MİLGEM ve Milli Gemi Programları: Tek Tasarım Kökünden Dallanan Gemi Ailesi

Kara sistemlerinden deniz sistemlerine geçiyoruz. Bu seride şimdiye kadar her dosya ilk prototip ile ilk ihracat sözleşmesi arasındaki mesafeye baktı. Gemi programlarında mesafenin ölçüsü değişiyor: prototip yerine ilk gemi, tek sözleşme yerine bir tasarım kökünden dallanan gemi ailesi var. MİLGEM bu ailenin kökü: 2000’de alınan bir kararla başladı, 2011’de ilk korveti hizmete girdi ve bugün hem Deniz Kuvvetleri’nin hem de üç yabancı programın altında duruyor.
On dördüncü dosyada ALTAY’ı kendi içinden anlattık. Deniz sistemlerinde de aynı soruyu soruyoruz: hangi kararlar hangi tarihte alındı ve hangi sipariş hangi teslimata dönüştü? Altı eşik modeli yine çerçeve.
Dosyanın tezi
MİLGEM’i tek bir gemi olarak okumak yanıltıcı: program bir tasarım kökünden beş hatta ayrıldı — Ada korvetleri, İstif fırkateynleri, Pakistan’ın Babür sınıfı, Ukrayna’nın Ada sınıfı korvetleri ve Endonezya’nın İstif siparişi. Bu hatların her biri ayrı bir sözleşme, ayrı bir takvim ve ayrı bir teslimat durumu taşıyor. Bu dosya hatları ayrı ayrı kaydediyor ve sipariş, inşa ve devir aşamalarını birbirine karıştırmıyor.
Bu dosya neyi sayıyor, neyi saymıyor?
Bu dosyada sayılan: karar ve sözleşme tarihleri, denize indirme ve teslim tarihleri, gemi adetleri ve hangi tersanede inşa edildiği. Sayılmayan: sözleşme tutarları (kaynaklar yaklaşık rakamlar aktarıyor, resmî tutar doğrulanmadı), yerlilik oranları (kaynaklar farklı yüzdeler veriyor ve neyi ölçtükleri belli değil), performans karşılaştırmaları ve kesin bir tarihi doğrulanamayan teslimatlar.
Dosyaya alınmayanlar
- Sözleşme tutarları — kaynaklar yaklaşık rakamlar aktarıyor, resmî tutar yok.
- Yerlilik oranları: kaynaklarda farklı yüzdeler ve farklı kapsamlar var.
- Pakistan’ın üçüncü ve dördüncü gemisinin (PNS Badr, PNS Tariq) teslim tarihleri: kaynaklar farklı tarihler veriyor.
- Ukrayna’nın ilk gemisinin devir tarihi: doğrulanabilir bir resmî duyuru yok.
- Malezya ve diğer olası alıcılar için sözleşme iddiaları: doğrulanmadı.
- Farklı sınıftaki gemilerin tek performans tablosunda karşılaştırılması.

Kök: karar, ofis ve ilk gemi (2000–2011)
MİLGEM (Milli Gemi) projesinin başlangıç kararı 15 Şubat 2000’de Savunma Sanayii İcra Komitesi’nde alındı; Denizaltı Savunma Harbi ve Karakol Gemisi ihtiyacından doğan proje, modern savaş gemilerinin yurt içinde üretilmesini hedefliyordu. 12 Mart 2004’te İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda MİLGEM Proje Ofisi kuruldu ve tasarım faaliyetleri başladı. İlk gemi TCG Heybeliada 27 Eylül 2008’de denize indirildi ve 27 Eylül 2011’de hizmete girdi.
| Tarih | Adım | Not |
|---|---|---|
| 15 Şubat 2000 | Proje başlangıç kararı | Savunma Sanayii İcra Komitesi |
| 12 Mart 2004 | MİLGEM Proje Ofisi | İstanbul Tersanesi Komutanlığı; tasarım başladı |
| 27 Eylül 2008 | TCG Heybeliada denize indirildi | İlk gemi |
| 27 Eylül 2011 | TCG Heybeliada hizmete girdi | İlk Ada sınıfı korvet |
| 2013 | TCG Büyükada hizmete girdi | İkinci gemi |
| 2018 | TCG Burgazada hizmete girdi | Üçüncü gemi |
| 2019 | TCG Kınalıada hizmete girdi | Dördüncü gemi |
Tablo iki şey gösteriyor. Birincisi, karardan ilk gemiye on bir yıl geçti; ilk gemiden dördüncüye sekiz yıl. İkincisi, dört gemi bir tersane komutanlığının — İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nın — çevresinde toplanan bir kabiliyetin ürünü; sonraki dallanmalar bu kabiliyetin üzerine kuruldu. Kaynaklar ilk geminin inşa başlangıcı için 2005 ve Ocak 2007 tarihlerini aktarıyor; bu dosya o tarihi kullanmıyor.

