Bir Türk Savaş Gemisini Aslında Kaç Şirket Yapıyor?

TCG İstanbul’un tersaneden çıktığı gün törende tek bir şirketin logosu yoktu, çünkü gemiyi tek bir şirket yapmamıştı. STM’nin resmî proje sayfasına göre fırkateynde 80’e yakın doğrudan alt yüklenici 150’den fazla sistem teslim etti; dolaylı tedarikçilerle birlikte 220 farklı firma çalıştı. 185 kilometre kablo ve 2.675 aydınlatma armatürü yerliydi. Bir Türk savaş gemisini aslında kaç şirket yapıyor sorusunun kısa cevabı bu: bir fırkateyn için iki yüzün üzerinde firma; donanmanın bütün aktif programlarına bakılınca ondan fazla kamu ve özel tersane, beş büyük sistem evi ve yüzlerce KOBİ. Bu yazı, tersaneden radara, füzeden yazılıma kimin neyi yaptığını yalnızca belgelenmiş rollerle haritalandırıyor.
Editoryal not: Bu haritada bir şirket yalnızca rolü resmî bir kaynakla (SSB, MSB, Deniz Kuvvetleri, şirketin kendi sitesi, kataloğu ya da faaliyet raporu, Anadolu Ajansı, TRT) belgelenebildiğinde yer aldı. Sektörde adı sık geçen ama deniz programındaki rolü kamuya açık kaynakla doğrulanamayan şirketler yazının sonunda ayrıca listelendi ve matrise alınmadı. Şirket sitelerinde ürün sayfası olup müşteri adı yazılmayan kalemler de “program adı açıklanmadı” diye işaretlendi.
Seri: Türkiye’nin Denizde Savunma Sanayii Atılımı — 6 yazı
- 1. Türkiye askerî gemi üreten ülkeden savaş gemisi ihraç eden ülkeye nasıl dönüştü?
- 2. Ambargo ve tedarik kısıtlamaları Türk deniz savunma sanayiini nasıl değiştirdi?
- 3. MİLGEM’den İSTİF’e: savaş gemilerinde yerlileşme nasıl derinleşti?
- 4. Bir Türk savaş gemisini aslında kaç şirket yapıyor? (bu yazı)
- 5. Türkiye’nin savaş gemisi ihracatı: hangi ülkeye ne satıldı?
- 6. SSB’nin deniz projelerindeki modeli: ekosistem nasıl koordine ediliyor?
Rakamlarla ekosistem
Sayılar platformdan platforma değişiyor ama eğilim aynı: gemi büyüdükçe ve yerlilik arttıkça firma sayısı artıyor. ADA sınıfı döneminde STM 75 özel firmayla ana sözleşme imzaladı, 212 firma küçük alımlarla katıldı. TCG Ufuk test ve eğitim gemisinde Cumhurbaşkanı Erdoğan ve SSB Başkanı İsmail Demir’in 2022’de açıkladığı rakam 194 yerli firma. Malezya için inşa edilen üç korvette SSB Başkan Yardımcısı Mustafa Murat Şeker “yaklaşık 50 Türk firmasının teknolojisi” dedi. Bu rakamlar bir şirketin ürünü değil, bir ağın ürünü olan gemiyi anlatıyor.
SSB projenin neresinde?
Ekosistemin tepesinde gemi yapan değil sözleşme yapan bir kurum var. SSB, TCG İstanbul sözleşmesini 12 Nisan 2019’da STM ile, altı-yedi-sekizinci gemiler sözleşmesini 6 Nisan 2023’te STM ile TAIS iş ortaklığıyla, MİDLAS için ayrı bir tedarik projesini ROKETSAN ile, ORKA hafif torpido sözleşmesini 27 Aralık 2020’de ROKETSAN ve ASELSAN ile imzaladı. TF-2000 için ASFAT ile Faz-1 sözleşmesi ASFAT’ın 2024 faaliyet raporuna göre 20 Aralık 2024’te, Faz-2 sözleşmesi 23 Temmuz 2025’te imzalandı. SSB’nin Sanayileşme Süreçleri 2023 Rehberi’ne göre yerli yüklenicili projelerde yan sanayi ve KOBİ iş payı teklif bedelinin en az yüzde 21’i olmak zorunda; TCG İçel’de yerli payın yüzde 74’ünün KOBİ’lerden gelmesi bu kuralın sonucu. Tasarımı Deniz Kuvvetleri’nin Dizayn Proje Ofisi, inşayı tersaneler, entegrasyonu sistem evleri yapıyor; SSB zinciri sözleşmeyle birbirine bağlıyor.
