MİLGEM’den İSTİF’e: Türk Savaş Gemilerinde Yerlileşme Nasıl Derinleşti?

MİLGEM’den İSTİF’e: Türk Savaş Gemilerinde Yerlileşme Nasıl Derinleşti?
Yazı Özetini Göster

TCG Heybeliada 2011’de Deniz Kuvvetleri’ne teslim edildiğinde direğinde Hollanda yapımı bir arama radarı, güvertesinde Amerikan Harpoon füzeleri ve İtalyan 76 milimetrelik top vardı. On üç yıl sonra, Ocak 2024’te hizmete giren TCG İstanbul’da aynı dört yerin hepsi değişti: radar ASELSAN CENK-S, füze ROKETSAN ATMACA, hava savunma HİSAR-D RF ve onu ateşleyen lançer MİDLAS oldu. Yerlilik oranı yüzde 70’ten yüzde 80’e çıktı. Ama geminin kalbinde hâlâ General Electric’in gaz türbini ve MTU dizelleri çalışıyor. ADA sınıfı korvetten İSTİF sınıfı fırkateyne geçişte neyin yerlileştiği, neyin yabancı kaldığı ve neyin sırada olduğu, Türk deniz savunma sanayiinin gerçek ölçüsünü veriyor.

Editoryal not: Bu yazı “hangi gemi daha iyi” sorusunu değil, iki gemi arasındaki sanayi evrimini inceliyor. Her sistem için dört durum kullanıldı: yabancı, yerli, karma (yabancı tasarım, Türkiye’de üretim ya da yerli-yabancı birlikte) ve yerlileştiriliyor. Resmî kaynakta teyit bulunmayan kalemler “kamuya açık teyit yok” olarak bırakıldı; boşluk tahminle doldurulmadı. Seri planı ve kaynak hiyerarşisi ana yazıda açıklandı.

Bir bakışta: ADA’dan İSTİF’e dört büyük değişim

%70 → %80
Yerlilik oranı: ADA (SSB, 2019) → TCG İstanbul (STM, 2023)
4 → 0
Ana sensör ve silah kaleminde yabancı ürün sayısı
16 hücre
MİDLAS dikey atım sistemi; ilk atış 12 Mart 2024
1 blok
Hâlâ yabancı: ana tahrik (LM2500 gaz türbini + MTU dizel)

Rakamların arkasındaki isimler ve tarihler önemli. ADA sınıfı için yüzde 70’i, dönemin Savunma Sanayii Başkanı İsmail Demir 29 Eylül 2019’da TCG Kınalıada’nın teslim töreninde telaffuz etti. İSTİF için yüzde 75 hedefi 2020’de duyuruldu; STM Genel Müdürü Özgür Güleryüz Nisan 2023’te “hedeflediğimiz yüzde 75’in üzerine çıkıp yüzde 80’e taşıdık” dedi ve aynı rakamı Ocak 2024’teki teslim töreninde yineledi. İstanbul Tersanesi Komutanı Tuğamiral Recep Erdinç Yetkin ise Nisan 2024’te eksiğin adını koydu: “Tek eksik noktamız olan ana tahrik sistemleri.” Yerlilik oranının nasıl hesaplandığı ve neden tek bir rakama indirgenemeyeceği Yerlilik Oranı Nedir? yazısında ayrıca ele alındı.

SSB projenin neresinde?

MİLGEM’in ilk dört gemisinde (ADA sınıfı) ihtiyaç makamı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, tasarım otoritesi Deniz Kuvvetleri Dizayn Proje Ofisi, sözleşme makamı dönemin Savunma Sanayii Müsteşarlığı, inşa yeri İstanbul Tersanesi Komutanlığı, ana alt yüklenici STM’ydi. Beşinci gemi TCG İstanbul’da STM ana yüklenici oldu; sözleşme 12 Nisan 2019’da SSB ile imzalandı, gemi yine İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda inşa edildi. Altı, yedi ve sekizinci gemiler için SSB 6 Nisan 2023’te STM-TAIS iş ortaklığıyla sözleşme imzaladı; gövdeler Anadolu, Sedef ve Sefine tersanelerinde yükseldi. Dikey atım sistemi ayrı bir SSB projesiydi: “MİLGEM 5-6-7-8. Gemiler Dikey Atım Sistemi Tedarik Projesi” kapsamında ana yüklenici ROKETSAN. SSB’nin 2026 tarihli açıklamasına göre 76 mm baş topu, helikopter yakıt sistemi ve yalpa sönümlendirme sisteminin yerlileştirilmesi de SSB tarafından yürütülüyor. SSB gemi inşa etmiyor; projeyi koordine ediyor, sözleşmeleri yönetiyor ve yerlileştirme hedeflerini belirliyor.