Aile ortak bir zaman çizelgesinde
Sol sütun Türk Deniz Kuvvetleri hattı, sağ sütun yabancı programlar. Yalnızca doğrulanmış kalemler var.
Çizelgede sağ sütun sol sütunun ikinci yarısına yayılıyor: yabancı programların hiçbiri 2018’den önce başlamadı. Yani ilk gemi hizmete girdikten yedi yıl sonra ilk yabancı anlaşma geldi. Pakistan–Türkiye savunma ilişkileri ve Endonezya–Türkiye savunma ilişkileri bu hatların ilişki zeminini ayrıca anlatıyor.
Ada’dan İstif’e: ikinci basamak
İstif sınıfı fırkateynler MİLGEM’in ikinci basamağı: Ada korvetlerinden türeyen, daha büyük ve yerlilik hedefi daha yüksek bir tasarım. Kaynaklara göre sınıf için sekiz gemi planlanıyor ve ana yüklenici STM. İlk gemi TCG İstanbul (F-515) 23 Ocak 2021’de denize indirildi; rıhtım kabul testleri Mayıs 2022’de, deniz kabul testleri 20 Haziran 2023 sonrasında başladı ve gemi 19 Ocak 2024’te Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’na teslim edildi.
| Tarih | Adım | Not |
|---|---|---|
| 23 Ocak 2021 | TCG İstanbul (F-515) denize indirildi | İlk İstif gemisi |
| Mayıs 2022 | Rıhtım kabul testleri | — |
| Haziran 2023 | İlk deniz kabul testleri | Bayrak çekme töreni 20 Haziran 2023 |
| 19 Ocak 2024 | TCG İstanbul teslim edildi | Deniz Kuvvetleri Komutanlığı |
| Ocak 2025 | İzmir (F-516) ve İzmit (F-517) denize indirildi | Kaynaklara göre |
| 26 Temmuz 2025 | Endonezya için iki İstif sözleşmesi | IDEF 2025; TAIS |
İstif hattının ilk ihracat sözleşmesi, ilk geminin teslimatından yaklaşık bir buçuk yıl sonra geldi. Bu, altıncı dosyadaki ilk ihracat eşiğinin envanter eşiğinden sonra açıldığı örüntüyle uyumlu. Sınıfın ölçek, menzil ve görev konseptini İstif sınıfı ile FREMM karşılaştırması, tersane yapısını ise TAIS’in İstif sınıfındaki rolü ayrıca anlatıyor. TCG İzmit’in deniz kabul testleri ikinci geminin durumunu gösteriyor.

Pakistan hattı: iki tersane, dört gemi
Pakistan Donanması’nın PN MİLGEM programı, Ada sınıfı tasarımının yabancı bir donanma için uyarlanmış hâli: dört gemiden ikisi İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda, ikisi Karaçi’deki KS&EW’de inşa ediliyor ve ana yüklenici Türk devlet şirketi ASFAT. Program 2018’de anlaşmaya bağlandı. İlk gemi PNS Babur 23 Eylül 2023’te İstanbul’da teslim edildi ve 6 Eylül 2024’te Karaçi’de resmî törenle envantere katıldı. İkinci gemi PNS Khaibar 4 Nisan 2026’da Karaçi’de envantere alındı.
| Gemi | İnşa yeri | Doğrulanan durum |
|---|---|---|
| PNS Babur (F-280) | İstanbul Tersanesi Komutanlığı | 23 Eylül 2023 İstanbul’da teslim; 6 Eylül 2024 Karaçi’de tören |
| PNS Khaibar (F-282) | İstanbul Tersanesi Komutanlığı | 4 Nisan 2026 Karaçi’de envantere alındı |
| PNS Tariq (F-283) | Karaçi (KS&EW) | 2 Ağustos 2023’te Karaçi’de denize indirildi |
| PNS Badr (F-281) | Karaçi (KS&EW) | Teslim tarihi bu dosyada doğrulanmadı |
Bu satırların en önemlisi son iki tanesi: iki gemi yabancı bir tersanede inşa ediliyor. Bu, altıncı dosyadaki altıncı eşiğin — yurt dışında üretim — gemi sınıfındaki karşılığı. Tarih sütunundaki eksiklik bilinçli: kaynaklar PNS Badr ve PNS Tariq için farklı teslim tarihleri aktarıyor ve bu dosya seçim yapmıyor. Pakistan Donanması envanteri güncel durumu ayrıca izliyor.
