Türkiye–Pakistan Savunma İşbirliği: Ortak Projeler ve Kronoloji

Türkiye–Pakistan Savunma İşbirliği: Ortak Projeler ve Kronoloji
Yazı Özetini Göster

Kısa cevap: Türkiye ile Pakistan, 2009’da kurulan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi çatısı altında yapılandırılmış bir savunma ilişkisi yürütüyor. Donanım omurgası: 2018’de sipariş edilen dört MİLGEM (Babur sınıfı) korvet, üç Agosta 90B denizaltı modernizasyonu, 41 uçaklık F-16 modernizasyonu, ASELPOD podları ve 2 Ocak 2024’te envantere alınan Bayraktar TB2 ile AKINCI. SIPRI’nin Mart 2026 verisine göre Pakistan, 2021–25 döneminde %16 payla Türkiye’nin en büyük silah müşterisiydi; 7 Ağustos 2026’da iki ülke Suudi Arabistan’la Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladı.

Son güncelleme: 17 Eylül 2026

Türkiye–Pakistan savunma ilişkisini farklı kılan ne?

Pakistan’ın ana silah ithalatının %81’i 2020–24 döneminde Çin’den geldi (SIPRI). Türkiye farklı bir alanda duruyor: Pakistan’a savaş uçağı ya da tank satmıyor; teknoloji transferiyle kabiliyet satıyor, Pakistan’ın elindeki platformları modernize ediyor ve giderek ortak geliştiriyor. İki korvet gövdesi Karaçi’de inşa ediliyor, F-16 modernizasyonunu TUSAŞ ABD yapımı uçaklar üzerinde gerçekleştirdi. Bu model, 2022’deki T129 iptalinin ilişkiyi neden kesintiye uğratmadığını açıklıyor. Platform platform döküm Pakistan hangi Türk silahlarını kullanıyor? sayfasında; burada kronoloji ve kurumsal hikâye anlatılıyor. Teyitsiz konular iddia olarak işaretlendi.

Kurumsal çerçeve: YDSK, Ortak Çalışma Grubu ve SSB–MoDP hattı

Cumhurbaşkanı ile Pakistan Başbakanı’nın eş başkanlığındaki Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi (YDSK; İngilizce kısaltması HLSCC) siyasi çatıdır. 2009’dan bu yana yedi kez toplandı: Aralık 2010, Mayıs 2012, Eylül 2013, Şubat 2015, Şubat 2017, Şubat 2020 ve 12–13 Şubat 2025’te İslamabad; son toplantıda 24 belge imzalandı (Pakistan Dışişleri). Konseyin altında savunma sanayii Ortak Çalışma Grubu (JWG) çalışıyor; 20 Ocak 2025’te NASTP’deki 8. toplantı KAAN görüşmelerinin gündeme geldiği yer oldu. Çalışma düzeyinde Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ile Pakistan Savunma Üretimi Bakanlığı (MoDP) sözleşmeleri ve mutabakat muhtıralarını yürütüyor. Ağustos 2023’ten bu yana havacılık işbirliği NASTP (Ulusal Havacılık, Uzay ve Teknoloji Parkı; PAF öncülüğünde) üzerinden yürüyor; TUSAŞ ilk yurt dışı ofisini, Baykar Ar-Ge anlaşmasını burada açtı.

Kronolojik zaman çizelgesi 2009–2026

Açık kaynaklardaki tarihli her kilometre taşı sırayla. “Üçlü format” hem Türkiye–Azerbaycan–Pakistan hattını hem Suudi hattını kapsıyor; 7 Ağustos 2026 Mekke anlaşması ile 31 Ağustos 2026 İstanbul komite toplantısı ayrı olaylardır.