Zincirin halkaları
Bir Türk savaş gemisi altı katmanda üretiliyor. En üstte karar ve sözleşme makamı olan SSB; onun altında tasarım otoritesi olan Deniz Kuvvetleri Dizayn Proje Ofisi ya da sözleşmeye göre STM; üçüncü katmanda gövdeyi yapan askerî ve özel tersaneler; dördüncü katmanda savaş sistemini bütünleştiren HAVELSAN ve ASELSAN; beşinci katmanda sensör, silah, füze, sonar ve top üreten ASELSAN, ROKETSAN, MKE, Meteksan; en altta konsol, kablo, köprüüstü, güverte ekipmanı, batarya, zırh üreten yüzlerce KOBİ. Aşağıdaki grafik bu katmanları gösteriyor.
Grafik 1 — Altı katmanlı ekosistem. Üst iki katman kamu, üçüncü katman kamu-özel karışık, alt üç katman ağırlıkla şirketler.
Katman 1 ve 2: Karar verenler ve tasarlayanlar
Zincirin başında Deniz Kuvvetleri Komutanlığı var: ihtiyacı o tanımlıyor, teknik şartnameyi o yazıyor, gemiyi o kabul ediyor. Kararı Cumhurbaşkanı başkanlığındaki Savunma Sanayii İcra Komitesi alıyor; sözleşmeyi SSB imzalıyor. Tasarım otoritesi ise Türk modelinin en az bilinen kurumu: Millî Savunma Bakanlığı’nın Şubat 2024’teki açıklamasına göre 1997’de MİLGEM Proje Ofisi olarak Taşkızak’ta kurulan, 2010’da Dizayn Proje Ofisi Müdürlüğü adını alan ve bugün İstanbul Tersanesi Komutanlığı bünyesinde çalışan birim. ADA korvetlerini, İSTİF fırkateynlerini, TF-2000’i ve millî uçak gemisinin konsept tasarımını bu ofis yaptı; MSB’ye göre uçak gemisi için 110 kişilik bir çalışma grubu kuruldu. Gölcük’te 28 kişilik ayrı bir MİLDEN Tasarım Ofisi millî denizaltıyı tasarlıyor.
Şirket tarafında tasarım kabiliyeti STM’de toplandı. TCG İstanbul’da STM’nin görevi STM’nin kendi tanımıyla tasarım dokümanlarını ve imalat resimlerini hazırlamak, inşa malzemesini tedarik etmek, bütün silah, elektronik ve ana tahrik sistemlerinin tedarik, test ve entegrasyonunu yapmaktı. Malezya’nın üç korveti ADA tabanlı STM tasarımı; Millî Hücumbot STM’nin sıfırdan tasarımı; TCG Ufuk’ta STM ana yüklenici, Tuzla’daki özel İstanbul Denizcilik Tersanesi ana alt yüklenici. Reis sınıfı denizaltılarda ise STM, Alman tkMS’nin alt yüklenicisi; 12 Aralık 2009’da imzalanan anlaşmaya göre tasarım-entegrasyon desteği, yerlileştirme ve torpido bölümü olan Section 50’nin Gürdesan’da yerli üretimini koordine ediyor. Dearsan, Anadolu Tersanesi gibi özel tersaneler de kendi tasarım ekipleriyle çalışıyor: Dearsan’ın OPV 76, C92 ve YMAG tasarımları, Anadolu’nun LST ve LCT tasarımları şirketlerin kendi kataloglarında.
