Rolls-Royce’tan 2,5 milyar sterlinlik uçak motoru anlaşması: GCAP ve KAAN’a etkisi
Birleşik Krallık hükümeti ile Rolls-Royce, tek koridorlu yeni nesil uçaklar için tasarlanacak motor teknolojilerine 10 yıl boyunca birlikte 2,5 milyar sterlin ayırmak üzere bir çerçeve anlaşma duyurdu. Anlaşma 28 Ekim 2026’da, Maliye Bakanı’nın sunduğu ilk bütçeyle birlikte açıklandı. Paketin odağı sivil yolcu uçakları; ancak hükümetin açıklaması motorların askerî uçakları da kapsayabileceğini ve savunma alanındaki geliştirme ile test kabiliyetini sürdüreceğini söylüyor. Önemli bir ayrıntı: bu para henüz harcanmış ya da sözleşmeye bağlanmış değil.
Son güncelleme: 29 Ekim 2026
Ne açıklandı, ne açıklanmadı
GOV.UK’taki resmî duyuruya göre program 10 yıl boyunca ortak finanse edilecek ve çok daha uzun soluklu bir iş birliğinin parçası. Metin, anlaşmayı gelecekteki devlet desteğinin hangi çerçevede verileceğini belirleyen bir iş birliği çerçevesi olarak tanımlıyor ve henüz yeni bir hibe verilmediğini belirtiyor. Destek; hukuki inceleme, paranın karşılığı, bütçe yeterliliği, hükümet onayı, Rolls-Royce ile şartların kararlaştırılması ve sübvansiyon kuralları gibi süreçlere bağlı.
Fonun gideceği alanlar şöyle sıralanıyor: daha temiz ve verimli motorlar, ileri malzemeler, elektronik sistemler, ileri imalat, robotik ve yapay zekâ ile beceri planı. Hükümet, anlaşmanın 2029 sonuna kadar 3.300 mevcut işi destekleyeceğini, uzun vadede ise on binlerce yeni istihdam yaratabileceğini söylüyor. Rolls-Royce’un kendi tahmini, bu uçaklarda bir Birleşik Krallık motoru bulunmasının program ömrü boyunca ekonomiye 120 milyar sterlin katkı yapabileceği yönünde. Bu rakam şirket hesabı, bağımsız doğrulama yok.
Rolls-Royce’un hedefi: tek koridorlu pazar
Air Global News’in aktardığına göre Rolls-Royce mart ayında UltraFan 30 konseptini tanıttı ve ölçekli bir gösterge motorunun geliştirilmesi ile testi için hükümetten 200 milyon sterline kadar destek istemişti. Haber, 2,5 milyar sterlinin bu gösterge motoru kapsayıp kapsamadığını söylemiyor; biz de söylemiyoruz. Şirketin sivil kolu bugüne kadar ağırlıklı olarak geniş gövdeli uçak motorlarına dayandı. Tek koridorlu uçaklar ise Havacılık Teknolojileri Enstitüsü’nün (ATI) tahminine göre 2050’de yılda 220 milyar sterline ulaşması beklenen küresel sivil havacılık pazarının en büyük segmenti. Resmî metne göre üreticilerin önümüzdeki yıllarda motor ortaklarını seçmesi bekleniyor; yeni uçakların hizmete girişi 2030’ların ortası ile sonu olarak veriliyor.
Rolls-Royce CEO’su Tufan Erginbilgic anlaşmayı “dönüm noktası” diye niteledi ve Birleşik Krallık’ın sivil uçaklar için jet motoru tasarlayıp üretebilen ve bakımını yapabilen yalnızca iki ülkeden biri olduğunu söyledi. Şirketin 2025’teki Birleşik Krallık tedarik zinciri harcaması 3 milyar sterlini aştı.
GCAP, Tempest ve Edgewing ile ilişkisi
Bu noktada dikkatli olmak gerekiyor. Hükümetin duyurusunda GCAP veya Tempest geçmiyor; Air Global News de GCAP’tan söz etmiyor. Yani 2,5 milyar sterlinlik çerçeveyi GCAP motoruna ayrılmış bir kaynak olarak okumak için dayanak yok.
GCAP motoru ayrı bir hat. Rolls-Royce, İtalya’nın Avio Aero’su ve Japonya’nın IHI’ı Eylül 2025’te ortaklığı genişletti; şirketler artık BAE Systems, Leonardo ve Japonya’nın JAIEC’inin kurduğu ortak girişim Edgewing ile doğrudan çalışabiliyor. Avio Aero’nun basın bülteni, gösterge motorunun tasarımının üçlü mühendislik incelemelerinde onaylandığını ve donanım tedarikinin başladığını aktarıyor. Edgewing’in ilk uluslararası sözleşmesi ise Breaking Defense’e göre 686 milyon sterlin değerinde. İki hat aynı şirketin mühendislik birikimini besleyebilir; bunu belgeleyen bir kaynak ise yok.
