HÜRJET rakipleri: T-50, M-346, T-7A ve Hawk karşılaştırması

HÜRJET’in doğrudan rakipleri, ileri jet eğitim ve hafif taarruz (LIFT) sınıfındaki KAI T-50/FA-50 (Güney Kore), Leonardo M-346 (İtalya), Boeing–Saab T-7A Red Hawk (ABD/İsveç) ve BAE Hawk (Birleşik Krallık) uçaklarıdır. Bu grupta süpersonik olanlar yalnızca HÜRJET (1,4 Mach) ve T-50 (1,5 Mach); M-346, T-7A ve Hawk ses altı sınıftadır. HÜRJET, T-50 ve T-7A aynı GE F404 motor ailesini kullanır. İspanya, 30 HÜRJET için Aralık 2025’te sözleşme imzaladı.

HÜRJET’in rakipleri hangi uçaklar?

HÜRJET, TUSAŞ’ın tek motorlu, tandem iki koltuklu süpersonik ileri jet eğitim ve hafif taarruz uçağıdır. Uçak, Türk Hava Kuvvetleri’nin T-38 eğitim filosunun yerini almak üzere geliştiriliyor ve aynı zamanda hafif taarruz rolü için tasarlandı. Bu tanım, HÜRJET’i uluslararası pazarda LIFT olarak anılan sınıfa yerleştiriyor. Bu sınıfta Batı ve NATO uyumlu pazarda öne çıkan dört uçak bulunuyor: KAI T-50/FA-50, Leonardo M-346, Boeing–Saab T-7A Red Hawk ve BAE Hawk. Rusya’nın çift motorlu Yak-130’u ile Çin’in çift motorlu Hongdu L-15’i de aynı rol tanımına giriyor; bu yazı Batı ve NATO uyumlu pazara odaklanıyor.

Gruptaki ayrışmanın ilk ekseni hızdır. HÜRJET 1,4 Mach, T-50 ise 1,5 Mach azami hıza sahiptir ve grubun iki süpersonik üyesi bu uçaklardır. M-346 Mach 0,95, T-7A Mach 0,975 ve Hawk düz uçuşta Mach 0,88 değerleriyle ses altı sınıfta kalır. İkinci eksen motordur: HÜRJET, T-50 ve T-7A aynı GE F404 ailesinden tek motor kullanırken M-346 iki adet ard yanmasız Honeywell F124 ile, Hawk ise tek Adour motoruyla uçar. Bu iki eksen birlikte değerlendirildiğinde HÜRJET’in sınıf olarak en yakın eşi, tek motorlu, F404’lü ve süpersonik T-50’dir.

Karşılaştırma neyi gösteriyor, neyi göstermiyor?

Bu karşılaştırma bir üstünlük sıralaması değil, sınıf eşleştirmesidir. Uçaklar farklı hava kuvvetlerinin farklı eğitim müfredatlarına göre tasarlandı; bu nedenle aynı tabloda yer almaları, birbirinin birebir alternatifi oldukları anlamına gelmez. Kamuya açık veriler ise şu başlıklarda net bir tablo çiziyor:

• Ses üstü uçuş zarfı: HÜRJET ve T-50, 5. nesil muharip uçaklara (KAAN, F-35) geçecek pilotlara ses üstü uçuş deneyimini eğitim uçağında sunabilen iki uçaktır.
• Motor ortaklığı: HÜRJET’in F404-104 motoru, T-50 ve T-7A ile aynı aileden gelir; GE verisine göre 16 ülke F404 kullanıyor ya da sipariş etmiş durumda. Bu, küresel lojistik ve idame ağından yararlanma imkânı sağlar.
• Hafif taarruz kapasitesi: TUSAŞ künyesine göre HÜRJET 7.500 lb faydalı yük ve 7 istasyon sunar. FA-50 ve M-346FA hafif muharip varyantları sahada; HÜRJET’in silahlı varyant standardı resmî olarak tam açıklanmadı.
• Olgunluk: T-50 ve M-346 yıllardır hizmette; HÜRJET ise prototip ve test aşamasından seri üretime geçiş sürecinde ve ilk ihracatını imzaladı.
• Fiyat: Rakiplerin ve HÜRJET’in birim fiyatları resmî olarak açıklanmadı; bu nedenle fiyat karşılaştırması yapılmamıştır.

Aşağıdaki tablo HÜRJET’i, aynı rol tanımına sahip dört Batılı uçakla temel kimlik bilgileri üzerinden yan yana koyar. Değerler üreticilerin ve açık kaynakların açıkladığı verilerdir. Tablo bir sıralama değildir; hangi uçağın hangi motor ve hız sınıfında yer aldığını göstermek amacıyla hazırlanmıştır.