Katman 3: Tersaneler
Türkiye’de askerî gemi inşa kapasitesi iki kolda: Deniz Kuvvetleri’nin tersane komutanlıkları ve özel tersaneler. İstanbul Tersanesi Komutanlığı dört ADA korvetini, TCG İstanbul’u, Pakistan için PNS Babur ve PNS Khaibar’ı, Hisar sınıfının ilk iki gemisini ve Romanya’ya giden korveti inşa etti; TF-2000 ve MUGEM de burada yükseliyor. ASFAT’ın Eylül 2023’teki açıklamasına göre bir dönem Türkiye ve Pakistan’da aynı anda yedi deniz platformu inşa hâlindeydi. Gölcük Tersanesi Komutanlığı altı Reis sınıfı denizaltıyı ve MİLDEN’i yapıyor. MSB’ye bağlı ASFAT, 2018’de kurulan ve 27 askerî fabrika ile 10 tersaneyi işleten şirket, bu tersanelerin ticari yüzü ve devletten devlete ihracatın aracı: Pakistan korvetleri, Hisar programının 1-2 ve 7-10. gemileri, Romanya satışı ve TF-2000 Faz-1 sözleşmesi ASFAT’ta.
Özel tarafta omurga TAIS iş ortaklığı: Anadolu (ADİK), Sedef ve Sefine. SSB’nin 6 Nisan 2023 sözleşmesiyle üç tersane eş zamanlı birer İSTİF fırkateyni inşa etmeye başladı; AA’nın Eylül 2025 haberine göre yedi İSTİF aynı anda üç tersanede. Dağılım: İzmir ve Akdeniz Anadolu’da, İzmit Sedef’te, İçel ve bir gemi daha Sefine’de. Anadolu Tersanesi’nin sicili bu işi neden aldığını gösteriyor: TCG Bayraktar ve TCG Sancaktar çıkarma gemileri 2017 ve 2018’de, sekiz çıkarma aracı 2012’de teslim edildi; yeni nesil sekiz çıkarma aracı programında Ç-159 on sekiz ayda, Ç-160 yirmi iki ayda teslim edildi. SSB’nin 2026 açıklamasına göre bu yeni çıkarma araçlarından dördü planlanan takvimden önce teslim edildi ve Anadolu Tersanesi İzmir, Akdeniz ve Marmara fırkateynleriyle sekiz çıkarma aracını eş zamanlı inşa ediyor. Sedef, TCG Anadolu’yu Navantia tasarımıyla ve 131 alt yükleniciyle 10 Nisan 2023’te teslim etti. Sefine, TCG İçel’i Eylül 2025’te Yalova’da denize indirdi ve ikinci bir İSTİF gövdesini kapalı hangarda inşa ediyor.
TAIS dışındaki özel tersanelerin uzmanlık alanları farklı. Dearsan ihracat odaklı: Nijerya’ya iki karakol gemisi, Katar’a iki hücumbot, Türk donanması için mayın avlama gemisi. RMK Marine Ukrayna’nın iki ADA korvetini STM ana yükleniciliğinde inşa ediyor; şirketin sitesinde dört karakol gemisi ve iki ikmal tankeri listeleniyor. Tuzla’daki özel İstanbul Denizcilik tersanesi TCG Ufuk’u yaptı, Malezya’nın üç korvetini iki hafta arayla denize indirdi. Ada Tersanesi Portekiz’in iki lojistik gemisini inşa ediyor. Pakistan’da Karaçi Tersanesi iki Babur sınıfı korveti yerinde inşa etti; bu, zincirin yurt dışına uzanan tek halkası. Tersanelerin konsorsiyum yapısı TAIS Tersaneleri nedir? yazısında, Dearsan’ın insansız deniz aracı SALVO SİDA dosyasında anlatıldı.
Katman 4: Savaş sistemini kim bütünleştiriyor?
