SSB’nin Deniz Projelerindeki Modeli: Türkiye Savaş Gemisi Ekosistemini Nasıl Koordine Ediyor?

SSB’nin Deniz Projelerindeki Modeli: Türkiye Savaş Gemisi Ekosistemini Nasıl Koordine Ediyor?
Yazı Özetini Göster

Bir savaş gemisinin teslim töreninde kürsüye çıkanlar, geminin kim tarafından yapıldığını da anlatır: Deniz Kuvvetleri Komutanı gemiyi kabul eder, Savunma Sanayii Başkanı sözleşmeyi hatırlatır, tersane sahibi inşayı, STM ya da ASFAT genel müdürü ana yükleniciliği, ASELSAN ve HAVELSAN yöneticileri sistemleri anlatır. Türkiye’de hiç kimse “SSB gemi yaptı” demez; SSB’nin kendisi de demez. Peki o zaman SSB ne yapar? Bu yazı, 3238 sayılı Kanun ve 7 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nden teslim törenlerine kadar resmî metinlerden yola çıkarak deniz projelerinde SSB’nin, Deniz Kuvvetleri’nin, Millî Savunma Bakanlığı’nın, ASFAT’ın, ana yüklenicilerin ve tersanelerin sorumluluklarını ayırıyor ve bu modelin kamuya açıklanmış gelecek programlara nasıl uzandığını gösteriyor. Altı yazılık serinin finali.

Editoryal not: Bu yazıdaki görev tanımları mevzuat metinlerinden (3238 sayılı Kanun, 7 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, SSB Sanayileşme Süreçleri Rehberi), Sayıştay raporlarından ve SSB, MSB, STM, ASFAT’ın resmî açıklamalarından alındı. Savunma Sanayii İcra Komitesi’nin karar metinleri kamuya açık değildir; bu yüzden hangi projenin hangi tarihte karara bağlandığı yalnızca SSB duyurusu varsa yazıldı. Kabul heyetlerinin iç yapısı gibi kamuya açık belgede bulunmayan konular açıkça “kamuya açık belge yok” olarak işaretlendi. Gelecek programlarda yalnızca resmî olarak açıklanmış takvim ve kapsam yer aldı.

Model bir bakışta

7 kurum
İhtiyaçtan kullanıma kadar bir gemide rol alan kamu aktörü sayısı
%21
Yerli yüklenicili projelerde asgari yan sanayi/KOBİ iş payı (SSB Rehberi 2023)
7 gemi
Üç özel tersanede eş zamanlı İSTİF inşası; SSB: “dünyada nadir model”
%85+
TF-2000 için açıklanan yerlilik hedefi (AA, Temmuz 2025)

SSB projenin neresinde?

Tam ortasında, ama tersanede değil. 7 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 7. maddesi SSB’ye şu görevleri veriyor: Savunma Sanayii İcra Komitesi kararlarını uygulamak, alım programlarını sipariş sözleşmesine bağlamak, Savunma Sanayii Destekleme Fonu kaynaklarını dikkate alarak finansman modelini belirlemek, ihtiyaç makamının şartnamesini esas alarak teknik ve malî sözleşmeleri yapmak, ihracatı ve offset ticaretini koordine etmek, üretilen malın sözleşmeye uygunluğunu ve kalite kontrolünü takip etmek. 3238 sayılı Kanun’un 11. maddesi teknik şartnamenin hazırlanmasını ve kalite kontrol hizmetlerini MSB ve Kuvvet Komutanlıklarına veriyor. Yani SSB sözleşme yapar, finanse eder, yerli katkıyı şart koşar ve uygunluğu izler; ihtiyacı Deniz Kuvvetleri tanımlar, kararı Komite alır, gemiyi tersane yapar, kabulü Deniz Kuvvetleri verir. Bu yazıda “SSB koordinasyonunda” ifadesi yalnızca SSB’nin kendi metinlerinde geçtiği yerlerde kullanıldı.