TarihOlayAlanKaynak
2009YDSK kurulduKurumsalT.C. Dışişleri
Haz 2009TUSAŞ sözleşmesi: 41 F-16A/B modernizasyonuHavaTUSAŞ
Ara 2010 – Şub 2017YDSK 1–5. toplantılar (Ara 2010, May 2012, Eyl 2013, Şub 2015, Şub 2017)KurumsalT.C. Dışişleri
8 Şub 2012İlk modernize F-16 teslimHavaTUSAŞ
2013STM filo tankeri sözleşmesi; 27 Kas sac kesimiDenizSTM / ISPR
2 Eyl 2014F-16 programı tamamlandı (41 uçak)HavaAirforce Technology
Haz 2016ASELPOD: 8 pod, 25 milyon $; Agosta 90B modernizasyonu ~350 milyon $Hava / DenizASELSAN / STM
19 Ağu 2016PNS Moawin denize indi, KSEWDenizSTM
23 Kas 2016Super Mushshak ön anlaşması, IDEASTers yön ihracatScramble
May 201752 Super Mushshak sözleşmesi, IDEF; 16 ASELPOD dahaTers yön / HavaScramble / Quwa
5 Tem 2018ASFAT: 4 MİLGEM korvet, ~1,5 milyar $, teknoloji transferiDenizNaval News
Tem 2018T129 ATAK: 30 helikopter, ~1,5 milyar $Döner kanatTurdef
16 Eki 2018PNS Moawin hizmete girdiDenizISPR / Dawn
2019 / 2021PAF JF-17’leri Anadolu Kartalı’nda, KonyaEğitimEnvanter Medya
13–14 Şub 2020YDSK 6. toplantıKurumsalT.C. Dışişleri
2021PNS Hamza modernizasyon sonrası filodaDenizSTM
15 Ağu 2021PNS Babur denize indi, İstanbulDenizNaval News
Mar–Nis 2022TB2 ilk uçuş; Murid’de uydu teyidiİnsansızShephard
20 May 2022PNS Badr denize indi, KSEWDenizNaval News
2022T129 siparişi iptal (ABD motor lisansı)İptalTurdef
Eki 202244 PAF personeli AKINCI eğitimini bitirdi; ilk 3 Super Mushshak Yalova’daİnsansız / Ters yönBaykar / Scramble
Ara 2022PNS Khalid modernizasyon sonrası teslimDenizSTM
Nis 2023İlk AKINCI partisi (6–7)İnsansızBaykar
2 Ağu 2023PNS Tariq denize indi, KSEWDenizNaval News
4–7 Ağu 2023NASTP Alpha açıldı; Baykar Ar-Ge anlaşması (KaGeM V3); TUSAŞ ofisiSanayiNASTP / Baykar
23 Eyl 2023PNS Babur hizmete girdi, İstanbulDenizNaval News
2 Oca 2024PAF, AKINCI ve TB2’yi envantere aldı (ISPR 6712)İnsansızISPR
Tem 2024İlk TR–AZ–PK üçlü toplantısı, AstanaÜçlü formatPakistan Dışişleri
6 Eyl 2024PNS Babur filoya katıldı, KaraçiDenizNaval News
19–22 Kas 2024IDEAS 2024: en büyük yabancı katılım TürkiyeFuarAPP
21 Kas 2024Repkon–Wah Industries 155 mm hattı (yılda 120.000)MühimmatTurdef
20 Oca 20258. Ortak Çalışma Grubu, NASTP; KAAN görüşmeleriHava / SanayiArmy Recognition
10–20 Şub 2025Atatürk-XIII tatbikatıEğitimArab News
12–13 Şub 2025YDSK 7. toplantı, İslamabad: 24 belgeKurumsalPakistan Dışişleri
28 May 2025Laçin üçlü toplantısıÜçlü formatPakistan Dışişleri
24 Tem 2025MKE–GIDS mühimmat sözleşmesi; Turaç–POF protokolü, IDEFMühimmatMilitary Africa
Ara 202552/52 Super Mushshak teslimTers yön ihracatScramble
20 Ara 2025PNS Khaibar teslim, İstanbulDenizArab News
4 Nis 2026PNS Khaibar envantere girdi, KaraçiDenizNaval News
Nis 2026Cinnah-XIII tatbikatıEğitimISPR
22 May 2026PAF Komutanı Baykar’da; KIZILELMA (iddia)İnsansız (iddia)Basın
7 Ağu 2026Mekke Ortak Savunma AnlaşmasıÜçlü formatSPA / Pakistan Dışişleri
13 Ağu 2026MSB anlaşma mekanizmalarını açıkladıÜçlü formatAl Jazeera
31 Ağu 2026İstanbul komitesi; ‘Mekke Savunma İttifakı’; sekretarya RiyadÜçlü formatAl Jazeera
6 Eyl 2026PAF, ASELSAN KORKUT ve ŞAHİN’i gösterdiHava savunmaArmy Recognition
Kas 2026IDEAS 2026, Karaçi (yaklaşan)FuarDEPO
Pakistan Deniz Kuvvetleri MİLGEM Babur sınıfı korvette HAVELSAN savaş yönetim sistemi
Babur sınıfı korvetlerde HAVELSAN ADVENT savaş yönetim sistemi bulunuyor; Nisan 2026 itibarıyla dört gemiden ikisi hizmette (Naval News).