Gemiyi savaş gemisi yapan yazılım HAVELSAN’dan geliyor. GENESİS sekiz Gabya fırkateynini modernize etti; ADVENT, HAVELSAN’ın tanımıyla Deniz Kuvvetleri ile birlikte geliştirildi, Eylül 2019’da TCG Kınalıada’da ilk kez konuşlandı, 10 milyon satır kod, yaklaşık 50 sistem ve 500 uygulamayı birbirine bağlıyor. TCG İstanbul, İzmir, Akdeniz, TCG Anadolu, Pakistan’ın Babur sınıfı ve Romanya’nın korveti ADVENT kullanıyor; Mart 2025’te Şili dokuzuncu ihracat ülkesi oldu. Reis sınıfı denizaltıların komuta kontrol sistemi de HAVELSAN’ın; Hızır Reis için 17 Nisan 2020’de teslim edildi. HAVELSAN’ın portföyü HAVELSAN Faaliyet Alanları dosyasında.
ASELSAN’ın MİLGEM-5 kataloğu, bir fırkateynin sensör ve silah katmanının tek şirketten ne kadarının geldiğini gösteren en somut belge. Listede CENK üç boyutlu radar, dost-düşman tanıma, AHTAPOT elektro-optik direktör ve KATS kızılötesi arama-takip; 76 mm top entegrasyonu ve atış kontrolü, iki STOP 25 mm uzaktan komutalı silah, GÖKDENİZ, torpido kovan sistemi; AKREP atış kontrol radarı, aydınlatma radarı; FERSAH sonar; muhabere kontrol, dahili ve harici muhabere, X ve Ku bandı uydu; GLİS lazer ikaz, ARES ve AREAS elektronik harp, HIZIR torpido karşı tedbir, chaff ve dekoy; iki seyir radarı, ALPER-P alçak görünürlüklü radar, DEMES, KULAÇ iskandil, iki ANS 510 cayro, parakete, pusula, DGPS var. Bu paket için ASELSAN-HAVELSAN iş ortaklığı ile STM arasında 18 Şubat 2020’de 663 milyon liralık sözleşme imzalandı. Barbaros sınıfı modernizasyonunda ASELSAN 21 sistemi değiştirdi. ASELSAN’ın radar ailesi CENK radar ailesi ve en gelişmiş Türk radar sistemleri yazılarında.
Katman 5: Füze, top, sonar
ROKETSAN deniz tarafında dört üründe belirleyici: ATMACA gemisavar füzesi (250 kilometre, aktif radar arayıcı), HİSAR-D RF hava savunma füzesi, bu ikisini de ateşleyebilen MİDLAS dikey atım sistemi ve torpidolar. MİDLAS’ın ilk atışı Aralık 2022’de Aksaray’da karadan, 12 Mart 2024’te TCG İstanbul’dan yapıldı; Ekim 2025’te SİPER-1D uzun menzilli füze MİDLAS’tan test edildi. AKYA ağır torpidosu Mayıs 2024’te seri üretime geçti, ORKA hafif torpidosunda ROKETSAN ana, ASELSAN ana alt yüklenici. TF-2000’in 96 hücreli dikey atım sistemi de MİDLAS olacak.
MKE’nin tek ama kritik ürünü DENİZHAN-76 topu. MKE’ye göre 12 ayda 17.000 parçayla geliştirildi; ilk teslimat Ekim 2023’te Hisar sınıfı için yapıldı; Mayıs 2026’da ASFAT ile dört top için sözleşme imzalandı; AA’nın aktardığına göre üretim hattında 31 top var, 10’u teslim edildi; Endonezya’ya iki, Romanya’ya iki top ihraç edildi; altıncı top TCG Akdeniz’e gitti. Meteksan Savunma’nın YAKAMOS gövde sonarı 2012’den beri ADA korvetlerinde; 31 Temmuz 2019’da ASFAT ile Pakistan’ın dört korveti için sözleşme imzalandı ve Meteksan’a göre sistem seramik malzemeye kadar yerli. TÜBİTAK BİLGEM’in MÜREN savaş yönetim sistemi Preveze sınıfı denizaltılarda AKYA entegrasyonunu taşıyor. Armelsan’ın ARAS-2023 dalgıç tespit sonarı SSB’nin 2023 duyurusuna göre altı-yedi-sekizinci gemilere entegre ediliyor.
