli TEI TS1400 motoru geliştirilmektedir. Yazılım ve simülasyon çalışmalarında HAVELSAN, mühimmat alanında ise ROKETSAN ve TÜBİTAK SAGE rol alır. Kısacası TUSAŞ uçağı bütün olarak tasarlar ve entegre eder; uzman ortaklar içindeki özel sistemleri sağlar.
Bu sayfada yer alan platform durumları 2026 itibarıyladır. Prototip verisi seri üretim değeriyle karıştırılmamalıdır ve yerli motor hedefi hazır bir motor demek değildir. Menzil, hız ve ağırlık gibi kesinleşmemiş teknik değerler resmî olarak açıklanmadı olarak değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
TUSAŞ hangi uçakları üretir?
TUSAŞ; 5. nesil milli muharip uçak KAAN’ı, jet eğitim ve hafif taarruz uçağı HÜRJET’i ve turboprop eğitim uçağı HÜRKUŞ’u üretir. KAAN prototip aşamasında olup seri üretime hazırlanmaktadır; HÜRJET uçuş testlerini sürdürmektedir; HÜRKUŞ ise hizmettedir. Ayrıca şirket Airbus ve Boeing için sivil uçak gövde ve yapı parçaları üretir.
TUSAŞ hangi İHA’ları üretir?
TUSAŞ’ın insansız hava araçları arasında MALE sınıfı ANKA ve ANKA-S, çift motorlu AKSUNGUR ve kanatlı gövde jet İHA ANKA-3 bulunur. ANKA seri üretimde ve ihraç edilirken, AKSUNGUR üretimde ve ANKA-3 uçuş testi aşamasındadır. Bunlara ek olarak ŞİMŞEK/SÜPER ŞİMŞEK hedef uçakları ve TURNA sistemleri de portföyde yer alır.
TUSAŞ hangi helikopterleri üretir?
TUSAŞ; taarruz helikopteri T129 ATAK, genel maksat helikopteri T625 GÖKBEY, ağır taarruz helikopteri T929 ATAK-2 ve 10 tonluk genel maksat helikopteri T925’i geliştirir. T129 ATAK hizmette ve ihraç edilmiştir; GÖKBEY sertifikasyon ve teslimat aşamasındadır; ATAK-2 uçuş testlerini sürdürmektedir. Bazı platformlarda yerli TEI motorları geliştirilmektedir.
TUSAŞ uydu yapar mı?
Evet. TUSAŞ uzay ve uydu alanında çalışır. GÖKTÜRK keşif uydularında ve yerli gözlem uydusu İMECE’de (ana yüklenici TÜBİTAK UZAY) yer almış, haberleşme uydusu TÜRKSAT 6A’ya yapısal katkı sağlamıştır. Ayrıca Ankara’da bir Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi kurmuştur. Bu programlardaki bazı teknik ayrıntılar resmî olarak açıklanmadı.
TUSAŞ Airbus ve Boeing için üretim yapıyor mu?
Evet. TUSAŞ, küresel sivil havacılık tedarik zincirinde yer alır. Airbus için A350 ve A320 gövde ve yapı parçaları, Boeing için 787 iş paketleri ve ileri kompozit bileşenler üretir. Bu sivil iş paketleri, şirketin savunma programlarının yanında mühendislik ve üretim kapasitesini besleyen önemli bir faaliyet alanıdır.
KAAN seri üretimde mi?
Hayır, henüz değil. KAAN prototip aşamasındadır ve seri üretime hazırlık sürmektedir. Prototip iki General Electric F110 motoruyla uçmaktadır; tamamen yerli muharip uçak motoru (TEI hedefi) ise bir hedef aşamasında olup hazır değildir. Prototip verileri nihai seri üretim değerleri olarak okunmamalıdır.
TUSAŞ ürünlerinin tüm parçalarını kendisi mi üretir?
Hayır. TUSAŞ platform ana yüklenicisidir; uçağın gövdesini tasarlar, sistemleri entegre eder ve uçuş testini yapar. Ancak radar ve aviyonik büyük ölçüde ASELSAN’dan, motorlar TEI ve yabancı üreticilerden, mühimmat ROKETSAN ve TÜBİTAK SAGE’den gelir. Yani bir platform TUSAŞ ürünü olsa da içindeki tüm alt sistemler TUSAŞ’a ait değildir.
Kaynaklar
- TUSAŞ resmî internet sitesi — tusas.com
- Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) — program ve tedarik açıklamaları
- Defense News Top 100 (2025 sürümü) — savunma geliri ve küresel sıralama
- Anadolu Ajansı (AA) — platform ve program haberleri
- TÜBİTAK UZAY — İMECE ve uydu programları bilgisi
- Wikipedia, “Turkish Aerospace Industries” — keşif ve çapraz doğrulama