İki gemi, iki dönem

ADA sınıfı dört korvet (TCG Heybeliada, Büyükada, Burgazada, Kınalıada) 2011 ile 2019 arasında teslim edildi. Sözleşme silsilesi de dönemin ruhunu anlatıyor: 2006’da prototip tasarım ve inşa, 2009’da ikinci gemi, 2014’te üçüncü ve dördüncü gemiler. STM’nin resmî proje sayfasına göre son iki gemide ana tahrik tedarik ve entegrasyonu da STM’ye geçti; bu, özel sektörün tersane dışında sistem sorumluluğu aldığı ilk büyük adımdı. Programın nasıl doğduğu MİLGEM projesi: İhtiyaçtan envantere dosyasında anlatıldı.

İSTİF sınıfı, ADA gövdesinin 10 metre uzatılmasıyla doğdu: 113,2 metre boy, yaklaşık 3.100 ton. STM bunu “Türk mühendisleri tarafından tasarlanan ilk Türk fırkateyni” diye tanımlıyor. TCG İstanbul 23 Ocak 2021’de denize indi, 19 Ocak 2024’te teslim edildi. Kardeşleri daha hızlı geldi: TCG İzmir ve TCG İzmit 10-11 Ocak 2025’te art arda denize indirildi, TCG İçel Eylül 2025’te Yalova’da, dokuzuncu MİLGEM gemisi TCG Akdeniz 4 Şubat 2026’da Anadolu Tersanesi’nde suyla buluştu. TCG İzmir 10 Ağustos 2026’da, TCG İzmit 15 Eylül 2026’da deniz kabul testlerine başladı. SSB’nin 2026 açıklamasına göre TCG İzmir’in 2026 içinde, İzmit’in 2027’nin ilk çeyreğinde, İçel’in 2027 içinde Deniz Kuvvetleri’ne teslimi hedefleniyor. Aynı açıklama yedi İSTİF fırkateyninin Anadolu, Sedef ve Sefine tersanelerinde Deniz Kuvvetleri için inşa edildiğini söylüyor.

Çelişkili bilgi uyarısı: Naval News, Ocak ve Şubat 2026’da TAIS’in Katar merkezli Barzan Holdings ile imzaladığı Endonezya fırkateyn anlaşmasını aktarırken “programın altıncı ve sekizinci gövdelerinin ihracata aktarılacağını, Türk donanması için iki ek gemi inşa edileceğini” yazdı. SSB’nin açıklaması bunu teyit etmiyor; yedi gemiyi Deniz Kuvvetleri için sayıyor. Hangi gövdenin kime gideceği bu yazının yayın tarihinde resmî olarak açıklanmış değil.

Sistem sistem: ne yabancıydı, ne yerli oldu?

Aşağıdaki tablo resmî ürün sayfaları, SSB ve STM duyuruları ile teslim töreni haberlerinden derlendi. Marka adı resmî kaynakta geçmeyen kalemler açıkça “kamuya açık teyit yok” diye işaretlendi.