Katman 6: Görünmeyen KOBİ’ler
Bir fırkateynin 220 firmasının büyük çoğunluğu bu katmanda. Belgelenebilenler: Yaltes, geminin makine ve elektrik sistemlerini yöneten platform kontrol sistemi ile köprüüstü ve savaş yönetim konsollarını üretiyor; SSB Başkanı Demir TCG Ufuk’un alt yüklenicileri arasında Yaltes’i, Gürdesan’ı, Anel’i, İşbir’i, MEG Gemi’yi ve Poyraz’ı saydı. Ayesaş, GENESİS’ten ADVENT’e savaş yönetim sistemi konsol donanımını tasarlıyor ve Reis sınıfının katılımcıları arasında. Koç Bilgi ve Savunma, Preveze sınıfı denizaltılar için acil durum su altı telefonunu geliştirdi ve Reis katılımcısı. Gürdesan, Reis sınıfının üç ila altıncı denizaltılarında torpido bölümü Section 50’yi üretti, güverte ekipmanı ve ambar kapakları yapıyor; ayrıntılar GÜRDESAN Nedir? dosyasında. Altınay, Kanada kısıtı sonrası helikopter yakalama sistemi KUŞKAPANI’nı STM ile geliştirdi. Robotek Otomasyon, STM ile yalpa sönümlendirme sistemini yerlileştirdi. Nurol Teknoloji köprüüstü, kontrol odası ve mühimmat mahalli için balistik koruma üretiyor; program adı şirket sitesinde yok. TÜMOSAN’ın deniz dizeli ULAQ insansız deniz aracında ve Kıyı Emniyeti römorkörlerinde; muharip gemi ana makinesi değil.
Rol matrisi: kim neyi yapıyor?
| Kurum / şirket | Tasarım | Gemi inşa | Savaş yönetimi | Radar / EH | Silah / füze / lançer | Sonar / su altı | Haberleşme / seyir | Tahrik / destek |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| SSB | Proje otoritesi; sözleşme ve finansman (MİLGEM-5 2019; 6-12 2023; MİDLAS; ORKA 2020; TF-2000 2024-25). Gemi yapmaz. | |||||||
| DzKK Dizayn Proje Ofisi | ADA, İSTİF, TF-2000, MUGEM | — | — | — | — | — | — | — |
| İstanbul / Gölcük Tersane K. | MİLDEN ofisi (Gölcük) | ADA, TCG İstanbul, Babur ×2, Hisar 1-2, TF-2000, MUGEM; Reis ×6, MİLDEN | — | — | — | — | — | — |
| ASFAT (MSB) | Hisar kritik tasarım | Ana yüklenici: Pakistan ×4, Hisar 1-2 ve 7-10, Romanya, TF-2000 | — | — | DENİZHAN ×4 tedarik | Meteksan sonar sözleşmesi (Pakistan) | — | Hisar’a elektrik tahrik önerisi |
| STM | TCG İstanbul iş resimleri; LMS; Hücumbot; Ufuk | Ana yüklenici MİLGEM-5; STM-TAIS 6-12; Ufuk; Malezya; Ukrayna; Portekiz | — | — | — | — | — | Ana tahrik tedarik/entegrasyon (MİLGEM 3-5); Reis Section 50 koordinasyonu |
| ASELSAN | — | — | — | CENK, AKREP, ALPER-P; ARES, AREAS, GLİS | GÖKDENİZ, STOP, 76 mm entegrasyon | FERSAH, HIZIR, DÜFAS | Muhabere, uydu, IFF, ANS 510, DGPS | AHTAPOT, PİRİ, ASELFLIR EO |
| HAVELSAN | — | — | GENESİS, ADVENT; denizaltı komuta kontrol | — | — | — | Gemi veri dağıtım, NATO mesajlaşma | — |
| ROKETSAN | — | — | — | — | ATMACA, HİSAR-D RF, SİPER-1D; MİDLAS; AKYA, ORKA | Torpido | — | — |
| MKE | — | — | — | — | DENİZHAN-76 | — | — | — |
| Meteksan | — | — | — | — | — | YAKAMOS (ADA, Pakistan) | — | ULAQ (Ares ile) |
| TÜBİTAK BİLGEM | — | — | MÜREN (Preveze) | — | — | — | — | — |