Türkiye açısından: TF35000 ve F110 bağımlılığı
Haberin Türkiye’ye dokunan yanı, savaş uçağı motorunun hangi ülkenin elinde olduğu sorusu. KAAN’ın ilk uçakları ABD yapımı GE F110-GE-129 motoruyla uçacak. ABD Dışişleri Bakanlığı 24 Haziran 2026’da Kongre’yi yaklaşık 80 F110-GE-129 motorunun TUSAŞ’a satışı için bilgilendirdi; değer 700 milyon doların üzerinde. Hürriyet Daily News 750 milyon dolar yazıyor, bir Alman kaynak 1,4 milyar dolar veriyor, yani rakam kaynaklara göre değişiyor. Kongre’nin 15 günlük inceleme penceresi, satışı engelleyecek bir karar çıkmadan 9 Temmuz’da kapandı. Bu bir Kongre bildirimi sürecinin tamamlanmasıdır, teslimat değildir.
Uzun vadeli çözüm TEI’nin geliştirdiği TF35000. Yaklaşık 35.000 librelik (yaklaşık 156 kN) itki sınıfında bir art yakıcılı turbofan. Şubat 2026’da kritik tasarım incelemesi aşamasına girdiği aktarıldı. TUSAŞ Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu 26 Temmuz 2026’da yerli motorlu KAAN’ı 2033’ten itibaren teslim etmeyi hedeflediklerini söyledi; motor Blok 30’dan itibaren kullanılacak. Daha önce 2032 hedefi dile getirilmişti, yani takvim kaydı.
| Kriter | GCAP motoru (RR-Avio Aero-IHI) | KAAN TF35000 (TEI) |
|---|---|---|
| Yapı | Üç ülkeli şirket ortaklığı, Edgewing ile doğrudan çalışıyor | Türk şirketi TEI, tek ülke programı |
| Durum | Gösterge motor tasarımı onaylandı, donanım tedariki başladı | Kritik tasarım incelemesi (Şubat 2026), ilk testler 2026 hedefi |
| Yabancı bağımlılık | Üç ülke ortaklar arası paylaşıyor | İlk uçaklarda ABD yapımı F110; ihracat lisansı Washington’da |
| Takvim | Kaynaklarda motor için teslim tarihi bulunmadı | Yerli motorlu KAAN için 2033 (TUSAŞ), önceki hedef 2032 |
Karşılaştırma ürün karşılaştırması değil. Rolls-Royce’un 2,5 milyar sterlinlik paketi sivil tek koridorlu uçak motoru için; TF35000 ise savaş uçağı motoru. Ortak nokta, devletin motor kabiliyetini bir sanayi politikası konusu olarak görmesi. Fark ise Türkiye’nin bu aşamada hâlâ ABD izinlerine bağlı olması. TEI’nin F110’ları F-16’lar için lisansla Türkiye’de montaj ettiği de aktarılıyor; bu deneyim yerli motor çalışmasına zemin olabilir ama kaynaklar bunu resmen bağlamıyor. Daha geniş çerçeve için milli motor projeleri, Kırıklıoval’ın KAAN’a yerli motor değerlendirmesi ve HÜRJET’in F404 motoru yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Rolls-Royce’un 2,5 milyar sterlinlik programı nedir?
Birleşik Krallık hükümeti ile Rolls-Royce’un 10 yıllık, ortak finanse edilecek bir iş birliği çerçevesi. Tek koridorlu sivil ve askerî uçaklar için motor teknolojilerini hedefliyor. Henüz yeni hibe verilmedi.
Bu para GCAP savaş uçağı motoru için mi?
Hükümetin açıklamasında GCAP veya Tempest anılmıyor. GCAP motoru, Rolls-Royce, Avio Aero ve IHI’ın ayrı ortaklığı altında geliştiriliyor.
KAAN hangi motorla uçacak?
İlk uçaklar GE F110-GE-129 ile uçacak. TUSAŞ, yerli TF35000 motorlu KAAN’ı 2033’ten itibaren teslim etmeyi hedefliyor.
Kaynaklar
- GOV.UK, Government and Rolls-Royce agree £2.5bn: gov.uk
- Aerospace Global News: aerospaceglobalnews.com
- Avio Aero basın bülteni (GCAP konsorsiyumu): avioaero.com
- Breaking Defense, Edgewing GCAP sözleşmesi: breakingdefense.com
- Meta-Defense, TUSAŞ TF35000 2033: meta-defense.fr
- Quwa, F110 Kongre incelemesi: quwa.org
- Hürriyet Daily News: hurriyetdailynews.com