Deniz: MİLGEM korvetleri, Agosta modernizasyonu ve filo tankeri

ASFAT, 5 Temmuz 2018’de dört MİLGEM korvet için yaklaşık 1,5 milyar dolarlık sözleşme imzaladı; Pakistan’da Babur sınıfı olarak anılan gemiler teknoloji transferiyle İstanbul Tersanesi ve Karaçi Tersanesi ve Mühendislik İşleri (KSEW) arasında bölünmüş üretimle yapılıyor. Pakistan Deniz Kuvvetleri’nin tercihini tersane kabiliyetiyle açıkladığı Pakistan neden MİLGEM aldı? sayfasında ele alınıyor.

GemiTersaneKilometre taşlarıDurum (Eyl 2026)Kaynak
PNS Babur (F280)İstanbul15 Ağu 2021 denize indi; 23 Eyl 2023 hizmete girdi; 6 Eyl 2024 filoya katıldıHİZMETTENaval News
PNS Khaibar (F282)İstanbul20 Ara 2025 teslim; 4 Nis 2026 envantere girdiHİZMETTENaval News
PNS Badr (F281)KSEW20 May 2022 denize indi; tecrübeler; teslim 2026 bekleniyorÜRETİMDENaval News
PNS Tariq (F283)KSEW2 Ağu 2023 denize indi; teslim ~2027 1. çeyrekÜRETİMDENaval News
Agosta 90B PNS Hamza / KhalidKSEW (STM)Modernizasyon 2021 ve Ara 2022’de tamamlandıHİZMETTESTM
Agosta 90B PNS SaadKSEW (STM)Modernizasyon sürüyorÜRETİMDESTM
PNS Moawin (A39) tankerKSEW (STM tasarımı)Sözleşme 2013; 16 Eki 2018 hizmete girdi; ~17.000 tHİZMETTESTM / Dawn

Korvetlerdeki Türk içeriği kapsamlı: HAVELSAN’ın ADVENT savaş yönetim sistemi; ASELSAN’ın lisansla üretilen SMART-S Mk2 radarı, ARES-2N elektronik destek sistemi, ALPER seyir radarı, STO2SE kızılötesi arama-izleme sistemi ve GÖKDENİZ 35 mm yakın hava savunma sistemi (176,9 milyon avroluk sensör paketi, Quwa); Meteksan’ın YAKAMOS sonarı. Her şey Türk yapımı değil: dikey fırlatma sistemi ve CAMM-ER füzeleri MBDA’dan, gemisavar füze Pakistan yapımı Harbah; Roketsan’ın ATMACA’sı gemilerde yok. HAVELSAN’ın sonraki MİLGEM gövdelerindeki rolü FLEETSTAR haberinde. Haziran 2016’da STM ile yaklaşık 350 milyon dolara sözleşmelenen Agosta 90B yarı ömür modernizasyonu üç denizaltıyı kapsıyor; ikisi filoya döndü. STM ayrıca Ekim 2018’de hizmete giren filo tankeri PNS Moawin’i tasarlamıştı; 3 Kasım 2025’te KSEW ile sözleşmelenen Jinnah sınıfı fırkateyn de Türk tasarım desteğiyle çizildi.