Ukrayna hattı: sözleşme var, devir durumu belirsiz
Aralık 2020’de Ukrayna için iki Ada sınıfı korvet sözleşmesi imzalandı; ana yüklenici STM. İlk gemi Hetman Ivan Mazepa Ekim 2022’de denize indirildi ve Mayıs 2024 civarında resmî deniz denemelerine başladı; mürettebatın eğitimi Mart 2024’ten itibaren Türk Deniz Kuvvetleri ve tersane tarafından veriliyor. İkinci gemi Hetman Ivan Vyhovskyi için STM ilk seyri 2026’da, resmî teslimi 2027’nin ilk çeyreğinde öngörüyor.
Devir durumu doğrulanmadı
Bu dosya ilk geminin Ukrayna’ya devir durumunu yazmıyor: doğrulanabilir bir resmî duyuru bulunamadı. ‘Sözleşme’, ‘denize indirme’, ‘deniz denemesi’ ve ‘devir’ ayrı adımlardır; Ukrayna hattında ilk üçü kayıtlıdır.
Altı eşik MİLGEM ailesinde nerede?
| Eşik | Durum |
|---|---|
| 1. İç kullanıcı envanteri | Aşıldı: dört Ada korveti 2011–2019; İstif ilk gemisi 2024 |
| 2. Operasyonel kullanım | Bu dosyada doğrulanmadı |
| 3. İlk ihracat sözleşmesi | Pakistan: 2018 anlaşması; Ukrayna: Aralık 2020 |
| 4. NATO üyesi müşteri | Bu dosyada NATO üyesi bir MİLGEM alıcısı doğrulanmadı |
| 5. Tedarik zinciri bağımsızlığı | Yerlilik oranları kaynaklarda farklı; bu dosya oran vermiyor |
| 6. Yurt dışında üretim | Pakistan: iki gemi Karaçi’de (KS&EW) |
Tablonun şaşırtıcı yanı sıralama: yurt dışında üretim eşiği (altıncı) NATO üyesi müşteri eşiğinden (dördüncü) önce açıldı. Üç yabancı program bir Güney Asya, bir Avrupa (NATO dışı) ve bir Güneydoğu Asya devletine gitti; NATO üyesi bir alıcı doğrulanmış listede yok. Bu bir eksiklik iddiası değil, sıranın kaydı.
Ailenin hatları bir arada
| Hat | Alıcı | Tasarım | Doğrulanan durum |
|---|---|---|---|
| Ada | Türk Deniz Kuvvetleri | Korvet | Dört gemi 2011–2019’da hizmette |
| İstif | Türk Deniz Kuvvetleri | Fırkateyn | İlk gemi 19 Ocak 2024 teslim; sınıf için sekiz gemi planlı (kaynaklara göre) |
| Babür | Pakistan | Ada uyarlaması | Dört gemi; iki inşa yeri; iki gemi envanterde |
| Ada (ihracat) | Ukrayna | Ada uyarlaması | İki gemi sözleşmeli; ilk gemi denize indi ve denemelerde |
| İstif (ihracat) | Endonezya | Fırkateyn | İki gemi, 26 Temmuz 2025 sözleşmesi |
Beş hattın ortak paydası tasarım kökü; ayrışan şeyler alıcı, tersane, yüklenici yapısı ve takvim. Bu, Türk savunma sanayiinin son 25 yılında biriken gemi inşa kabiliyetinin bir kanalı; ekosistem büyümesi bu kabiliyetin tedarikçi tabanını açıklıyor.
Sıradaki adımlar: dallanma sürüyor
Kaynaklara göre aynı tersane ekosistemi MİLGEM sonrası programlarda da çalışıyor: TF-2000 hava savunma muhribinin ilk çelik kesimi Ocak 2025’te İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda yapıldı. Bu dosya bu programı bir kilometre taşı olarak anıyor; TF-2000’in takvimini veya teknik özelliklerini karşılaştırmaya almıyor.
Karşılaştırmanın sınırları
- Bu dosya hüküm vermez. Ailenin yayılması bir başarı iddiası değil, kayıt altına alınan bir sıralamadır. Başarının nedenleri serinin bir sonraki dosyasının konusu.
- Sipariş teslimat değildir. Endonezya sözleşmesi ve Ukrayna’nın ikinci gemisi sözleşme aşamasında; ilk teslimat tarihleri yazılmamıştır.
