JF-17 Block 3 Nedir? Özellikleri, Fiyatı ve Kullanıcıları (2026)

Son güncelleme: 17 Eylül 2026

JF-17 Block III nedir?

JF-17 Thunder’ın kökeni Super-7 ve FC-1 projelerine uzanıyor. Pakistan-Çin ortak geliştirme sözleşmesi 1999’da imzalandı, ilk uçuş 25 Ağustos 2003’te Chengdu’da yapıldı. Pakistan Aeronautical Complex (PAC) Kamra’da seri üretim 22 Ocak 2008’de başladı; ilk filo Şubat 2010’da kuruldu. Block III prototipi 15 Aralık 2019’da havalandı; Pakistan Hava Kuvvetleri (PAF) işaretli ilk uçak (kuyruk numarası 22-305) 23 Mart 2023’te görüntülendi ve Janes resmî envantere girişi Kasım 2023 ortası olarak kaydetti. Programın tarihçesi JF-17 Thunder nasıl geliştirildi yazımızda.

Block III yeni bir gövde değil. Aynı 14,9 metrelik tek motorlu hafif avcı, ancak sensör ve kokpit paketi değişti: mekanik taramalı radarın yerini AESA, klasik baş üstü göstergenin (HUD) yerini geniş açılı holografik HUD, temel kendini koruma sisteminin yerini geliştirilmiş elektronik harp (EW) paketi aldı; kaska monteli gösterge eklendi. JF-17’yi “4,5’inci nesil” yapan da bu paket. PAC’a göre gövdenin iş payı olarak yüzde 58’i (ön gövde, kanatlar, dikey stabilize) Pakistan’da, yüzde 42’si Çin’de üretiliyor; motor Rus, fırlatma koltuğu Martin-Baker.

Block I, Block II ve Block III farkları

Üç üretim bloğu, tek platform üzerinde üç aviyonik kuşağı. Tablodaki filo sayıları IISS 2025’ten, donanım bilgileri üretici ve Janes tanımlarından.

Sensörler ve silahlar: KLJ-7A AESA, HMD, EW, PL-15E ve PL-10E

KLJ-7A AESA radar

KLJ-7A, mekanik taramalı KLJ-7’nin yerini alan Çin yapımı AESA radar. Avcı boyutunda hedefe karşı tespit menzili basında yaklaşık 170 kilometre olarak geçiyor; rakam PAF ya da CETC veri sayfasından değil, sektör haberlerinden. AESA hüzmesini elektronik olarak yönlendiriyor ve karıştırılması çok daha zor. Temeller için AESA radar nedir rehberimize bakılabilir.

Kaska monteli gösterge ve holografik HUD

Block III ile kaska monteli gösterge ve nişangâh (HMD/S), geniş açılı holografik HUD ve tam cam kokpit geldi. HMD’nin asıl önemi yakın muharebede: PL-10E kızılötesi füzenin arayıcı başlığı pilotun bakış hattına köleleştirilebiliyor.

Elektronik harp

PAC, radar ikaz, füze yaklaşma ikazı ve karşı tedbir atıcılarını içeren yükseltilmiş bir EW paketi tanımlıyor; karıştırıcının model adı PAF tarafından açıklanmadı.

PL-15E ve PL-10E

PL-15E, Çin’in aktif radar arayıcılı görüş ötesi füzesinin ihracat sürümü; açıklanan menzil 145 kilometre. PL-10E ise yüksek eksen dışı yeteneğe sahip kızılötesi görüntülemeli kısa menzilli füzenin ihracat sürümü. İkisi de Block III’e entegre. Uçak ayrıca yedi silah istasyonunda CM-400AKG süpersonik havadan yere füze ve çift namlulu 23 mm GSh-23-2 top taşıyor. PL-15E’nin Meteor ve AMRAAM karşısındaki yeri hava-hava füzeleri listemizde.