Program durumu, bir eğitim uçağının pazardaki konumunu anlamak için hız ve motor kadar önemlidir. T-50 ve M-346 yıllardır hizmette olan, çok sayıda kullanıcıya ulaşmış uçaklardır; Hawk ise 1.000’den fazla üretilmiş olgun ama eski nesil bir tasarımdır. HÜRJET, seri üretime geçiş sürecinde ilk ihracat sözleşmesini bir NATO ve AB ülkesiyle imzalamış durumdadır. Aşağıdaki tablo açıklanmış kullanıcı ve sipariş bilgilerini özetler.

İspanya sözleşmesi ve HÜRJET’in pazar konumu

İspanya Bakanlar Kurulu Eylül 2025’te 45 uçağa kadar uzanan programı onayladı; 30 uçaklık sözleşme Aralık 2025’te imzalandı. Janes’e göre İspanya Savunma Bakanlığı’nın tedarik birimi DGAM, 23 Aralık 2025’te Airbus Defence and Space’e tek kaynak sözleşme verdi; The Aviationist imzanın 28 Aralık 2025’te atıldığını aktardı. Sözleşme bedeli kapsama göre farklı raporlandı: Janes uçak sözleşmesi için 1,56 milyar avro, The Aviationist ise entegre eğitim sistemi, simülatör ve idameyi kapsayan paket için yaklaşık 2,4 milyar avro bildirdi. Dolayısıyla bedel, kapsama göre 1,56–2,4 milyar avro aralığında raporlandı.

Program ITS-C (Integrated Training System – Combat) adıyla yürütülüyor. Airbus ana yüklenici ve entegratör olarak İspanyol gereksinimlerine uyarlama, dönüşüm merkezi ve Talavera la Real eğitim merkezi işlerini üstleniyor; 30 gövdeyi TUSAŞ üretiyor. Uçaklar, Ala 23’te (Badajoz/Talavera la Real) kullanılan Northrop SF-5M eğitim uçaklarının yerini alacak. Takvime göre ilk konfigürasyonda teslimat ve İspanya sertifikasyonu 2028–2029’da, millî içerik dönüşümü sonrası müşteriye teslim 2031 ikinci yarısı ile 2035 arasında planlanıyor. İspanya, HÜRJET prototipini Temmuz–Ağustos 2024’te değerlendirmişti. Bu sözleşme, bir Türk jet eğitim uçağının Avrupa’ya ilk büyük ihracatı olarak öne çıkıyor ve yaşlanan eğitim filolarının yenilenmesinin HÜRJET’e pazar açtığını gösteriyor.

Rakiplerin güncel durumu

KAI T-50, Lockheed Martin ortaklığıyla geliştirildi; Ağustos 2002’de uçtu ve 2005’te Kore Hava Kuvvetleri hizmetine girdi. Güney Kore’nin ilk yerli süpersonik uçağı olan T-50, eğitim (T-50), LIFT ve hafif taarruz (TA-50) ve hafif muharip (FA-50) varyantlarıyla geniş bir kullanıcı tabanına ulaştı; Polonya’nın 48 FA-50 siparişi ve Malezya’nın 18 FA-50 Block 20 siparişi bunun son örnekleri arasında. Leonardo M-346, kökenini Yak/AEM-130 ortak projesinden alıyor; iki taraf 2000’de ayrıldı ve Rus tarafı Yak-130’u geliştirdi. Çift motorlu M-346’nın hafif muharip varyantı M-346FA, 7 istasyonda 3.000 kg dış yük taşıyor.

Boeing–Saab T-7A Red Hawk, ABD Hava Kuvvetleri’nin Eylül 2018’de seçtiği yaklaşık 9,2 milyar dolarlık programın uçağı. İlk uçak 5 Aralık 2025’te JBSA-Randolph’a teslim edildi; Nisan 2026’da Milestone C ve düşük hızlı ilk üretim (LRIP) onayı çıktı ve ilk 14 uçak için 219 milyon dolar ayrıldı. IOC hedefi 2027; GAO’nun Temmuz 2026 raporu tam hızlı üretim kararının 2029’a kaydığını bildirdi. T-7A için Japonya, İngiltere, Brezilya ve Avustralya gibi ülkelerin değerlendirmesi raporlandı, ancak henüz imzalı bir ihracat sözleşmesi yok. BAE Hawk ise 1974’ten bu yana uçan, 1.000’den fazla üretilmiş ve Hindistan’da HAL tarafından lisanslı üretilmiş olgun bir tasarım; birçok kullanıcısı bugün filo yenileme arayışında.

Sık Sorulan Sorular

HÜRJET’in rakipleri hangi uçaklar?