Hukuki çatı: Kanun, Kararname, Fon

Türk savunma tedarik modelinin iskeleti 1985 tarihli 3238 sayılı Kanun. Kanunun amacı “modern savunma sanayiinin geliştirilmesi ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin modernizasyonunun sağlanması”. 10. madde yüklenici seçimini doğrudan Komite’ye bağlıyor: “sözleşme imzalanacak firmanın seçimi Komite kararı ile belirlenir.” 11. madde savunma alımlarını Devlet İhale Kanunu’ndan muaf tutuyor ve teknik şartname ile kalite kontrolü Kuvvet Komutanlıklarına veriyor. 12. madde Merkez Bankası nezdinde Savunma Sanayii Destekleme Fonu’nu kuruyor; Sayıştay’ın 2023 raporuna göre fonun ana gelirleri gelir, kurumlar, motorlu taşıtlar ve veraset vergilerinden alınan paylar ve fon kaynakları “SSİK tarafından alınan kararlar çerçevesinde” kullanılıyor. Kurumsal tarih SSB’nin kendi sayfasında: 1985’te Savunma Sanayii Geliştirme ve Destekleme İdaresi, 1989’da Savunma Sanayii Müsteşarlığı, 2017’de Cumhurbaşkanlığına bağlanma, 2018’de 703 sayılı KHK ile Savunma Sanayii Başkanlığı.

2018 sonrası görev dağılımı 7 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde. Komite’nin bileşimi 5. maddede: Cumhurbaşkanı başkanlığında Cumhurbaşkanı Yardımcısı, Hazine ve Maliye, İçişleri, Millî Savunma ve Sanayi ve Teknoloji bakanları, Genelkurmay Başkanı ve Savunma Sanayii Başkanı. 6. madde Komite’ye “Stratejik Hedef Planına göre temini gerekli olan modern silah, araç ve gereçlerin üretimi, yurt içinden veya gereği hâlinde yurt dışından tedariki hususunda karar almak” ve ihracat-offset kararlarını verme yetkisini tanıyor. Deniz projesinin kaderi bu masada belirleniyor: MİLGEM 2004’te, Komite kararıyla başladı.

Bir geminin yaşam döngüsü: yedi adım

Resmî metinlerden türetilen akış şöyle. Birinci adım ihtiyaç: Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ihtiyacı tanımlar, Genelkurmay ve MSB bunu Stratejik Hedef Planı’na işler, teknik şartnameyi ihtiyaç makamı yazar. İkinci adım karar: Savunma Sanayii İcra Komitesi tedarik kararını alır ve yükleniciyi seçer; karar metinleri yayımlanmaz, genellikle SSB basın duyurusuyla özetlenir. Üçüncü adım sözleşme ve finansman: SSB sözleşmeyi imzalar, Savunma Sanayii Destekleme Fonu’ndan finanse eder; yerli katkı ve sanayileşme yükümlülüğü sözleşmenin eki olur. Dördüncü adım tasarım: Deniz Kuvvetleri’nin Dizayn Proje Ofisi (ADA, İSTİF, TF-2000, MUGEM) ya da sözleşmeye göre STM veya ASFAT. Beşinci adım inşa: İstanbul ve Gölcük Tersane Komutanlıkları ya da özel tersaneler. Altıncı adım test ve kabul: liman kabul testleri, deniz kabul testleri, teslim ve envantere alma; TCG İstanbul’da ilk deniz seferi 20 Haziran 2023, teslim 19 Ocak 2024. Yedinci adım kullanıcı: Deniz Kuvvetleri. SSB bu zincirde ikinci adımın sekretaryası, üçüncü adımın sahibi ve altıncı adımda sözleşme uygunluğunun takipçisi.

Kim ne yapar? Bir Türk savaş gemisinin kurumsal akışı 1 · DENİZ KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI / MSBİhtiyaç tanımı · teknik şartname · Stratejik Hedef Planı 2 · SAVUNMA SANAYİİ İCRA KOMİTESİTedarik kararı · yüklenici seçimi (3238 md. 10) 3 · SAVUNMA SANAYİİ BAŞKANLIĞISözleşme · SSDF finansmanı · yerli katkı/offset şartıihracat koordinasyonu · sözleşme uygunluğu takibi (CBK-7 md. 7) 4a · TASARIM OTORİTESİDzKK Dizayn Proje Ofisi · STM · ASFAT 4b · ANA YÜKLENİCİSTM · STM-TAIS · ASFAT 4c · SİSTEM SÖZLEŞMELERİMİDLAS (ROKETSAN) · ORKA · savaş sistemi 5a · ASKERÎ TERSANEİstanbul Tersanesi K. · Gölcük Tersanesi K. 5b · ÖZEL TERSANEAnadolu · Sedef · Sefine · Dearsan · RMK · Ada 6 · SİSTEM EVLERİ VE ALT YÜKLENİCİLERHAVELSAN (ADVENT) · ASELSAN (radar, EH, GÖKDENİZ) · ROKETSAN (ATMACA, HİSAR-D, MİDLAS) · MKE · Meteksan · 200+ KOBİ 7 · KABUL VE KULLANICILiman ve deniz kabul testleri · teslim · envanter: Deniz Kuvvetleri SSB, 3. adımdan 7. adıma kadar sözleşme uygunluğunu ve kalite kontrolünü izler (CBK-7 md. 7/ı); kabul kararı Deniz Kuvvetleri’nin. Envanter Medya grafiği. Dayanak: 3238 sayılı Kanun md. 10-12; 7 No’lu CBK md. 5-7; SSB Sanayileşme Rehberi 2023; MSB (Şubat 2024); SSB ve STM duyuruları.