Hava: F-16 modernizasyonu, ASELPOD, TB2, AKINCI ve KaGeM V3

En eski proje, 41 Pakistan F-16A/B Block 15’in yarı ömür modernizasyonu; Haziran 2009’da TUSAŞ’a verildi (basına yansıyan bedel 64,5 milyon $). İlk uçak 8 Şubat 2012’de, son dördü 2 Eylül 2014’te teslim edildi. ASELSAN, Haziran 2016’da sekiz ASELPOD hedefleme poduyla (25 milyon $) izledi; Mayıs 2017’de 16 pod daha eklendi (24,9 milyon $). Pakistan ilk ihracat müşterisiydi ve podu JF-17’ye entegre etti (ASELPOD hangi uçaklarda kullanılıyor?). GAZAP termobarik bombasının PAF F-16’larına entegre edildiğine ilişkin Haziran 2026 haberi ISPR tarafından doğrulanmadı.

Bayraktar AKINCI taarruzi insansız hava aracı
Pakistan Hava Kuvvetleri ilk AKINCI partisini (6–7 uçak) Nisan 2023’te aldı; TB2 ile birlikte 2 Ocak 2024’te envantere girdi (ISPR 6712).

İnsansız sistemler hızlı geldi. Bayraktar TB2 Pakistan’da ilk uçuşunu 8 Mart 2022’de yaptı; Murid Hava Üssü’nün uydu görüntüleri en az dört gövdeyi doğruladı (Shephard, Haziran 2022), tahminler 2023’te “en az 20″ye çıktı, IISS 24 sayıyor. AKINCI, 44 PAF personelinin Ekim 2022’deki eğitiminin ardından Nisan 2023’te ulaştı. ISPR’nin 2 Ocak 2024 tarihli 6712 numaralı bülteni iki tipin envantere alımını kayda geçirdi; toplam adet açıklanmadı. Ortak geliştirme izledi: yaklaşık 70 kg ağırlığında, 150 km menzilli KaGeM V3 havadan fırlatılan seyir füzesi Ağustos 2023’ten bu yana Baykar–NASTP ortak Ar-Ge’sinde. K2 kamikaze İHA satışı (The Week, Eylül 2026), KIZILELMA anlaşması (Mayıs 2026) ve Pakistan’da Baykar tesisi (Bloomberg, Aralık 2025) haberleri teyitsiz. Ayrıca bkz. Bayraktar AKINCI teslimatları.

Kara ve hava savunma: KORKUT ve ŞAHİN

2026’ya kadar Türkiye’nin Pakistan’a teyitli bir kara konuşlu hava savunma satışı yoktu. 6 Eylül 2026’da PAF, Savunma Günü gösterisinde dört yeni kısa menzilli sistemi tanıttı: Çin yapımı HQ-17AE ve LD-76’nın yanında ASELSAN’ın KORKUT 35 mm kundağı motorlu top sistemi ve ŞAHİN 40 mm top sistemi (Army Recognition; The Week). Adet ve sözleşme tarihi kamuya açık değil. KORAL ya da ASELSAN telsiz sözleşmesi yok, yalnızca 7. YDSK’da imzalanan elektronik harp muhtırası var; Roketsan’ın açıklanmış ihracatı bulunmuyor.

Mühimmat: MKE–GIDS, Repkon ve Turaç

Repkon, 21 Kasım 2024’te POF iştiraki Wah Industries ile yılda 120.000 mermi kapasiteli anahtar teslim 155 mm mermi gövdesi ve dolum hattı sözleşmesi imzaladı (Turdef). 24 Temmuz 2025’te IDEF’te MKE, GIDS ile havacılık mühimmatı sözleşmesi (adet açıklanmadı; statü SİPARİŞ), Turaç ise POF ile mühimmat işbirliği protokolü imzaladı. İkisi de 2014 civarındaki Sarsılmaz–POF tabanca ortak girişiminin devamı.