SistemADA sınıfı (F-511 – F-514)DurumİSTİF sınıfı (F-515 ve kardeşleri)Durum
TasarımDzKK Dizayn Proje Ofisi + STMYerliSTM ana yüklenici; gövde ADA’dan türetildiYerli
Savaş yönetim sistemiGENESİS (DzKK yazılım merkezi + HAVELSAN); Kınalıada’da ADVENT’in ilk sürümüYerliHAVELSAN ADVENT (Link 11/16/22)Yerli
3B arama radarıThales SMART-S Mk2; 2007 sözleşmesiyle ASELSAN’da lisanslı üretimYabancı → karmaASELSAN CENK-S (AESA, S bandı)Yerli
Atış kontrol radarıThales STING EO Mk2Yabancı2× ASELSAN AKR-D (AKREP) + AKREP EOYerli
Elektronik destekASELSAN ARES-2NYerliASELSAN ARES ailesi + lazer ikazYerli
Kızılötesi arama-takip / EOMarka resmî kaynakta yokTeyit yokASELSAN PİRİ, ASELFLIR-300T, DENİZGÖZÜ-AHTAPOTYerli
Gövde sonarıYAKAMOS (ARMERKOM/TÜBİTAK geliştirmesi; sanayileşme Meteksan’a atfediliyor)YerliASELSAN FERSAHYerli
Gemisavar füze8× Harpoon; Kınalıada’da ATMACA (ilk harp başlıklı atış Şubat 2021)Yabancı → yerli16× ROKETSAN ATMACAYerli
Hava savunma füzesiRAM (Mk 49 lançer, 21 füze)YabancıROKETSAN HİSAR-D RF, MİDLAS’tanYerli
Dikey atım sistemiYok—ROKETSAN MİDLAS, 16 hücreYerli
Ana topLeonardo 76/62 Super RapidYabancıF-515’te Leonardo 76 mm; MKE DENİZHAN-76 dokuzuncu gemi TCG Akdeniz için teslim edildiYerlileştiriliyor
Yakın hava savunmaYok (RAM ile)—ASELSAN GÖKDENİZ 35 mmYerli
Uzaktan komutalı silah2× ASELSAN STAMP 12,7 mmYerli2× ASELSAN STOP 25 mmYerli
Torpido2×3 324 mm tüp; mühimmat modeli resmî kaynakta yokYabancı mühimmat2×3 324 mm; Mk 46 / ROKETSAN ORKAKarma → yerlileştiriliyor
Torpido karşı tedbirMarka açık değilTeyit yokASELSAN HIZIRYerli
Seyir radarıLPI radar; marka açık değilTeyit yokASELSAN ALPER-PYerli
Helikopter yakalamaYabancı sistem (marka resmî kaynakta yok)YabancıKUŞKAPANI (Altınay + STM)Yerli
Gaz türbiniGE LM2500YabancıGE LM2500 (6-7-8 için kompozit kapsüllü, 22 MW)Yabancı
Dizel ana makineMTUYabancı2× MTU 20V 4000 M93LYabancı
Dişli kutusu / jeneratörlerMarka resmî kaynakta yokTeyit yokMarka resmî kaynakta yokTeyit yok
Yalpa sönümlendirmeYurt dışı tedarik (STM)YabancıSTM + Robotek millî sistem; 6-7-8’e entegrasyon bekleniyorYerlileştiriliyor
Helikopter yakıt sistemiKamuya açık teyit yokTeyit yokSSB açıklamasına göre yerlileştiriliyor; geliştirici açıklanmadıYerlileştiriliyor
Dalgıç tespit sonarı——Armelsan ARAS-2023 (6-7-8 için, SSB duyurusu)Yerli

Kaynaklar: STM Ada Class Corvette ve TCG İstanbul ürün sayfaları; SSB 6 Nisan 2023 duyurusu; ASELSAN CENK, AKREP EO, PİRİ, ARES 2-NC broşürleri; HAVELSAN ADVENT; ROKETSAN ATMACA; GE Vernova 25 Temmuz 2023; Altınay KUŞKAPANI; STM 23 Ekim 2023 yalpa bülteni; Naval News (Ocak 2021, Ocak 2025, Eylül 2025); Baird Maritime TCG İstanbul incelemesi; Thales 2007 sözleşme duyurusu.

ADA sınıfı → İSTİF sınıfı: aynı 12 sistem, iki gemide kim üretiyor? Yeşil = yerli · Turuncu = yabancı · Mavi = karma veya yerlileştiriliyor · Gri = kamuya açık teyit yok ADA (2011–2019) İSTİF (2024– ) Savaş yönetim sistemiGENESİS (HAVELSAN)ADVENT (HAVELSAN) 3B arama radarıSMART-S Mk2 (Thales)CENK-S (ASELSAN) Atış kontrol radarıSTING EO Mk2 (Thales)AKR-D / AKREP (ASELSAN) Elektronik destekARES-2N (ASELSAN)ARES ailesi (ASELSAN) Gövde sonarıYAKAMOSFERSAH (ASELSAN) Gemisavar füzeHarpoon → ATMACA (2021)ATMACA (ROKETSAN) Hava savunma füzesiRAM (Mk 49)HİSAR-D RF + MİDLAS Ana top76 mm (Leonardo)Leonardo → MKE DENİZHAN Yakın hava savunmaYok (RAM ile)GÖKDENİZ (ASELSAN) Helikopter yakalamaYabancı sistemKUŞKAPANI (Altınay+STM) Gaz türbiniLM2500 (GE)LM2500 (GE) Dizel ana makineMTUMTU 20V 4000 Envanter Medya grafiği. Kaynak: STM, SSB, ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN, MKE, GE Vernova, Altınay resmî sayfaları; Naval News; Baird Maritime.