Grafik 1 — Yedi adımda sorumluluk akışı. SSB üçüncü adımın sahibi; gemiyi yapan beşinci ve altıncı adımlar, kabul eden yedinci adım.

Kim ne yapar? Sorumluluk tablosu

RolKurumDayanak
Hangi gemi, yurt içi mi yurt dışı mı, yüklenici kimSavunma Sanayii İcra Komitesi7 No’lu CBK md. 5-6; 3238 md. 10
İhtiyaç tanımı, teknik şartname, kalite kontrol talebiDeniz Kuvvetleri Komutanlığı / Genelkurmay / MSBCBK-7 md. 6/b, 7/g; 3238 md. 11
Sözleşme, finansman modeli, yerli katkı/offset, ihracat koordinasyonu, uygunluk takibiSavunma Sanayii Başkanlığı (Deniz Araçları Daire Başkanlığı)CBK-7 md. 7; SSB teşkilat şeması
Finansman kaynağıSavunma Sanayii Destekleme Fonu3238 md. 12; Sayıştay SSDF raporları
Yerli katkı kuralları (YİKD oranı, KOBİ payı ≥%21, EYDEP ≥%70)SSB Sanayileşme Daire BaşkanlığıSanayileşme Süreçleri 2023 Rehberi
Gemi tasarımı (tekne, makine, elektrik, savaş sistemi entegrasyon tasarımı)DzKK Dizayn Proje Ofisi (1997 kuruluş; 2017’den beri Deniz Teknik Komutanlığı’na bağlı); MİLDEN için Gölcük tasarım ofisiMSB açıklaması (TRT, 29 Şubat 2024); Naval News (2022)
Askerî tersanede inşaİstanbul ve Gölcük Tersane KomutanlıklarıSTM, SSB, Naval News
Askerî tersanelerin ticari işletimi, ana yüklenicilik, devletten devlete ihracatASFAT (MSB’ye bağlı; 2018)AA/TRT 23 Temmuz 2025; ASFAT 2024 raporu
Mühendislik ve ana yüklenicilik; ihracatSTM (sermayesinin %34’ü SSB’de)Sayıştay 2023 iştirak listesi; STM proje sayfaları
Özel tersanede inşaTAIS (Anadolu, Sedef, Sefine); Dearsan, RMK Marine, Ada Tersanesi, İstanbul DenizcilikSSB 6 Nisan 2023; AA 2 Eylül 2025
Alt sistem geliştirme (ayrı SSB sözleşmesi)ROKETSAN (MİDLAS, ORKA), ASELSAN, HAVELSAN, ArmelsanSTM 13 Mart 2024; TRT 27 Aralık 2020; SSB 6 Nisan 2023
Deniz kabul testleri, teslim, envantere almaDeniz Kuvvetleri Komutanlığı; MSB duyururTSKGV/STM (19 Ocak 2024); MSB (15 Eylül 2026)

Kabul heyetinin iç yapısı ve “geçici/kesin kabul” terimlerinin deniz projelerindeki kullanımı için kamuya açık bir SSB ya da DzKK belgesi bulunmadı; bu satır yalnızca CBK-7 md. 7/ı ve 3238 md. 11 ile çerçevelendi.

Yerli katkı nasıl şart koşuluyor?