HÜRJET’in doğrudan rakipleri, ileri jet eğitim ve hafif taarruz (LIFT) sınıfındaki KAI T-50/FA-50 (Güney Kore), Leonardo M-346 (İtalya), Boeing–Saab T-7A Red Hawk (ABD/İsveç) ve BAE Hawk (Birleşik Krallık) uçaklarıdır. Rusya’nın Yak-130’u ile Çin’in Hongdu L-15’i de aynı rol tanımına girer, ancak Batı ve NATO uyumlu pazarda öne çıkan rakipler bu dört uçaktır.

HÜRJET’e en çok benzeyen uçak hangisi?

Sınıf olarak HÜRJET’e en yakın uçak KAI T-50’dir. İki uçak da tek motorlu, tandem iki koltuklu ve süpersoniktir; ikisi de GE F404 ailesinden motor kullanır ve her iki motor da 17.700 lb sınıfında ard yanmalı itki üretir. HÜRJET 1,4 Mach, T-50 ise 1,5 Mach azami hıza sahiptir. Boyutlar da birbirine yakındır: HÜRJET 13,6 m, T-50 13,14 m uzunluğundadır.

HÜRJET süpersonik mi?

Evet, HÜRJET süpersoniktir ve TUSAŞ künyesine göre azami hızı 1,4 Mach’tır. Rakipler arasında ses üstü hıza ulaşabilen diğer uçak 1,5 Mach ile T-50’dir. M-346 Mach 0,95, T-7A Mach 0,975 ve Hawk düz uçuşta Mach 0,88 ile ses altı sınıftadır. Ses üstü uçuş zarfı, KAAN ve F-35 gibi 5. nesil muharip uçaklara geçecek pilotların eğitiminde avantaj olarak sunulur.

HÜRJET ile M-346 arasındaki fark nedir?

HÜRJET tek motorludur ve 1× GE F404-104 ard yanmalı turbofan ile 1,4 Mach hıza ulaşır. M-346 ise çift motorludur; 2× Honeywell/ITEC F124-GA-200 kullanır, her motor yaklaşık 6.280 lbf itki üretir ve ard yanma yoktur. Bu nedenle M-346 Mach 0,95 ile ses altı sınıftadır. M-346 2004’ten beri uçuyor ve Eylül 2025 itibarıyla 165 sipariş, 103 teslimata ulaştı.

HÜRJET ile T-7A aynı motoru mu kullanıyor?

İki uçak aynı motor ailesini kullanıyor, ancak varyantlar farklı. HÜRJET’te 17.700 lb itkili GE F404-104, T-7A Red Hawk’ta ise 17.200 lbf itkili GE F404-GE-103 bulunuyor. T-7A Mach 0,975 ile ses altı kalırken HÜRJET 1,4 Mach ile süpersoniktir. Aynı ailenin T-50’de de kullanılması, F404’ün küresel lojistik ve idame ağının üç uçak için ortak zemin oluşturduğunu gösterir.

İspanya kaç HÜRJET aldı?

İspanya 30 HÜRJET için Aralık 2025’te sözleşme imzaladı; Bakanlar Kurulu Eylül 2025’te 45 uçağa kadar programı onaylamıştı. Janes’e göre DGAM, 23 Aralık 2025’te Airbus Defence and Space’e tek kaynak sözleşme verdi. Bedel kapsama göre 1,56–2,4 milyar avro aralığında raporlandı. Airbus ana yüklenici olurken 30 gövdeyi TUSAŞ üretiyor; uçaklar SF-5M eğitim uçaklarının yerini alacak.

HÜRJET seri üretimde mi?

HÜRJET, prototip ve test aşamasından seri üretime geçiş sürecindedir. İlk prototip P1 25 Nisan 2023’te, ikinci prototip P2 ise 12 Kasım 2024’te uçtu; prototip seri üretim uçağı anlamına gelmez. Türk Hava Kuvvetleri için seri teslimat takvimi resmî olarak açıklanmadı. İspanya sözleşmesine göre ilk konfigürasyondaki teslimat ve İspanya sertifikasyonu 2028–2029 yıllarında planlanıyor.

Kaynaklar

• TUSAŞ resmî kurumsal sitesi — tusas.com, HÜRJET ürün sayfası (motor, boyut ve performans künyesi)
• Janes — İspanya’nın 30 HÜRJET için Airbus Defence and Space ile imzaladığı sözleşme, 23 Aralık 2025
• The Aviationist — İspanya ITS-C programı ve HÜRJET sözleşmesi, 30 Aralık 2025
• ABD Hava Kuvvetleri (af.mil) ve Boeing — T-7A Red Hawk teslimatı ve Milestone C kararı, Nisan–Mayıs 2026
• Leonardo ve KAI resmî ürün sayfaları — M-346 Master ve T-50/FA-50 teknik verileri
• Wikipedia — Leonardo M-346 Master, KAI T-50 Golden Eagle ve BAE Systems Hawk (kullanıcı ve sipariş verileri)

İlgili İçerikler