Grafik 1 — ADA ve İSTİF’te aynı 12 sistemin tedarikçisi. ADA’da yabancı olan dört sensör-silah kalemi İSTİF’te yerliye döndü; ana tahrik iki gemide de yabancı.

Sensörler: Hollanda radarından ASELSAN’ın AESA’sına

ADA sınıfının en görünür yabancı parçası direkteki SMART-S Mk2 radarıydı. Thales Nederland ile ASELSAN arasında 2007’de imzalanan sözleşmeye göre ilk üç radar Hollanda’da üretildi, kalanlar ASELSAN’ın Ankara tesislerinde lisansla yapıldı; alıcı-verici modüllerini ASELSAN üretti. Bu, yerlileşmenin ilk ara basamağıydı: tasarım yabancı, üretim kısmen yerli. Atış kontrol radarı STING EO Mk2 de aynı Thales paketindendi.

TCG İstanbul’da bu iki yer tamamen değişti. Arama radarı ASELSAN’ın çift eksenli, aktif faz dizili CENK-S radarı; ASELSAN’ın aile broşürü 400 kilometre enstrümante menzil ve 500’den fazla iz takip kapasitesi veriyor. Atış kontrolünü iki AKR-D (AKREP) radarı üstlendi; X ve Ka bandında çalışan radarlara kızılötesi ve televizyon kameralı AKREP EO eşlik ediyor. Kızılötesi arama-takip için PİRİ, elektro-optik için ASELFLIR-300T ve DENİZGÖZÜ-AHTAPOT eklendi. Türk radar ailesinin tamamı ÇAFRAD’dan MURAD’a tam liste yazısında, CENK ailesi ise ASELSAN CENK radar ailesi nedir? dosyasında anlatıldı.

Elektronik harp ve sonar tarafında ise ADA zaten yerliydi. ARES-2N elektronik destek sistemi dört korvette de ASELSAN imzasıyla vardı; gövde sonarı YAKAMOS, Deniz Kuvvetleri Araştırma Merkezi ile TÜBİTAK’ın geliştirmesiydi. İSTİF’te bunlar yeni nesil yerli ürünlerle sürdü: ARES ailesinin yeni sürümleri, FERSAH gövde sonarı ve torpido tehdidine karşı HIZIR. Yani İSTİF’in sensör yerliliği sıfırdan kurulmadı; ADA’da açılan iki yerli kalemin üzerine dört yeni kalem eklendi.

Silahlar: Harpoon’dan ATMACA’ya, RAM’den MİDLAS’a

ADA sınıfı Harpoon gemisavar füzesi ve RAM yakın savunma füzesiyle hizmete girdi; ikisi de Amerikan. Dönüşüm ADA’nın son gemisinde başladı: TCG Kınalıada, ROKETSAN’ın ATMACA füzesinin test platformu oldu. Şubat 2021’de harp başlıklı atış, 18 Haziran 2021’de hizmet dışı bırakılan TCG Işın’ın hedef gemi olarak imhası TRT Haber’in aktardığı resmî paylaşımlarla duyuruldu. TCG İstanbul’da ATMACA sayısı 16’ya çıktı. Gemisavar füzelerin çalışma mantığı Gemisavar Füze Nedir? yazısında açıklandı.

Hava savunmasında kopuş daha derin. ADA’da RAM füzeleri 21 hücreli Mk 49 lançerden atılıyordu; dikey atım sistemi yoktu. İSTİF’te ROKETSAN’ın 16 hücreli MİDLAS dikey atım sistemi geldi. 12 Mart 2024’te TCG İstanbul’dan HİSAR-D RF füzesi ateşlendi; SSB Başkanı Haluk Görgün bunu “Türkiye’de ilk defa millî bir hava savunma füzesinin millî lançer kullanılarak bir deniz platformundan ateşlenmesi” diye tanımladı ve ileride SİPER, SAPAN ve ATMACA’nın da MİDLAS’tan kullanılabileceğini söyledi. Ağustos 2025’te Sinop açıklarında insansız hedef uçağın imhası, CENK radarı, AKREP, ADVENT ve MİDLAS’ın birlikte çalıştığı ilk canlı zincir oldu. MİDLAS’ın Batılı standart lançerle karşılaştırması MİDLAS vs Mk 41 yazısında, dikey atım mantığı VLS Nedir? dosyasında var.