SSB’nin yerlileştirme aracı retorik değil sözleşme eki. Sanayileşme Süreçleri 2023 Rehber Dokümanı’na göre yüklenicisi yerli olan projelerde yüklenici “Yerli Katkı Yükümlülüğü” ve “Teknoloji ve Ürün Kazanımı” yükümlülüğü alıyor; yüklenicisi yabancı olan projelerde tedarik sözleşmesine ek bir offset sözleşmesi imzalanıyor. Yerli katkı üç kalemden oluşuyor: yurt içi katma değer, yan sanayi ve KOBİ iş payı, EYDEP (Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programı) kapsamındaki firmaların iş payı. Yurt içi katma değer oranını SSB proje bazında belirliyor; yan sanayi ve KOBİ payı teklif bedelinin en az yüzde 21’i, bunun en az yüzde 70’i EYDEP firmalarından olmak zorunda. Yükümlülüğün yerine getirilmeyen kısmına yüzde 6 ceza uygulanıyor. Deniz projelerine özel oran yayımlanmıyor; sonuçlar yerlilik beyanlarında görülüyor: TCG İstanbul yüzde 80 (STM), TCG İçel yüzde 80 ve üzeri (SSB), TCG Ufuk yüzde 70 (SSB), TF-2000 hedef yüzde 85’in üzerinde (AA). SSB’nin 2025 Faaliyet Raporu savunma sanayii genelinde 2024 yerlilik oranını yüzde 81,3 olarak veriyor. Offset ve yerlilik kavramları Offset Anlaşması Nedir? ve Yerlilik Oranı Nedir? yazılarında.

Alt sistem geliştirmede SSB’nin yöntemi gemiden ayrı sözleşme. MİDLAS “MİLGEM 5-6-7-8. Gemiler Dikey Atım Sistemi Tedarik Projesi” adıyla ROKETSAN’la ayrı bir SSB projesi; ORKA hafif torpido sözleşmesi 27 Aralık 2020’de SSB ile ROKETSAN ve ASELSAN arasında imzalandı; SSB’nin 6 Nisan 2023 duyurusu altı-yedi-sekizinci gemilere Armelsan’ın dalgıç tespit sonarının entegre edileceğini yazıyor. SSB’nin 2026 açıklamasına göre TCG İstanbul’da kullanılan bazı sistemler ile sensör ve silah sistemlerinin kritik alt bileşenlerinin yerlileştirilmesine yönelik çalışmalar SSB tarafından yürütülüyor; 76 mm baş topu, helikopter yakıt sistemi ve yalpa sönümlendirme sistemi bu kapsamda sayılıyor. Bu yapı, gemi programının takvimiyle alt sistem programının takvimini ayırıyor: TCG İstanbul teslim edildiğinde MİDLAS’tan ilk atış henüz yapılmamıştı, iki ay sonra yapıldı.

Sözleşme kimde? MİLGEM’den TF-2000’e

Ana yüklenici seçimi SSB modelinin en çok değişen parçası. ADA sınıfında inşa askerî tersanede, STM ana alt yüklenici. TCG İstanbul’da SSB 12 Nisan 2019’da STM ile sözleşme imzaladı; inşa yine İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda. Altı ila on ikinci gemilerde SSB, 6 Nisan 2023’te STM ile TAIS iş ortaklığıyla imzaladı; inşa üç özel tersanede. SSB’nin proje sayfası bugün “yedi adet İ sınıfı fırkateynin sivil nitelikli üç ayrı Türk tersanesinde eş zamanlı inşa edildiğini” ve bunun “dünyada nadir görülen özgün bir proje modeli” olduğunu yazıyor. Hisar sınıfı açık deniz karakol gemilerinde ana yüklenici ASFAT, inşa İstanbul Tersanesi Komutanlığı; AA’ya göre sözleşme iki ayda tamamlandı ve ilk iki gemi sac kesiminden 17 ay sonra aynı kızaktan denize indirildi. TF-2000’de ASFAT’ın 2024 faaliyet raporuna göre Faz-1 sözleşmesi 20 Aralık 2024’te, AA’ya göre Faz-2 sözleşmesi 23 Temmuz 2025’te SSB, Deniz Kuvvetleri ve ASFAT arasında imzalandı. Reis sınıfı denizaltılarda yabancı ana yüklenici tkMS, Gölcük’te inşa, SSB’ye göre yaklaşık 30 Türk firması ve teknoloji transferi; STM 2009’dan beri alt yüklenici.

Bu çeşitlilik bir ilke gösteriyor: SSB platformun niteliğine göre ana yükleniciyi değiştiriyor. En büyük ve en hassas gemiler (TF-2000, MUGEM, MİLDEN) askerî tersane ve ASFAT; seri fırkateynler özel tersane konsorsiyumu ve STM; ihracat gemileri müşteriye göre ASFAT ya da STM. Hangi tersanenin hangi gemiyi yaptığı serinin dördüncü yazısında, programın tarihi MİLGEM projesi: İhtiyaçtan envantere dosyasında.