Motor: RD-93 ve RD-93MA

Operasyonel her JF-17, MiG-29’un RD-33 motorundan türetilen ve dişli kutusu yeri değiştirilen Rus Klimov RD-93 ile uçuyor: yaklaşık 49,4 kN kuru, art yakıcıyla yaklaşık 84 kN. RD-93MA art yakıcılı itkiyi yaklaşık 91 kN’e, kabaca yüzde 8 yukarı çıkarıyor; Defense Mirror, UEC-Klimov’un RD-93MA motorlarını Temmuz 2025’te Pakistan’a sevk ettiğini yazdı. Hangi gövdelere takılacağı açıklanmadı. Çin alternatifi WS-13 yirmi yıldır konuşuluyor; Eylül 2026 itibarıyla WS-13’lü operasyonel bir JF-17 teyit edilmedi ve Rus motoruna bağımlılık, PFX planının gidermeyi hedeflediği en çok anılan tedarik zinciri riski olmayı sürdürüyor.

JF-17 Block III performans ve boyutlar

Rakamlar Airforce Technology proje sayfası ve PAC broşür verilerinden (PAC’ın web sitesi yazım sırasında hata veriyordu). Block III önceki bloklarla aynı gövdeyi kullandığından hız, tavan ve yük değerleri üç blok için ortak.

İki uyarı: 1.352 km’lik muharebe yarıçapı görev profili belirtilmemiş bir broşür maksimumu; Mach 1,6’lık azami hız ise F-16 ve Rafale’in altında, ama bu bir Block III eksikliği değil hafif avcı tasarımının sonucu.

Pakistan’ın kaç JF-17 Block III’ü var?

IISS Military Balance 2025, PAF filosunu 50 Block I, 62 Block II, 26 JF-17B ve 42 Block III olmak üzere yaklaşık 175 uçak olarak veriyor. Başka sayımlar daha düşük: Al Jazeera Ocak 2026’da “150’den fazla” yazdı, Airforce Technology 2025’te yaklaşık 156 listeledi. Block III için 42, kaynağı belli tek rakam; Pakistan basını DSA 2026 dolayında 50’nci Block III gövdesini resmî teyit olmadan haber yaptı.

Üretim temposu yılda 16-18 uçak, Kamra’nın kapasitesi 20-25 olarak aktarılıyor; iki rakam da PAC açıklaması değil sektör haberi. Azerbaycan’ın 40 uçağı sırada beklerken Block III’ün PAF filosundaki payı kademeli artacak.

JF-17 Block III fiyatı: paketler ne söylüyor?

Hiçbir JF-17 bloğu için resmî birim fiyat yok. Kamuya açık olan, eğitim, yedek parça, yer ekipmanı ve silahları bir arada içeren paket toplamları:

• Azerbaycan, 22 Şubat 2024: 16 Block III artı eğitim ve mühimmat için 1,6 milyar dolar; 6 Haziran 2025’te 40 uçak için 4,6 milyar dolara genişletildi (Azerbaycan Başbakanlık Ofisi).
• Nijerya, 2018: Pakistan Ekonomik Koordinasyon Komitesi, destek ve silahlar dâhil üç Block II için 184,3 milyon dolarlık devlet garantisini onayladı (Express Tribune).

Kullanıcılar ve ihracat durumu

Tablo teslim edilmiş uçakla sipariş, haber ve görüşmeyi ayırıyor; sipariş edilen ya da konuşulan uçak hizmette sayılmıyor.

Azerbaycan ilk Block III ihracatı ve Bakü’nün Azerbaycan envanteri sayfamızda anlattığımız Türk sistemi alımlarıyla paralel yürüyor. Myanmar’ın Block II filosunun 2022’den beri yerde olduğu iddiası ise karşı örnek. Somali ile görüşülen 24 uçaklık paket ayrı haberde; Pakistan’ın kendi JF-17’lerini 2026’da Suudi Arabistan’a konuşlandırması bu yazıda.

Mayıs 2025: iki taraf JF-17 hakkında ne söylüyor?