Eğitim ve tatbikatlar

Özel kuvvetler tatbikatları Atatürk (Türkiye’de) ve Cinnah (Pakistan’da) adlarıyla dönüşümlü yapılıyor: Atatürk-XIII 10–20 Şubat 2025’te (Arab News), Cinnah-XIII Nisan 2026’da. Pakistan JF-17’leri 2019 ve 2021’de Konya’daki Anadolu Kartalı’na katıldı; ekip eğitimi donanım sözleşmelerinin içinde, en görünür örneği Ekim 2022’deki AKINCI kursu.

Fuarlar: IDEAS ve IDEF

DEPO’nun iki yılda bir Karaçi’de düzenlediği IDEAS ile İstanbul’daki IDEF, sözleşmelerin çoğunun imzalandığı yerler: Super Mushshak ön anlaşması (IDEAS 2016) ve sözleşmesi (IDEF 2017), MKE–GIDS ve Turaç–POF belgeleri (IDEF 2025). IDEAS 2024’te (19–22 Kasım; 41 ülkeden 560’tan fazla katılımcı) Türkiye yaklaşık 75 firmayla en büyük yabancı katılımcıydı (APP).

Ters yön: 52 Super Mushshak

Pakistan Havacılık Kompleksi (PAC), Türk Hava Kuvvetlerine 52 Super Mushshak başlangıç eğitim uçağı sattı: ön anlaşma 23 Kasım 2016’da IDEAS’ta, sözleşme Mayıs 2017’de IDEF’te, ilk üç uçak Ekim 2022’de Yalova’da, 52 uçağın tamamı Aralık 2025’e kadar teslim edildi (Scramble). Pakistan’ın bir NATO hava kuvvetine yaptığı en büyük uçak ihracatı.

Gerçekleşmeyen: T129 ATAK

Pakistan, Temmuz 2018’de yaklaşık 1,5 milyar dolara 30 T129 ATAK taarruz helikopteri sipariş etti. LHTEC motoru için gereken ABD ihracat lisansı gelmedi; 2022’de ISPR “yola devam edildiğini” açıkladı, Kara Kuvvetleri Çin yapımı Z-10ME’yi aldı. Hiçbir T129 teslim edilmedi. Olay, üçüncü taraf lisans riskinin en net örneği.

Üçlü formatlar: Azerbaycan hattı ve Mekke anlaşması

Türkiye–Azerbaycan–Pakistan formatı ilk kez Temmuz 2024’te Astana’da, ardından 28 Mayıs 2025’te Laçin’de toplandı; Azerbaycan da JF-17 ve ASELPOD müşterisi (Azerbaycan neden Türk savunma sistemlerini tercih ediyor?). Suudi hattı, 17 Eylül 2025 tarihli Suudi Arabistan–Pakistan Stratejik Ortak Savunma Anlaşması’nın ardından geldi: Cumhurbaşkanı Erdoğan, Veliaht Prens Muhammed bin Selman ve Başbakan Şahbaz Şerif 7 Ağustos 2026’da Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladı (SPA; Pakistan Dışişleri). MSB 13 Ağustos’ta işleyiş mekanizmalarını açıkladı; 31 Ağustos 2026’da İstanbul’daki ilk komite toplantısında “Mekke Savunma İttifakı” adı benimsendi ve sekretarya Riyad’a verildi (Al Jazeera). Anlaşmanın Husi saldırıları sonrasında devreye girme tartışması bu haberde, İstanbul zirvesindeki Pakistan tarafı Khawaja Asif kimdir? sayfasında.

İki tarih, iki olay: 7 Ağustos 2026 Mekke imza zirvesi; 31 Ağustos 2026 ise ittifaka adını veren ve sekretaryayı Riyad’a yerleştiren İstanbul komite toplantısı.

KAAN: görüşme var, sözleşme yok

Pakistan’ın beşinci nesil KAAN programına katılımı 20 Ocak 2025’te 8. Ortak Çalışma Grubu’nda görüşüldü; Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler görüşmeleri “sonuçlanmaya yakın” diye tanımladı (Army Recognition). Eylül 2026 itibarıyla yayımlanmış sözleşme ya da iş payı yok.