| TAIS: Anadolu, Sedef, Sefine | Anadolu: LST, LCT | İSTİF 6-12; TCG Anadolu; LST/LCT; TCG Derya | — | — | — | — | — | — |
| Dearsan | OPV 76, C92, YMAG | Nijerya ×2, Katar ×2, YMAG | — | — | — | — | — | — |
| RMK Marine | — | Ukrayna ADA ×2 (STM ana yüklenici) | — | — | — | — | — | — |
| Yaltes | — | — | Konsollar | — | — | — | Köprüüstü | Platform kontrol (Ufuk) |
| Ayesaş | — | — | SYS konsol donanımı | — | — | — | — | — |
| Koç Savunma | — | — | — | — | — | Su altı telefonu (Preveze) | — | — |
| Gürdesan | — | — | — | — | — | — | — | Reis Section 50; güverte ekipmanı |
| Altınay / Robotek / Armelsan | — | — | — | — | — | Armelsan ARAS-2023 | — | KUŞKAPANI; yalpa sönümlendirme |
| Yabancı | Navantia (LHD), tkMS (Tip 214) | — | — | Thales SMART-S Mk2 (ADA, lisanslı) | Leonardo 76 mm (TCG İstanbul); MBDA (Pakistan) | — | — | GE LM2500, MTU |
Kaynaklar: STM proje sayfaları; ASELSAN MİLGEM-5 kataloğu; HAVELSAN ADVENT; ROKETSAN ürün sayfaları; MKE; Meteksan; ASFAT 2024 faaliyet raporu ve PN MİLGEM sayfası; Anadolu Tersanesi, Sedef, Dearsan, RMK Marine, Yaltes, Ayesaş, Koç Savunma, Gürdesan siteleri; SSB 6 Nisan 2023; AA; TRT Haber; Naval News.
Kaç şirket? Platform platform
| Platform | Firma sayısı | Yerlilik | Kim açıkladı |
|---|---|---|---|
| ADA sınıfı korvet (4 gemi) | 75 ana sözleşmeli + 212 küçük alım firması; ~9.200 kalem | %70 malzeme, ~%80 kalem | STM proje sayfası; SSB Başkanı Demir (2019) |
| TCG İstanbul (İSTİF) | ~80 alt yüklenici, 150+ sistem, 220 firma | Hedef %75, gerçekleşen %80 | STM; AA (2 Haziran 2020) |
| TCG İçel (8. gemi) | 200+ tedarikçi; yerli payın %74’ü KOBİ | %80 ve üzeri (SSB) | AA (1 Eylül 2025); SSB (11 Eylül 2025) |
| TCG Akdeniz (9. gemi) | ~220 Türk firması | — | Naval News (Şubat 2026) |
| TCG Ufuk | 194 yerli firma | %70 | Cumhurbaşkanı Erdoğan, SSB Başkanı Demir (14 Ocak 2022) |
| TCG Anadolu | 131 alt yüklenici | ~%70 | AA (10 Nisan 2023) |
| Reis sınıfı denizaltı | ~30 yerli firma | — | TRT Haber; SSB (27 Mayıs 2022) |
| Malezya LMS Batch 2 | ~50 Türk firması | — | SSB Başkan Yardımcısı Şeker (9 Ağustos 2026) |
| TF-2000 | — | Hedef %85+ | AA (23 Temmuz 2025) |
Ekosistemin dışa açılan yüzü
Bu zincirin ihracata dönüşmesi, halkaların birlikte hareket edebildiğini gösteriyor. Pakistan’ın Babur sınıfında ASFAT ana yüklenici, HAVELSAN savaş yönetimi, ASELSAN 11 sistem, Meteksan sonar, STM ana tahrik mühendisliği. Malezya’nın korvetlerinde STM tasarım ve ana yüklenici, HAVELSAN yazılım, ASELSAN radar ve elektronik harp, ROKETSAN ATMACA, yaklaşık 50 Türk firması. Romanya’ya giden korvette ADVENT, AA’nın tanımıyla “millî savaş yönetim sisteminin ilk NATO ihracatı” oldu; MKE’nin topu da ilk kez bir NATO donanmasına girdi. Bir gemi satıldığında satılan şey beş katmanın ürünü; bu, ihracatın neden önemli olduğunu da açıklıyor. İhracat haritası serinin beşinci yazısında, Pakistan ve Malezya ortaklıklarının bütünü Türkiye-Pakistan ve Malezya-Türkiye dosyalarında.
