GÖKBEY Performansı: Servis Tavanı, Sıcak-Yüksek Kabiliyeti, Menzil ve Havada Kalış
Bir genel maksat helikopterinin hangi görevleri üstlenebileceğini belirleyen sayılar, kabin ölçüleri kadar performans zarfında da gizlidir. GÖKBEY (T625) için TUSAŞ’ın yayımladığı resmî değerler; 6.096 metre servis tavanı, 297 km/s azami seyir hızı, standart yakıtla 740 km menzil ve 3,8 saatin üzerinde havada kalış süresini işaret ediyor. Harici yakıt tankı takıldığında menzil 948 km’ye, havada kalış 5 saatin üzerine çıkıyor.
Resmî performans değerleri
TUSAŞ’ın ürün sayfasında paylaşılan veriler, GÖKBEY’i 6 ton sınıfının orta-üst bandına yerleştiriyor. Azami kalkış ağırlığı 6.050 kg, kalkış gücü ise iki motordan toplam 2×1.024 kW (2×1.373 shp) olarak açıklanmış durumda.
Servis tavanı 6.096 metre ne anlama geliyor
Servis tavanı, helikopterin belirli bir tırmanma oranını koruyabildiği azami irtifadır; bunun üzerinde uçuş mümkün olsa da performans marjı hızla daralır. GÖKBEY için açıklanan 6.096 m (20.000 ft) değeri, platformun yüksek rakımlı dağlık bölgelerde görev yapabilmesi için belirlenmiş bir tasarım hedefidir. Türkiye’nin doğu ve güneydoğusundaki yüksek rakımlı arazi, arama kurtarma ve tahliye görevleri için bu marjı doğrudan gerektirir.
Yerli TEI-TS1400 turboşaft motoru da aynı 20.000 ft servis tavanı değerine göre tanımlanmıştır. Motor, deniz seviyesi standart atmosfer şartlarında tek motor arızası (OEI) durumunda 30 saniye boyunca 1.660 shp verebilecek biçimde geliştirilmiştir; bu marj, yüksek irtifada ve sıcakta kaybedilen güç için doğrudan bir tampon işlevi görür.
Sıcak-yüksek (hot & high) tasarım yaklaşımı
Helikopterler için en zorlayıcı çalışma zarfı, yüksek rakım ile yüksek dış hava sıcaklığının birleştiği koşullardır. İnce hava hem rotorun ürettiği kaldırma kuvvetini hem de turboşaft motorların çektiği kütlesel hava debisini düşürür; sonuçta askıda kalma kabiliyeti ve faydalı yük belirgin biçimde azalır.
TUSAŞ, GÖKBEY’i “sıcak ve yüksek coğrafi koşullar ile olumsuz hava şartlarında yürütülecek görevler” için tasarlanmış ve optimize edilmiş bir platform olarak tanımlıyor. Pratikte bu, yüksek güç/ağırlık oranı, geniş çaplı ana rotor ve motor seçiminde bırakılan güç marjı anlamına gelir.
GÖKBEY için askıda kalma tavanı (IGE/OGE) ve belirli ISA+ sıcaklık sapmalarındaki faydalı yük değerleri tek tek resmî olarak açıklanmadı. Bu yazıda yalnızca üretici tarafından yayımlanmış performans kalemleri esas alınmıştır.
Menzil ve havada kalış: görev planlaması açısından
Standart yakıt kapasitesi 1.020 kg olan GÖKBEY, bu yakıtla 740 km menzil ve 3,8 saatin üzerinde havada kalış sunuyor. 280 kg’lık ilave yakıt kapasitesi devreye girdiğinde menzil 948 km‘ye, havada kalış ise 5 saatin üzerine çıkıyor.
Bu değerler farklı görev tiplerinde farklı anlamlar taşır: hava ambulansı görevinde belirleyici olan menzilden çok, olay yerinde geçirilebilecek süredir; offshore ve deniz görevlerinde ise kıyıdan uzaklaşma yarıçapı ve dönüş yakıtı öne çıkar. Arama kurtarmada 5 saate uzanan havada kalış, arama alanında geçirilen etkin süreyi doğrudan artırır.
Performans zarfının motorla ilişkisi
GÖKBEY prototipleri ilk uçuşunu 6 Eylül 2018’de LHTEC CTS800-4AT motorlarıyla yaptı. Yerli TEI-TS1400 ile ilk uçuş ise 19 Nisan 2023’te gerçekleşti. İki motorun güç sınıfı birbirine yakın olduğundan performans zarfında köklü bir değişiklik beklenmiyor; asıl fark, ihracat izinleri ve tedarik bağımsızlığı tarafında ortaya çıkıyor.
Rakamları doğru okumak
Helikopter performans değerleri, ölçüldükleri koşullarla birlikte anlam kazanır. Menzil genellikle azami kalkış ağırlığında değil, belirli bir görev ağırlığı ve yakıt rezerviyle hesaplanır; havada kalış süresi ise seyir gücü ayarına göre değişir. Üretici tarafından açıklanan değerler ideal koşullara işaret ettiğinden, saha performansı görev yükü, rakım, sıcaklık ve rüzgâra göre farklılaşır. Ayrıca prototip ve seri üretim konfigürasyonları arasındaki farklar da nihai değerleri etkileyebilir.
Sıkça sorulan sorular
GÖKBEY’in servis tavanı kaç metre? TUSAŞ’ın açıkladığı servis tavanı 6.096 metre (20.000 ft) düzeyindedir.
GÖKBEY’in menzili ne kadar? Standart yakıtla 740 km, harici yakıt tankıyla 948 km olarak açıklanmıştır.
GÖKBEY havada ne kadar kalabilir? Standart konfigürasyonda 3,8 saatin üzerinde, harici yakıt tankıyla 5 saatin üzerinde havada kalabilir.
GÖKBEY’in azami hızı nedir? Azami seyir hızı 297 km/s (160 knot) olarak açıklanmıştır.
GÖKBEY sıcak ve yüksek koşullarda çalışabiliyor mu? TUSAŞ, platformu sıcak ve yüksek rakımlı coğrafyalarda görev yapmak üzere tasarlanmış olarak tanımlıyor. Ancak belirli sıcaklık ve irtifalardaki askıda kalma tavanı değerleri resmî olarak yayımlanmadı.