Mayıs 2025 Hindistan-Pakistan çatışması JF-17’nin tek büyük ölçekli muharebe tecrübesi ve sicili tartışmalı. Pakistan, 7 Mayıs 2025’te üçü Rafale olmak üzere altı Hint uçağını çoğunlukla PL-15E atan J-10CE’lerle düşürdüğünü, bir JF-17’nin de CM-400AKG ile Adampur’daki bir S-400 unsurunu vurduğunu söylüyor. Hindistan Genelkurmay Başkanı Orgeneral Anil Chauhan “kayıpları” kabul etti ama altı rakamını reddetti (ThePrint); Başbakan Modi Adampur’da sağlam bir S-400 lançerinin önünde görüntülendi. Hindistan JF-17’ler dâhil 12-13 Pakistan uçağı düşürdüğünü iddia etti, sonradan altı dedi (Al Jazeera, Ağustos 2025); Pakistan hiç uçak kaybetmediğini söylüyor.

Reuters Ağustos 2025’te en az bir Rafale’in J-10C tarafından PL-15 ile düşürüldüğünü yazdı. Bağımsız olarak doğrulanmış bir JF-17 hava-hava vuruşu da, JF-17 kaybı da yok; doğrulanan iddiaların merkezindeki uçak JF-17 Block III değil J-10CE/PL-15E ikilisi. Hindistan-Pakistan güç karşılaştırmamız iki tarafa aynı kaynak standardını uyguluyor.

JF-17’deki Türk içeriği: ASELPOD

JF-17’de teyitli tek Türk sistemi ASELSAN ASELPOD hedefleme podu (hassas güdümlü bombalar için lazer işaretleme ve elektro-optik/kızılötesi görüntüleme). Pakistan ilk ihracat müşterisi: 2016’da 8 pod yaklaşık 25 milyon dolar, Mayıs 2017’de 16 pod 24,9 milyon dolar; Haziran 2017’de PAF JF-17’lerinden atış testleri (ASELSAN 2017 faaliyet raporu, Quwa üzerinden). Janes’e göre Nijerya’nın JF-17’leri de ASELPOD ile uçuyor. Army Recognition’ın Mart 2026’da aktardığı SIPRI kaydındaki Azerbaycan’a 40 ASELPOD girdisi siparişle örtüşüyor ama ASELSAN duyurusu değil, haber. Başka bir ASELSAN aviyoniği resmî olarak teyitli değil. Geniş tablo Pakistan hangi Türk silahlarını kullanıyor ve ASELPOD hangi uçaklarda kullanılıyor yazılarımızda.

PFX: Block III’ten sonraki adım

Pakistan, Kasım 2024’teki IDEAS fuarında JF-17 PFX’i tanıttı (aramalarda “Block 4” ya da “PFX-Alpha” olarak da geçiyor). PAC-CAC ortak projesi “4,5+ nesil” olarak tanımlanıyor, yerel seçilecek bir radar öngörüyor ve tamamlanma hedefi “on yılın sonundan önce” (Janes). Eylül 2026 itibarıyla prototip uçmadı; 2020’lerin geri kalanında JF-17’nin belirleyici sürümü Block III.

JF-17 Block III vs Rafale, F-16 Block 70 ve Tejas Mk1A

Üretici verisi, her uçak için aynı kriter; Rafale ve F-16 daha ağır sınıfta. HÜRJET dışarıda bırakıldı: ileri jet eğitim ve hafif taarruz uçağı, JF-17 sınıfında bir avcı değil.

JF-17 Block III ham performansla değil maliyet sınıfı ve sensör kuşağıyla rekabet ediyor. Hiçbir tablonun gösteremediği ise muharebe etkinliği; o, eğitime, tanker uçaklara, havadan erken ihbara ve uçağın içinde uçtuğu ağa bağlı. Pakistan’ın J-10CE alımı için AVIC-Pakistan J-10C anlaşması sayfamıza bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

JF-17 Block 3 kaçıncı nesil savaş uçağı?

Genel kabul 4,5’inci nesil: AESA radar, kaska monteli gösterge, modern elektronik harp paketi ve PL-15E, hayalet olmayan bir gövde üzerinde. PAC ve CAC, devamı olan PFX’i “4,5+ nesil” olarak tanımlıyor. Bkz. AESA radar nedir.

JF-17 Block 3 fiyatı ne kadar?