- Aynı sınıfta yabancı program karşılaştırması yok. Bu dosya MİLGEM ailesinin kendi kronolojisini kaydeder; başka ülkelerin gemi programlarıyla sayısal kıyas içermez.
- Performans verisi yoktur. Gemilerin yetenekleri bu dosyanın konusu değildir.
Sonuç: bir kök, beş hat
MİLGEM 2000’de bir kararla başladı, 2011’de ilk gemisini hizmete soktu ve yedi yıl içinde ilk yabancı anlaşmasını buldu. Bugün aynı tasarım kökü Deniz Kuvvetleri’nde iki sınıfı, üç yabancı programı taşıyor. Pakistan hattında iki gemi Karaçi’de inşa ediliyor; Ukrayna hattında sözleşme ve denemeler kayıtlı ama devir doğrulanmadı; Endonezya hattı ise bir sözleşme aşamasında.
Bu, serinin ana tezinin gemi sınıfındaki karşılığı: fark ilk gemide değil, ilk gemiden sonraki kararlarda ortaya çıkıyor. Bir tasarım kökünü ihracat ailesine dönüştüren şeyin ne olduğu ise sıradaki dosyanın sorusu.
Serinin sıradaki dosyası
Dosya 16 — MİLGEM neden ihracat başarısı yakaladı? Bu dosya hatları kaydetti; bir sonraki dosya nedenlere bakıyor: hangi yapısal özellikler bu tasarımı farklı alıcılara uyarlanabilir kıldı ve hangi sınırlar bu soruyu kesin bir yanıta bağlamıyor? Serinin tamamı Türkiye ve Dünya Savunma Programları sayfasında.
Sıkça sorulan sorular
MİLGEM projesi ne zaman başladı?
Proje başlangıç kararı 15 Şubat 2000’de Savunma Sanayii İcra Komitesi’nde alındı. 12 Mart 2004’te İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda MİLGEM Proje Ofisi kuruldu ve tasarım faaliyetleri başladı.
İlk Ada sınıfı korvet ne zaman hizmete girdi?
TCG Heybeliada 27 Eylül 2008’de denize indirildi ve 27 Eylül 2011’de hizmete girdi. TCG Büyükada 2013’te, TCG Burgazada 2018’de, TCG Kınalıada 2019’da Deniz Kuvvetleri bünyesinde görev yapmaya başladı.
İstif sınıfı fırkateynin ilk gemisi ne zaman teslim edildi?
TCG İstanbul (F-515) 23 Ocak 2021’de denize indirildi ve 19 Ocak 2024’te Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’na teslim edildi. Kaynaklar sınıf için sekiz gemi planlandığını aktarıyor.
Pakistan’ın Babür sınıfı programı nedir?
Pakistan Donanması’nın dört gemilik PN MİLGEM programı: iki gemi İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda, iki gemi Karaçi’de KS&EW’de inşa ediliyor; ana yüklenici Türk devlet şirketi ASFAT. PNS Babur 23 Eylül 2023’te İstanbul’da teslim edildi ve 6 Eylül 2024’te Karaçi’deki törenle Pakistan Donanması’na katıldı; PNS Khaibar 4 Nisan 2026’da Karaçi’de envantere alındı.
Ukrayna için hangi gemiler yapılıyor?
Aralık 2020’de iki Ada sınıfı korvet için sözleşme imzalandı. İlk gemi Hetman Ivan Mazepa Ekim 2022’de denize indirildi ve Mayıs 2024 civarında deniz denemelerine başladı. İkinci gemi Hetman Ivan Vyhovskyi için STM ilk seyri 2026’da, teslimi 2027’nin ilk çeyreğinde öngörüyor. İlk geminin Ukrayna’ya devir durumu bu dosyada doğrulanmadı.
Endonezya ne sipariş etti?
26 Temmuz 2025’te IDEF’te TAIS tersaneleri ile Endonezya Savunma Bakanlığı iki MİLGEM İstif sınıfı fırkateyn için sözleşme imzaladı; bu, MİLGEM İstif hattının ilk ihracatı olarak aktarılıyor. Sözleşme tutarı bu dosyada verilmemiştir: kaynaklar yaklaşık bir rakam aktarıyor ve resmî bir tutar doğrulanmadı.
Bu dosya MİLGEM’in başarılı olduğunu söylüyor mu?
Dosya bir hüküm vermiyor; doğrulanmış kilometre taşlarını ve sipariş ile teslimat ayrımını sunuyor. Neden ihracat kazanıldığı sorusu serinin bir sonraki dosyasının konusu.