Haritaya alınmayanlar
Sektörde adı deniz programlarıyla birlikte anılan bazı şirketler bu haritada yer almadı, çünkü rolleri kamuya açık resmî kaynakla doğrulanamadı: Femsan’ın Hisar sınıfı için elektrik motoru ürettiği iddiası, SDT ve TÜBİTAK SAGE’nin deniz programı rolleri, Aspilsan’ın belirli bir gemi programına batarya verdiği bilgisi, Milsoft’un MİLGEM veri bağı rolü, Yaltes’in MİLGEM 6-12 platform kontrol sözleşmesi (yalnızca dergi haberinde), Yonca-Onuk, Ares ve Desan’ın donanma programlarındaki rolleri (şirket siteleri bu araştırma sırasında erişilemedi; Ares yalnızca ULAQ ile belgelendi). Hisar sınıfının üç ila altıncı gemilerini hangi tersanenin inşa ettiği de resmî kaynakla teyit edilemedi. Bu şirketlerin rolü olmadığı değil, belgelenemediği anlamına geliyor; resmî açıklama geldiğinde harita güncellenecek.
Sık sorulan sorular
Türk savaş gemilerini hangi şirketler yapıyor?
Tasarımı Deniz Kuvvetleri Dizayn Proje Ofisi ya da STM; inşayı İstanbul ve Gölcük Tersane Komutanlıkları, ASFAT ve Anadolu, Sedef, Sefine, Dearsan, RMK Marine gibi özel tersaneler; savaş yönetim sistemini HAVELSAN; radar, elektronik harp ve sonarı ASELSAN ve Meteksan; füze ve lançeri ROKETSAN; topu MKE yapıyor. TCG İstanbul’da toplam 220 firma çalıştı.
MİLGEM’de ana yüklenici kim?
İlk dört gemide STM ana alt yüklenici, inşa İstanbul Tersanesi Komutanlığı. TCG İstanbul’da STM ana yüklenici. Altı ila on ikinci gemilerde STM ile TAIS (Anadolu, Sedef, Sefine) iş ortaklığı. Pakistan korvetlerinde ana yüklenici ASFAT.
TAIS nedir?
Anadolu, Sedef ve Sefine tersanelerinin oluşturduğu iş ortaklığı. SSB ile 6 Nisan 2023’te imzalanan sözleşmeyle STM ile birlikte İSTİF sınıfı fırkateynleri üç tersanede eş zamanlı inşa ediyor.
ASFAT ne iş yapar?
Millî Savunma Bakanlığı’na bağlı, 2018’de kurulan şirket; askerî fabrika ve tersaneleri işletiyor, devletten devlete ihracatın aracı. Pakistan’ın dört korveti, Hisar sınıfı karakol gemileri, Romanya’ya satılan korvet ve TF-2000 sözleşmeleri ASFAT’ta.
Bir fırkateynde yabancı hangi sistemler kalıyor?
İSTİF’te gaz türbini (GE LM2500) ve dizel motorlar (MTU) ithal. TCG İstanbul’un 76 mm topu Leonardo; MKE DENİZHAN-76 sonraki gemilerde. ADA sınıfında Thales SMART-S Mk2 radarı ASELSAN’da lisansla üretildi.