Resmî birim fiyat açıklanmadı; yalnız paket toplamları kamuya açık: Azerbaycan için 16 uçağa 1,6 milyar dolar (2024), 40 uçağa 4,6 milyar dolar (2025); Nijerya için destek ve silahlar dâhil üç Block II’ye 184,3 milyon dolar. Basındaki 30-40 milyon dolarlık rakamlar tahmindir; paketi uçak sayısına bölmek yanıltıcıdır.

JF-17 Block 3 vs Rafale: fark nedir?

Rafale F4, 24.500 kg azami kalkış ağırlığında, iki M88 motorlu (her biri ~75 kN), RBE2-AA AESA radarlı ağır sınıf bir uçak; JF-17 Block III ise 12.700 kg’lık, tek RD-93 motorlu (~84 kN), KLJ-7A AESA radarlı hafif avcı. Farklı sınıftalar; Envanter Medya “kim kazanır” hükmü vermez, aynı kriterli tablo yayımlar.

Pakistan’ın kaç JF-17 Block 3’ü var?

IISS Military Balance 2025’e göre PAF envanterinde 42 Block III bulunuyor; toplam JF-17 filosu yaklaşık 175. 2026’da basına yansıyan “50’nci Block III gövdesi” haberi resmî bir Pakistan rakamıyla doğrulanmadı.

JF-17 Block 3 hangi motoru kullanıyor?

Rus Klimov RD-93 (art yakıcıyla yaklaşık 84 kN). Defense Mirror’a göre UEC-Klimov, geliştirilmiş RD-93MA’yı (yaklaşık 91 kN) Temmuz 2025’te Pakistan’a sevk etti; WS-13’ün operasyonel bir JF-17’de kullanıldığı doğrulanmadı.

JF-17 hangi ülkelerde kullanılıyor?

Pakistan (tüm bloklar), Myanmar (JF-17M), Nijerya (Mayıs 2021’de teslim edilen üç Block II) ve Azerbaycan (Block III; teslimat Ekim 2025’ten beri). Irak, Somali, Bangladeş, Suudi Arabistan, Özbekistan ve Libya yalnız haber ya da görüşme aşamasında.

JF-17 Block 3’te Türk sistemi var mı?

Evet, ASELSAN ASELPOD hedefleme podu: Pakistan ilk ihracat müşterisi (2016’da 8, 2017’de 16 pod), Haziran 2017’de PAF JF-17’lerinden atış testleri yapıldı; Nijerya da kullanıyor. Başka bir ASELSAN aviyoniği resmî olarak teyitli değil.

İlgili Envanter Medya rehberleri

• Pakistan Hava Kuvvetleri envanteri 2026
• Pakistan ordusunun envanteri 2026
• Pakistan hangi Türk silahlarını kullanıyor?
• Pakistan füze sistemleri ve menzil listesi
• Türkiye-Pakistan savunma iş birliği ve ortak projeler
• ASELPOD nedir?
• JF-17 Thunder nasıl geliştirildi?
• Azerbaycan ordusunun askerî gücü 2026

Kaynaklar

• Janes: PAF, JF-17 Block III’ü envantere aldı (Kas 2023)
• Janes: Pakistan JF-17 PFX’i tanıttı (Kas 2024)
• Janes: Azerbaycan JF-17 teslimatını teyit etti (Tem 2026)
• Janes: Nijerya Hava Kuvvetleri JF-17’de hedefleme podu kullanıyor
• Airforce Technology: JF-17 Thunder
• Al Jazeera: Pakistan JF-17’lerini neden satıyor (9 Oca 2026)
• Express Tribune: ECC, Nijerya’ya 184,3 milyon dolarlık JF-17 satışını onayladı
• Defense Mirror: RD-93MA motorları Pakistan’a sevk edildi (Tem 2025)
• ThePrint: Genelkurmay Başkanı Chauhan kayıpları kabul etti, altı uçak iddiasını reddetti
• Al Jazeera: Hindistan altı Pakistan uçağı düşürdüğünü açıkladı (Ağu 2025)
• Quwa: ASELSAN, Pakistan JF-17’sine ASELPOD entegrasyonunu doğruladı

▶ 4 platformu karşılaştırın →