Yakın savunmada ADA’nın ayrı bir top sistemi yoktu; İSTİF’e ASELSAN’ın 35 milimetrelik GÖKDENİZ sistemi eklendi. TCG İstanbul’dan atışlı testi yapılan sistem, Türkmenistan’ın Deniz Han korvetinde ve Filipinler’in BRP Miguel Malvar’ında da yer aldı. Ayrıntılar GÖKDENİZ hangi gemilerde kullanılıyor? ve CIWS Nedir? yazılarında.

Baş topu: yerlileşmenin en uzun süren kalemi

TCG İstanbul’un baş topu hâlâ Leonardo’nun 76/62 Super Rapid’i. Bu, İSTİF’in ana silah-sensör setindeki tek yabancı kalem ve yerlileştirme hattında olduğu resmî kaynaklarla sabit. MKE’nin 76 milimetrelik DENİZHAN-76 topu 10 Kasım 2021’de ilk test atışını yaptı; MKE’nin açıklamasına göre 12 ayda Ar-Ge ve prototip tamamlandı, top 17.000 parçadan oluşuyor. Önce Hisar sınıfı açık deniz karakol gemileri için envantere girdi; Aralık 2025’te Romanya’ya satılan eski TCG Akhisar’ın baş topu olarak bir NATO ve AB üyesine ilk kez ihraç edildi. 2026’da dokuzuncu MİLGEM gemisi TCG Akdeniz için teslim edilen top fabrika kabul testlerini tamamladı. SSB’nin 2026 açıklamasına göre İSTİF sınıfında 76 mm baş topunun millî imkânlarla karşılanması çalışmaları sürüyor ve geliştirme, entegrasyon, test ve doğrulama süreçleri belirli bir takvim gerektiriyor.

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var: MKE’nin resmî metinleri topun geliştirilme gerekçesi olarak ambargo ya da tedarik kısıtı göstermiyor; “denizlerdeki hak ve menfaatleri korumak” ve millî imkân vurgusu yapıyor. Bu yüzden DENİZHAN-76’yı “ambargoya cevap” diye sunmak kaynaklarla desteklenmiyor; doğru ifade, baş topunda yabancı bağımlılığın azaltılmasıdır. Kısıtlama vakalarının tek tek sınıflandırması serinin ikinci yazısında yapıldı.

Hâlâ yabancı: ana tahrik bloğu

İki gemide de tahrik düzeni aynı: bir gaz türbini ve iki dizel motorun birlikte çalıştığı CODAG sistemi, iki şaft, kontrollü hatveli pervaneler. Gaz türbini General Electric’in LM2500’ü. GE Vernova’nın 25 Temmuz 2023 tarihli duyurusuna göre altı, yedi ve sekizinci gemiler için hafif kompozit kapsüllü, 22 megavatlık LM2500 tedarik sözleşmesi TAIS-STM iş ortaklığıyla imzalandı; GE aynı duyuruda Türk donanmasının 18 gemisinde 31 LM2500’ün çalıştığını belirtti. 31 Temmuz 2024’te dokuz ila on ikinci gemiler için ek türbin siparişi açıklandı. Dizeller MTU’nun 20V 4000 serisinden. Dişli kutusu ve jeneratör markaları resmî kaynaklarda yer almıyor.

Yerlileşme burada bakım-onarım katmanından başlıyor: GE, TEI ile iş birliği içinde LM2500 bakımının Türkiye’de yapıldığını söylüyor. Yerli gaz türbini ise kamuya açıklanmış bir program değil. Dizel tarafında TÜMOSAN’ın marin motoru Aralık 2025’te ULAQ insansız deniz aracıyla envantere girdi, ancak bu bir fırkateyn ana makinesi değil; sınıf olarak çok daha küçük bir güç. Türbin teslimatlarının yarattığı takvim baskısı da yeni bir unsur: SSB’nin 2026 açıklamasına göre pandemi sonrasında havacılık sektöründe artan küresel talep ana ve alt yüklenicilerin teslimat sürelerini uzattı; İSTİF fırkateynlerinin gaz türbini teslimatlarında iki yıla varan gecikmeler yaşandı. Aynı açıklamaya göre tersaneler bu gecikmenin takvime etkisini azaltacak mühendislik çözümlerini SSB koordinasyonunda ve Deniz Kuvvetleri ile birlikte uyguladı. Bu bir ambargo değil, tedarik zinciri sorunu; ikisini ayırmak gerekiyor.