Test ve kabul: kim imza atıyor?

Bir gemi teslim edilmeden önce iki eşikten geçiyor: liman kabul testleri ve deniz kabul testleri. TCG İstanbul’da liman kabulü Mayıs 2022’de başladı, ilk deniz seferi 20 Haziran 2023’te yapıldı, teslim 19 Ocak 2024’te geldi; İstanbul Tersanesi Komutanı Tuğamiral Yetkin Nisan 2024’te bazı testlerin teslimden sonra da sürdüğünü söyledi. TCG İzmir 10 Ağustos 2026’da, TCG İzmit 15 Eylül 2026’da deniz kabul testlerine başladı; Naval News’e göre testler tahrik, denize elverişlilik, platform, seyir, sensör ve savaş sistemlerini kapsıyor. Kabul kararını Deniz Kuvvetleri veriyor; MSB kamuya duyuruyor. SSB’nin bu aşamadaki rolü Kararname’nin 7/ı maddesinde yazılı: “üretilen malın kontrat muhteviyatına uyup uymadığını, kalite kontrolleri ile kontrat şartlarının yerine getirilip getirilmediğini takip etmek.” Kabul heyetinin bileşimi kamuya açık değil. SSB’nin 2026 açıklamasına göre İSTİF fırkateynlerinin planlanan takvimde kazandırılması için SSB’nin liderliğinde Deniz Kuvvetleri, tersaneler ve çözüm ortakları koordineli çalışıyor; aynı açıklama TCG İzmir’in 2026 içinde, İzmit’in 2027’nin ilk çeyreğinde, İçel’in 2027 içinde teslimini hedef olarak veriyor.

İhracatta SSB: çatı, imzacı değil

Kararname’nin 6/d maddesi ihracat kararını Komite’ye, 7/ğ maddesi ihracat ve offset koordinasyonunu SSB’ye veriyor; Uluslararası İşbirliği Daire Başkanlığı doğrudan Başkan’a bağlı. Pratikte sözleşmeyi imzalayan SSB değil: Pakistan’ın dört korveti ve Romanya’ya satılan Hisar sınıfı gemi ASFAT ile, Ukrayna, Malezya ve Portekiz gemileri STM ile. SSB’nin görünür olduğu yerler devletler arası çerçeve: Malezya ile hükûmetler arası mutabakat muhtırası 10 Haziran 2024’te SSB’de imzalandı, SSB Başkanı Görgün Portekiz sözleşmesinin Lizbon’daki törenine katıldı. SSB’nin kendi adına bir gemi ihracat sözleşmesi imzaladığına dair kamuya açık kayıt yok. Bu ayrım, Türk modelinin dışarıdan okunmasını da belirliyor: alıcı devlet için muhatap ASFAT ya da STM, siyasi çerçeve için SSB ve MSB. İhracat haritası serinin beşinci yazısında.

Uluslararası iş birliği: lisanstan ortak tasarıma

SSB’nin teknoloji edinme modeli de zamanla değişti. Reis sınıfında yapı klasik lisanslı inşa: SSB’nin 2022 duyurusuna göre tkMS ile imzalanan anlaşma, Gölcük’te altı denizaltı, “azami ölçüde Türk sanayi katılımı”, yaklaşık 30 yerli firma ve teknoloji transferi; MSB, Hazine, Sanayi ve Ticaret bakanlıkları, Deniz Kuvvetleri, TÜBİTAK ve Tersaneler Genel Müdürlüğü koordinasyonu. Üç ila altıncı denizaltıların torpido bölümü Section 50 Gürdesan’da üretildi ve 2023’te tamamlandı; Pirireis 24 Ağustos 2024’te teslim edildi. TCG Anadolu’da tasarım İspanyol Navantia’dan, inşa Sedef’te, 131 alt yüklenici ve yüzde 70 yerlilik. MİLGEM ve türevlerinde ise yabancı ana yüklenici yok; yabancı katkı gaz türbini ve dizel gibi sistem düzeyinde kalıyor. Yani model lisanslı inşadan (MEKO, Tip 209, Tip 214) ortak tasarıma (LHD) ve yerli tasarıma (MİLGEM) doğru kaydı; denizaltıda bu geçiş MİLDEN’le tamamlanacak.

Gelecek programlar: yalnızca açıklananlar

Aynı model bugün daha büyük platformlara uygulanıyor. Aşağıdaki tablo yalnızca resmî olarak açıklanmış takvim ve kapsamı içeriyor; açıklanmamış adet, bütçe ve kabiliyetler yer almıyor.