Rakamlarla

GöstergeDeğerDönemKaynak
Türk silah ihracatında Pakistan’ın payı%16 (en büyük müşteri)2021–25SIPRI, Mar 2026
Pakistan silah ithalatında Çin’in payı%812020–24SIPRI, Mar 2025
Hizmetteki / sipariş edilen Babur sınıfı2 / 4Eyl 2026Naval News
Modernize edilen / sözleşmelenen Agosta 90B2 / 3Eyl 2026STM
PAF’taki TB2 / AKINCIAçıklanmadı (IISS: 24 TB2; ilk AKINCI partisi 6–7)2023–24ISPR / IISS
Türkiye’ye teslim edilen Super Mushshak52 / 52Ara 2025Scramble
Teslim edilen T129 ATAK30’da 0 (iptal)2022Turdef
Türkiye–Pakistan savunma işbirliği
Pakistan, 2021–25 döneminde Türk ana silah ihracatının %16’sını alarak Türkiye’nin en büyük müşterisi oldu (SIPRI, Mart 2026).

Sırada ne var: IDEAS 2026

Takvimdeki bir sonraki kilometre taşı Kasım’da Karaçi’de IDEAS 2026. İzlenecekler: PNS Badr ve PNS Tariq teslimatları, PNS Saad’ın modernizasyonunun bitişi, KORKUT ve ŞAHİN için açıklanacak adet, ilk MKE–GIDS teslimatları ve KAAN ile KIZILELMA görüşmelerinin imzalı belgeye dönüşüp dönüşmeyeceği. Bütçe arka planı Pakistan savunma bütçesi ne kadar? sayfasında, genel envanter Pakistan askerî envanteri ana sayfasında.

Sıkça Sorulan Sorular

Pakistan Türkiye savunma işbirliği neye dayanıyor?

2009’da kurulan ve yedi kez toplanan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi’ne (son toplantı Şubat 2025, İslamabad, 24 belge), savunma sanayii Ortak Çalışma Grubu’na ve SSB–MoDP hattına.

Türkiye Pakistan’a savaş gemisi sattı mı?

Evet. ASFAT’ın 5 Temmuz 2018’de imzaladığı yaklaşık 1,5 milyar dolarlık sözleşmeyle dört MİLGEM (Babur sınıfı) korvet üretiliyor; ikisi hizmette, PNS Badr ve PNS Tariq Karaçi’de tamamlanıyor (Naval News).

Pakistan Bayraktar TB2 ve AKINCI kullanıyor mu?

Evet. İki tip de 2 Ocak 2024’te Pakistan Hava Kuvvetlerine katıldı (ISPR 6712). Adet açıklanmadı; açık kaynaklar en az 20 TB2 (IISS 24) ve 6–7 uçaklık ilk AKINCI partisinden söz ediyor.

Türkiye Pakistan savunma paktı var mı?

Var. 7 Ağustos 2026’da Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladı; 31 Ağustos 2026’da İstanbul’daki ilk komite toplantısında ‘Mekke Savunma İttifakı’ adı benimsendi, sekretarya Riyad’a verildi.

Pakistan Türk silah ihracatında kaçıncı sırada?

SIPRI’nin Mart 2026 verisine göre Pakistan, 2021–25 döneminde Türk ana silah ihracatının %16’sını alarak Türkiye’nin en büyük müşterisiydi (2020–24’te %10).

Pakistan’da Türk askeri var mı?

Kalıcı üs ya da konuşlanmaya ilişkin kamuya açık resmî bilgi yok. İki ordu Atatürk ve Cinnah özel kuvvetler tatbikatlarında ve Anadolu Kartalı’nda bir araya geliyor; son tatbikatlar Atatürk-XIII (Şubat 2025) ve Cinnah-XIII (Nisan 2026).

İlgili Envanter Medya rehberleri

Kaynaklar

Benzer Yazılar