Görünmeyen yerlileştirme: helikopter yakalama, yalpa, yakıt

Bir savaş gemisinde manşete çıkmayan ama yurt dışından alınan onlarca sistem var. İSTİF’te bunların üçü kayda değer. İlki helikopter yakalama ve transfer sistemi: AA’nın 30 Ocak 2023 tarihli haberine göre Kanada’nın 2020’de ihracat izinlerini askıya alması üzerine STM ve Altınay’ın geliştirdiği sistem Mayıs 2021 sözleşmesiyle başladı, Aralık 2022’de fabrika kabulünü geçti ve TCG İstanbul’a entegre edildi. Altınay’ın KUŞKAPANI adıyla kataloğuna aldığı sistem helikopteri üç saniyede yakalıyor ve Deniz Durumu 4’e kadar çalışıyor. Bu, deniz programlarında kısıtlama ile yerli ürün arasındaki nedenselliğin resmî ağızdan kurulduğu nadir örneklerden biri.

İkincisi yalpa sönümlendirme sistemi. STM 23 Ekim 2023’te “daha önce yurt dışından tedarik edilen” sistemin Robotek Otomasyon ile ilk kez yerli olarak tasarlanıp üretildiğini duyurdu; önce bir ihracat projesindeki iki korvete, ardından MİLGEM 6-7-8’e entegrasyonu bekleniyor. STM Genel Müdürü Güleryüz gerekçeyi maliyetle açıkladı: “Milyonlarca doların ülkemizden çıkmasını engelledik.” Üçüncüsü helikopter yakıt sistemi: SSB’nin 2026 açıklamasında İSTİF için yerlileştirilen önemli bileşenler arasında sayılıyor, ancak geliştirici firma ve takvim kamuya açıklanmadı.

Yerlileştirme tablosu: ne, neden, hangi gemide

Alt sistemÖnceki bağımlılıkYerli ürünGeliştiriciİlk platformGerekçe (kaynağa göre)Durum
3B arama radarıThales SMART-S Mk2CENK-SASELSANTCG İstanbulYerlilik hedefiHizmette
Atış kontrol radarıThales STING EO Mk2AKR-D / AKREPASELSANTCG İstanbulYerlilik hedefiHizmette
Gemisavar füzeHarpoonATMACAROKETSANTCG Kınalıada (test) → İSTİFYerlilik hedefi; kısıtlama iddiası kaynakta yokSeri üretim, Endonezya’ya ihracat sözleşmesi
Hava savunma füzesi + lançerRAM / Mk 49HİSAR-D RF + MİDLASROKETSANTCG İstanbulYerlilik hedefi (SSB projesi)İlk atış 2024, canlı hedef 2025
Yakın hava savunmaPhalanx / RAMGÖKDENİZASELSANTCG İstanbulYerlilik hedefiHizmette; Türkmenistan, Filipinler
Ana topLeonardo 76/62DENİZHAN-76MKEHisar sınıfı → TCG AkdenizMillî imkân; kısıtlama iddiası MKE metninde yokİSTİF için yerlileştirme sürüyor (SSB açıklaması)
Helikopter yakalamaKanada menşeli sistemKUŞKAPANIAltınay + STMTCG İstanbulKanada ihracat izni askısı (AA, SSB açıklaması)Entegre, Aralık 2022 kabul
Yalpa sönümlendirmeYurt dışı tedarikMillî Yalpa Sönümlendirme SistemiSTM + Robotekİhracat korvetleri → MİLGEM 6-7-8Maliyet / ithalat ikamesi (STM)Tasarım-üretim tamam (2023)
Helikopter yakıt sistemiYurt dışı—AçıklanmadıİSTİFSSB açıklamasıYerlileştiriliyor
Gaz türbiniGE LM2500Yok———Yabancı; bakım TEI’de
Hafif torpidoMk 46ORKAROKETSAN—SSB: “dışa bağımlılık sona erecek”Geliştirme
Dost-düşman tanımaNATO kriptolu yabancı IFFIFF Mod 5/SASELSANYavuz, Kılıç-II, Tuzla sınıflarıMillî kripto (AA, 2022)Entegrasyon

Gerekçe sütunu yalnızca kaynağın kendisi söylüyorsa “kısıtlama” diyor. Dosyadaki tek belgeli “kısıtlama → yerli deniz alt sistemi” zinciri helikopter yakalama sistemidir.