ProgramDurum (6 Ekim 2026)ModelKaynak
TF-2000 hava savunma muhribiFaz-1 sözleşmesi 20 Aralık 2024; Faz-2 sözleşmesi 23 Temmuz 2025 (1 gemi); 149 m, 8.300 ton, 96 hücreli MİDLAS, yerlilik hedefi %85+; ilk sac kesimi 2 Ocak 2025; Deniz Kuvvetleri Komutanı Tatlıoğlu: “Çelik Kubbe’nin denizdeki bileşeni”DzKK direktifi (14 Ocak 2019) → Dizayn Proje Ofisi tasarımı → SSB-DzKK-ASFAT sözleşmesi → İstanbul Tersanesi K. inşaAA/TRT 23 Temmuz 2025; ASFAT 2024 raporu; Naval News 2 Ocak 2025
İSTİF fırkateynleri (7 gemi)İzmir ve İzmit deniz kabul testlerinde; İçel ve Akdeniz denize indi; SSB açıklaması: İzmir 2026, İzmit 2027 Ç1, İçel 2027 teslim hedefiSSB–STM-TAIS sözleşmesi; Anadolu, Sedef, Sefine’de eş zamanlı inşaSSB proje sayfası; MSB (15 Eylül 2026); SSB açıklaması 2026
MİLDEN millî denizaltıİlk kaynak Gölcük’te 2 Ocak 2025; ~2.700 ton, 80+ m, havadan bağımsız tahrik; teslim “2030’ların ilk yarısı”Gölcük MİLDEN Tasarım Ofisi + Deniz Araştırma Merkezi; Gölcük Tersanesi K. inşaNaval News 2 Ocak 2025 (MSB brifingi) ve 30 Ağustos 2022
MUGEM millî uçak gemisiKonsept tasarım MSB duyurusu 29 Şubat 2024; sac kesimi 2 Ocak 2025; 285 m, 60.000 ton; Deniz Teknik Komutanı Tümamiral Uçar: denize iniş 2027-28, teslim 2032Dizayn Proje Ofisi (110 kişilik grup) → İstanbul Tersanesi K.TRT 29 Şubat 2024; Naval News 7 Haziran 2026
Hisar sınıfı karakol gemileriKoçhisar teslim (20 Haziran 2026); Akhisar Romanya’ya; 7-10. gemiler için ASFAT sözleşmesi (IDEF 2025); toplam 10 sipariş (Naval News); MKE’den 4 top (Mayıs 2026)ASFAT ana yüklenici; İstanbul Tersanesi K. + özel tersanelerAA 19 Haziran 2026; TRT 23 Temmuz 2025; AA 5 Mayıs 2026
Yeni tip çıkarma araçları (8)Ç-159 (Mayıs 2026) ve Ç-160 teslim; SSB açıklaması: dördü planlanan takvimden önce teslimSSB–Anadolu TersanesiAnadolu Tersanesi duyuruları; SSB açıklaması 2026
Millî HücumbotFaz-1 tasarım sözleşmesi 31 Ağustos 2020; prototip sözleşmesi 9 Eylül 2024; sac kesimi 8 Temmuz 2025; ilk omurga 27 Ekim 2025; 68 m, 700 tonSSB–STM; İstanbul Denizcilik tersanesiSTM proje sayfası; Naval News 28 Ekim 2025
İnsansız deniz araçlarıMARLİN 2024’te envanterde; ULAQ, SANCAR, SALVO SSB proje kapsamındaSSB proje sayfasıssb.gov.tr “İnsansız Deniz Araçları”

Kamuya açıklanmayan ya da yalnızca ikincil kaynaklarda bulunan bilgiler tabloya alınmadı: TF-2000’in toplam adedi ve denize iniş tarihi, MİLDEN adedi, dokuz ila on ikinci İSTİF gemilerinin tam adları, deniz projelerinin toplam bütçesi, Endonezya’ya İSTİF satışı (SSB teyidi yok). TF-2000 için bkz. Altınay, TF-2000 ve Millî Uçak Gemisi.