Kaynaklar
- STM, “TCG İstanbul (F-515)” ve “MİLGEM Project” proje sayfaları; “TCG UFUK Mavi Vatan’da Göreve Başladı”; Reis sınıfı proje sayfası; Malezya LMS Batch 2 bültenleri; Anadolu Ajansı, “Milli fırkateyn için yerli güç birliği”, 2 Haziran 2020.
- ASELSAN, “MİLGEM-5 Savaş Sistemi Tedariki Projesi” kataloğu; ASELSAN CENK blog yazısı; ARES-2N ürün sayfası; Janes, Barbaros sınıfı modernizasyon.
- HAVELSAN ADVENT ürün sayfası; AA, “Türkiye’nin amiral gemisi milli yazılımla donatılıyor”, 1 Ocak 2020; “Hızır Reis denizaltısının beyni teslim edildi”, 17 Nisan 2020; “HAVELSAN’dan Şili Deniz Kuvvetlerine ADVENT”, 29 Mart 2025; “Millî savaş yönetim sisteminden ilk NATO ihracat başarısı”, 5 Temmuz 2026.
- ROKETSAN ATMACA, ORKA ürün sayfaları; AA, MİDLAS ilk atış, 12 Mart 2024; AA, “Türk donanmasına milli hava savunma yeteneği geliyor”, Aralık 2022; TRT Haber, ORKA sözleşmesi, 27 Aralık 2020; Naval News, SİPER-1D testi, Ekim 2025.
- MKE, “76/62 mm Milli Deniz Topu Envantere Girdi”; AA, ASFAT-MKE DENİZHAN sözleşmesi, 5 Mayıs 2026; TRT Haber, 27 Mart 2026; Meteksan, Pakistan MİLGEM sonar sözleşmesi, 31 Temmuz 2019; Naval News, YAKAMOS 2020, Mayıs 2022; TÜBİTAK BİLGEM, MÜREN-AKYA.
- ASFAT 2024 Faaliyet Raporu; ASFAT PN MİLGEM ürün sayfası; AA, “Açık deniz karakol gemileri ile Türkiye’de ilklere imza atıldı”, 24 Eylül 2023; AA, ASFAT çifte teslimat, 19 Haziran 2026; TRT Haber, Romanya satışı.
- TRT Haber, MSB açıklaması ve Dizayn Proje Ofisi tarihçesi (millî uçak gemisi tasarımı), 2024; Naval News, MUGEM-TF-2000-MİLDEN inşaat başlangıcı, 2 Ocak 2025.
- SSB, “Mavi Vatan’a Üç Yeni Milli Fırkateyn Geliyor”, 6 Nisan 2023; “MİLGEM Projesi Sekizinci Gemi TCG İçel Denize İndirildi”, 11 Eylül 2025; “Yeni Tip Denizaltı Projesi”, 27 Mayıs 2022; Sanayileşme Süreçleri 2023 Rehber Dokümanı; SSB açıklaması, 2026.
- Anadolu Tersanesi: LST, LCT, İ sınıfı katalog sayfaları; “MİLGEM 9th Ship AKDENİZ Launched”, 4 Şubat 2026; Ç-159 ve Ç-160 teslim duyuruları, Mayıs 2026; AA, TCG Sancaktar teslimi, Nisan 2018; Sedef Tersanesi sitesi; AA, TCG Anadolu hizmete girdi, 10 Nisan 2023; AA, TCG İçel denize indirme, 1 Eylül 2025.
- Dearsan askerî gemiler sayfası; RMK Marine Naval Vessels; Yaltes ürünler ve IPMS broşürü; Ayesaş; Koç Savunma Preveze su altı telefonu; Gürdesan askerî ürünler; AA, Reis Section 50 teslimatı; Nurol Teknoloji platform koruma; AA, TÜMOSAN deniz motoru, 26 Kasım 2024; TRT Haber, Yeni Tip Denizaltı katılımcı firmalar.