Geçiş halkası: Pakistan gemileri ve Hisar sınıfı

ADA ile İSTİF arasındaki evrim yalnızca Türk donanmasının gemilerinde okunmuyor. Pakistan için inşa edilen Babur sınıfı korvetler, 108 metrelik gövdeleriyle iki sınıfın arasında duruyor: radar ASELSAN üretimi SMART-S Mk2, yani ADA ailesi; ama AKR-D, PİRİ, HIZIR, GÖKDENİZ ve ADVENT, yani İSTİF seti. Hava savunma füzesinde ise HİSAR-D değil MBDA’nın Albatros NG’si tercih edildi. Pakistan ortaklığının bütünü Türkiye-Pakistan savunma iş birliği dosyasında anlatıldı.

Hisar sınıfı açık deniz karakol gemileri ise başka bir yerlileşme yolunu gösteriyor. ADA boyutlarındaki gemide gaz türbini yok; dizel-elektrik karma tahrik var. Sensör ve silah seti yerli: MAR-D radarı, YAKAMOS 2020 sonarı, ADVENT, GÖKDENİZ, ATMACA ve DENİZHAN-76. Hisar sınıfının ilk gemisi TCG Akhisar, Aralık 2025’te Romanya’ya 223 milyon avroya satıldı; TRT Haber bu satışı “yalnızca platform değil konsept ihracı” diye nitelendirdi. Yerli baş topunun ilk kez bir NATO donanmasına girmesi de bu gemiyle oldu.

Fırkateyn maliyeti ve yerlilik

Yerlileşme derinleştikçe geminin maliyet yapısı da değişiyor. Yabancı füze ve radar paketlerinde fiyat, döviz kuru ve lisans koşulları alıcının kontrolü dışındadır; yerli sistemde ise geliştirme maliyeti ilk gemiye yüklenir, seri gemilerde düşer. TCG İstanbul’un 220 firma ve 150’den fazla sistemle inşa edilmiş olması, bu maliyetin tek bir şirkete değil bir ekosisteme dağıldığını gösteriyor. Aynı gemiye farklı fiyatların biçilmesinin nedenleri Bir Fırkateyn Ne Kadara Mal Olur? yazısında, İSTİF’in Avrupa’nın öne çıkan fırkateyniyle ölçek karşılaştırması İstif Sınıfı vs FREMM dosyasında ele alındı. Serinin dördüncü yazısı bu 220 firmanın kim olduğunu ve neyi yaptığını haritalandırıyor.

Bilinmeyenler listesi

Dürüst bir yerlilik tablosunun bilinmeyenleri de yazması gerekir. Resmî kaynaklarda bulunamayan ve bu yazıda boş bırakılan kalemler şunlar: ADA sınıfının dizel motor modeli, dişli kutusu ve jeneratör markaları; ADA’daki elektro-optik, dost-düşman tanıma ve veri bağı sistemlerinin üreticileri; ilk iki ADA gemisine ATMACA entegrasyonunun yapılıp yapılmadığı; ASELSAN TORK sert-öldürücü torpido karşı tedbir sisteminin TCG İstanbul’a entegre olup olmadığı; İSTİF’in helikopter yakıt sistemini geliştiren firma. Bu boşluklar resmî açıklama geldiğinde güncellenecek.

Sık sorulan sorular

İSTİF sınıfı fırkateynin yerlilik oranı kaç?

STM’ye göre TCG İstanbul’da hedef yüzde 75’ti, gerçekleşen yüzde 80 oldu. SSB Başkanı Haluk Görgün altı, yedi ve sekizinci gemiler için yüzde 80’in üzerini hedeflediklerini söyledi. ADA sınıfı için SSB’nin 2019’da açıkladığı rakam yüzde 70’ti.

TCG İstanbul’da hangi sistemler yabancı?

Ana tahrik bloğu: General Electric LM2500 gaz türbini ve MTU dizel motorlar. Baş topu Leonardo’nun 76 mm Super Rapid’i; MKE’nin DENİZHAN-76’sı dokuzuncu gemiden itibaren devreye giriyor. Hafif torpido mühimmatında Mk 46 ile ROKETSAN ORKA birlikte anılıyor.

ADA sınıfı korvetlerde hangi sistemler yerliydi?