Modelin gücü ve sınırı

Türk deniz tedarik modelinin gücü, karar, finansman ve sözleşmenin tek bir zincirde toplanmasında. Komite kararı, Fon finansmanı ve SSB sözleşmesi aynı yılda gelebiliyor; Hisar sınıfında sözleşmenin iki ayda tamamlanması, altı-yedi-sekizinci fırkateynlerin sözleşmeden dört gün sonra sac kesimine girmesi bunun sonucu. Yerli katkı yükümlülüğü sözleşme eki olduğu için yerlilik bir tercih değil şart; TCG İçel’de yerli payın yüzde 74’ünün KOBİ’lerden gelmesi yüzde 21 kuralının gemiye yansıması. Ana yüklenicinin platforma göre değişmesi, hem askerî tersane kapasitesini hem özel sektörü aynı anda kullanmayı sağlıyor: 2026 ortasında 50’den fazla deniz platformu inşa hâlinde.

Sınırları da aynı metinlerde görünüyor. Komite kararları kamuya açık değil; bir programın neden, ne zaman ve hangi gerekçeyle başladığı ancak SSB duyurusuyla öğreniliyor. Deniz projelerinin toplam bütçesi yayımlanmıyor. Ana tahrik gibi SSB’nin “şart koşamadığı” alanlar kalıyor: yerli gaz türbini yok, dizel ithal; SSB’nin 2026 açıklamasına göre küresel tedarik zincirindeki gecikmeler “yerli sanayimizin doğrudan müdahale imkânının bulunmadığı” aksaklıklar. Ve yabancı ana yüklenicili son büyük program Reis sınıfının teslim takvimi 2022’de açıklanan plandan sapıyor: Pirireis 2022 yerine Ağustos 2024’te teslim edildi. Model, Türkiye’nin kontrol edebildiği alanlarda hızlı; kontrol edemediği alanlarda dünyanın geri kalanı kadar yavaş.

Bu seride altı yazı boyunca sorulan soru, Türkiye’nin savaş gemisi yapabildiği değil, bunu nasıl yaptığıydı. Cevap tek bir kurum ya da şirket değil: ihtiyacı yazan bir donanma, kararı alan bir komite, sözleşmeyi yapan bir başkanlık, tasarlayan bir ofis, inşa eden on tersane, bütünleştiren iki yazılım ve elektronik evi, füzeyi ve topu yapan üç üretici, kabloyu ve konsolu yapan iki yüz KOBİ. SSB bu zincirin sahibi değil, bağlayıcısı. Serinin ana yazısı Türkiye askerî gemi üreten ülkeden savaş gemisi ihraç eden ülkeye nasıl dönüştü? bu zincirin otuz yıllık öyküsünü anlatıyor.

Sık sorulan sorular

SSB savaş gemisi yapıyor mu?

Hayır. 7 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne göre SSB alımları sözleşmeye bağlıyor, finansman modelini belirliyor, yerli katkı ve offset yükümlülüğünü koyuyor, ihracatı koordine ediyor ve sözleşmeye uygunluğu izliyor. Gemiyi askerî ve özel tersaneler inşa ediyor, Deniz Kuvvetleri kabul ediyor.

MİLGEM kararını kim verdi?

Savunma Sanayii İcra Komitesi, 2004’te. Komite Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanıyor; üyeleri Cumhurbaşkanı Yardımcısı, Hazine ve Maliye, İçişleri, Millî Savunma ve Sanayi ve Teknoloji bakanları, Genelkurmay Başkanı ve Savunma Sanayii Başkanı. 3238 sayılı Kanun’a göre yüklenici seçimi Komite kararıyla belirleniyor.

ASFAT ile SSB arasındaki fark ne?

ASFAT, Millî Savunma Bakanlığı’na bağlı, askerî fabrika ve tersaneleri işleten bir şirket; Pakistan korvetleri, Hisar sınıfı ve TF-2000’de ana yüklenici, devletten devlete ihracatın aracı. SSB, Cumhurbaşkanlığına bağlı tedarik ve sanayileşme otoritesi; ASFAT’la sözleşme imzalayan taraf.

Deniz Kuvvetleri Dizayn Proje Ofisi nedir?

MSB’nin Şubat 2024 açıklamasına göre 1997’de MİLGEM için kurulan, 2004’te resmen teşkilatlanan ve 2017’den beri Deniz Teknik Komutanlığı’na bağlı tasarım birimi. ADA korvetlerini, İSTİF fırkateynlerini, TF-2000’i ve millî uçak gemisinin konsept tasarımını bu ofis yaptı.

TF-2000 ne zaman hizmete girecek?

Resmî bir teslim tarihi açıklanmadı. Faz-2 sözleşmesi 23 Temmuz 2025’te imzalandı, ilk sac kesimi 2 Ocak 2025’te yapıldı; gemi 149 metre, 8.300 ton, 96 hücreli dikey atım sistemiyle İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda inşa ediliyor.