GENESİS savaş yönetim sistemi, ARES-2N elektronik destek sistemi, YAKAMOS gövde sonarı ve STAMP uzaktan komutalı silah sistemleri yerliydi. Radarlar, gemisavar ve hava savunma füzeleri ile baş topu yabancıydı; SMART-S Mk2 radarı ASELSAN’da lisansla üretildi.

İSTİF fırkateynleri ne zaman teslim edilecek?

SSB’nin 2026 açıklamasına göre TCG İzmir 2026 içinde, TCG İzmit 2027’nin ilk çeyreğinde, TCG İçel 2027 içinde Deniz Kuvvetleri’ne teslim edilmesi hedefleniyor. Aynı açıklama gaz türbini teslimatlarındaki iki yıla varan gecikmelerin takvimi etkilediğini belirtiyor.

MİDLAS’tan hangi füzeler atılabiliyor?

12 Mart 2024’te HİSAR-D RF ateşlendi. SSB Başkanı Görgün ileride SİPER, SAPAN ve ATMACA’nın da MİDLAS’tan kullanılabileceğini açıkladı. ATMACA’nın MİDLAS’tan atış tarihi resmî olarak duyurulmadı.

Kaynaklar

  • STM, “MİLGEM Project” ve “TCG İstanbul (F-515)” ürün sayfaları; STM, “Three National Frigates To Be Delivered To The Turkish Navy”, 7 Nisan 2023; STM yalpa sönümlendirme basın bülteni, 23 Ekim 2023.
  • Savunma Sanayii Başkanlığı, “Mavi Vatan’a Üç Yeni Milli Fırkateyn Geliyor”, 6 Nisan 2023; SSB açıklaması, 2026 (İSTİF inşa ve teslimat süreci).
  • Anadolu Ajansı, “Projede yerlilik oranı yüzde 70 seviyesine kadar getirilmiştir”, 29 Eylül 2019; “MİDLAS, TCG İstanbul’dan ilk atışını başarıyla gerçekleştirdi”, 12 Mart 2024; “Savunmadaki ambargoya yanıt yerli sistem oldu”, 30 Ocak 2023; IFF Mod 5/S haberi, 30 Ocak 2022.
  • TRT Haber, “Deniz Kuvvetleri’ne yerlilik oranı yüksek milli fırkateyn geliyor”, 2 Haziran 2020; ATMACA hedef imhası, 18 Haziran 2021; DENİZHAN-76 ilk atış, 12 Kasım 2021; TCG Akhisar-Romanya, 3 Kasım 2025.
  • MKE, “76/62 mm Milli Deniz Topu Envantere Girdi”; “DENİZHAN-76 Romanya Deniz Kuvvetleri Komutanlığına Teslim Edildi”.
  • ASELSAN CENK, AKREP EO, PİRİ, ARES 2-NC ürün broşürleri; HAVELSAN ADVENT ürün sayfası; ROKETSAN ATMACA ve ORKA ürün sayfaları; Altınay KUŞKAPANI ürün sayfası.
  • GE Vernova, LM2500 tedarik duyurusu, 25 Temmuz 2023; GE Aerospace, ek LM2500 siparişi, 31 Temmuz 2024.
  • Thales, Türkiye sensör sözleşmesi duyurusu, 19 Aralık 2007.
  • Hürriyet, “Yüzde 80 yerlilik oranı var: TCG İstanbul göreve hazır” (Tuğamiral R. E. Yetkin), 24 Nisan 2024.
  • Naval News: TCG İstanbul denize iniş (Ocak 2021); çift denize iniş (Ocak 2025); TCG İçel (1 Eylül 2025); TCG Akdeniz (4 Şubat 2026); TAIS-Barzan anlaşması (19 Ocak 2026); PNS Babur hizmete giriş (Eylül 2024); GÖKDENİZ Filipinler (25 Haziran 2024).
  • Baird Maritime, “Vessel Review: Istanbul” ve “Vessel Review: Babur”; Breaking Defense, 19 Ocak 2024; TSKGV, “MİLGEM İstif Sınıfı”, 19 Şubat 2025.
Türk savunma sanayiindeki son gelişmeler: ASELSAN, TUSAŞ, ROKETSAN, BAYKAR, HAVELSAN, MKE ve diğer savunma şirketlerinden en yeni gelişmeleri Savunma Sanayii Haberleri sayfamızdan takip edebilirsiniz.

Bir Yorum Yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Benzer Yazılar