Kaynaklar

  • 3238 sayılı Savunma Sanayii ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun (konsolide metin, mevzuat.gov.tr); 7 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Resmî Gazete 15 Temmuz 2018, 30479; konsolide metin), madde 3, 5, 6, 7.
  • Sayıştay, Savunma Sanayii Başkanlığı (SSDF) 2021 ve 2023 yılı denetim raporları.
  • SSB: “Biz Kimiz”; “Savunma Sanayii İcra Komitesi”; “Teşkilat Yapısı”; “Sanayi Katılımı/Offset” ve Sanayileşme Süreçleri 2023 Rehber Dokümanı; 2025 Yılı Faaliyet Raporu; “MİLGEM 5. Gemi ile 6-12. Gemilerin Tedariki”, “Milli Hücumbot”, “Yeni Tip Denizaltı Tedariki”, “İnsansız Deniz Araçları” proje sayfaları; “Mavi Vatan’a Üç Yeni Milli Fırkateyn Geliyor”, 6 Nisan 2023; “MİLGEM Projesi Sekizinci Gemi TCG İçel Denize İndirildi”, 11 Eylül 2025; “Yeni Tip Denizaltı Projesiyle 2027’ye Kadar 6 Denizaltı Hizmete Alınacak”, 27 Mayıs 2022; “Test ve Eğitim Gemisi TCG Ufuk Hizmete Girdi”, 14 Ocak 2022; SSB açıklaması, 2026.
  • Anadolu Ajansı: “SSB’den hava ve deniz savunma alanında yeni stratejik iş birlikleri”, 23 Temmuz 2025; “TCG İçel fırkateyninin denize indirme töreni gerçekleştirildi”, 2 Eylül 2025; “Açık deniz karakol gemileri ile Türkiye’de ilklere imza atıldı”, 24 Eylül 2023; “ASFAT’tan Türk ve Romanya Deniz Kuvvetlerine çifte teslimat”, 19 Haziran 2026; ASFAT-MKE sözleşmesi, 5 Mayıs 2026; “Milli savaş gemisi Kınalıada Deniz Kuvvetlerine teslim ediliyor”, 29 Eylül 2019.
  • TRT Haber: “Uçak gemisi için konsept tasarım başladı” (MSB; Dizayn Proje Ofisi tarihçesi), 29 Şubat 2024; ORKA sözleşmesi, 27 Aralık 2020; SSB-ASELSAN-STM-HAVELSAN-ASFAT denizaltı modernizasyonu sözleşme değişikliği, 1 Şubat 2024.
  • STM: “TCG İstanbul (F-515)”; “Ukrainian Corvette Project”; Reis sınıfı proje sayfası; Malezya LMS Batch 2 bülteni, 10 Haziran 2024; Portekiz AOR+ bülteni, 17 Aralık 2024; MİDLAS ilk atış bülteni, 13 Mart 2024; “National Fast Attack Craft Project”; TSKGV, “TCG İstanbul fırkateyni görevine başladı”, Ocak 2024.
  • ASFAT 2024 Faaliyet Raporu; Hürriyet, Tuğamiral Yetkin açıklaması, 24 Nisan 2024; MSB açıklaması (TCG İzmit deniz kabul testleri), 15 Eylül 2026.
  • Naval News: “Turkish Navy starts construction of 3 major projects: MUGEM, TF-2000 and MİLDEN”, 2 Ocak 2025; “First details on Türkiye’s future MİLDEN submarine”, 30 Ağustos 2022; “Turkish Navy confirms 2032 delivery date for MUGEM”, 7 Haziran 2026; TCG İzmir deniz testleri, 26 Ağustos 2026; Koçhisar ve Contraamiral Roman teslimi, 21 Haziran 2026; Hisar sınıfı inşa başlangıcı, 13 Nisan 2022; Millî Hücumbot omurga, 28 Ekim 2025; Anadolu Tersanesi Ç-159 ve Ç-160 duyuruları, Mayıs 2026.
Türk savunma sanayiindeki son gelişmeler: ASELSAN, TUSAŞ, ROKETSAN, BAYKAR, HAVELSAN, MKE ve diğer savunma şirketlerinden en yeni gelişmeleri son dakika savunma sanayii haberleri sayfamızdan takip edebilirsiniz.

Bir Yorum Yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Benzer Yazılar