AKKOR ASELSAN Havacılık Havacılık & Uzay ROKETSAN Türk Savunma Sanayii Haberleri TUSAŞ

T-129 ATAK Nedir? Ne İşe Yarar? TUSAŞ Saldırı ve Taktik Keşif Helikopteri

Görsel: Steve Lynes — CC BY 2.0, Wikimedia Commons

T-129 ATAK, TUSAŞ (Türk Havacılık ve Uzay Sanayii) tarafından İtalyan AgustaWestland A129 Mangusta’nın Türk ihtiyaçlarına özgü olarak yeniden geliştirilmiş varyantı olarak üretilen iki motorlu, çift kişilik, taktik keşif ve saldırı helikopteridir (Attack and Tactical Reconnaissance Helicopter). Türk Kara Kuvvetleri Komutanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı’nın aktif hizmetinde olan T-129; sıcak ve yüksek (“hot-and-high”) çalışma koşulları, ASELSAN entegre aviyonik mimarisi ve ROKETSAN milli mühimmat ailesi entegrasyonu sayesinde sınıfının en uyumlu “dağ” saldırı helikopterlerinden biri olarak değerlendirilir. Filipinler’e ihracatla birlikte uluslararası operasyonel kullanıma da geçti.

Genel Tanım

T-129 ATAK; çift tandem koltuk yerleşimine sahip, hücum güderken yakın hava desteği ve düşman zırhlısı imhasına optimize edilmiş bir saldırı helikopteridir. Belirleyici özellikleri:

Tandem kokpit: Önde silah operatörü, arkada pilot.
Hot-and-high performansı: Yüksek irtifa ve sıcak iklim koşullarında üstün performans.
ASELSAN AVCI helmet-mounted display: Pilot başını çevirerek silah hedefleme.
ASELSAN ASELFLIR-300T: Burun altı kızılötesi/televizyon hedefleme sistemi.
Karşı tedbir süiti: RWR, MWR, LWS, çaff/flare dağıtıcı.
4 silah taşıma istasyonu: Dış kanat uçlarında ek hava-hava istasyonu.
Geri çekilebilir iniş takımı: Aerodinamik direnci azaltır.

Geliştirme Tarihi

2006-2007: Türkiye Saldırı Helikopteri Programı kapsamında T-129’un seçilmesi.
2007: TUSAŞ ile AgustaWestland arasında imzalanan ortak geliştirme anlaşması.
2008: İlk prototip A129’un Türkiye’ye gelişi.
28 Eylül 2009: İlk T129 prototipinin uçuşu.
17 Ağustos 2011: İlk Türk üretimi T-129’un uçuşu.
22 Nisan 2014: Türk Kara Kuvvetleri’ne ilk teslim (T-129A EDH — Erken Duhul Helikopteri).
2015: Operasyonel T-129B varyantının teslimatlarına başlandı.
2019: Filipinler ile 6 helikopter ihracat sözleşmesi (~270 milyon USD).
2022-2024: Filipinler’e teslimatlar tamamlandı.

Teknik Özellikler

Tip: İki motorlu, tandem koltuklu, taktik keşif ve saldırı helikopteri
Uzunluk: 14,6 m (gövde)
Yükseklik: 3,4 m
Rotor çapı: 11,9 m
Boş ağırlık: 2.530 kg
Maks. kalkış ağırlığı: 5.000 kg
Motor: 2 × LHTEC CTS800-4N (~1.014 kW / 1.361 SHP, her biri)
Azami hız: 281 km/sa
Seyir hızı: 269 km/sa
Servis tavanı: 6.096 m (20.000 ft)
Tırmanma hızı: 14 m/s
Menzil: 561 km (içsel yakıt) / 1.000+ km (yardımcı tanklarla)
Havada kalış: 3 saat
Hot-and-high: 6.000 ft’te +35°C koşullarında tam silah yükü ile operasyon

Silah Yelpazesi

Top: 1 × 20 mm M197 üç namlulu Gatling (500 mermi)
Anti-tank füze: ROKETSAN UMTAS (8 km menzil) — 8 adet; Spike LR (ihracat opsiyon)
Lazer güdümlü roket: ROKETSAN CİRİT 70 mm (8 km menzil) — 16 adet
Güdümsüz roket: 70 mm Hydra/CRV-7 — 38 adete kadar
Hava-hava: Stinger / İHTAR (kanat ucu istasyonlarında)

Varyantlar / Sürümler

T-129A EDH (Erken Duhul Helikopteri): İlk teslim varyantı; eğitim ve operasyonel hazırlık.
T-129B (Faz 1): Tam millî aviyonik, ROKETSAN UMTAS/CİRİT entegrasyonu; standart üretim.
T-129B Faz 2: Millî muhabere/EW yetenekleri, gelişmiş misyon bilgisayarı.
T-129 EDH Filipinler: Filipinler Hava Kuvvetleri için özelleştirilmiş varyant; Sapsan motor seçeneği.
T-629 (planlı): Tamamen millî motor (TEI) ile geliştirilmesi öngörülen tek koltuklu varyant.

Operatörler ve Envanter

Türk Kara Kuvvetleri Komutanlığı: 65+ helikopter (toplam sipariş 91+).
Jandarma Genel Komutanlığı: Çoklu birlik dahil.
Filipinler Hava Kuvvetleri: 6 helikopter (ihracat sözleşmesi — teslim tamamlandı).
Nijerya: 6 helikopterlik sözleşme (2023).
Müzakerede: Endonezya, Tunus, Pakistan, Bangladeş ve diğer ülkeler.

T-129’un Pakistan’a satışı, motorun ABD üretimi CTS800-4N olması ve ABD ihracat lisans engeli nedeniyle gerçekleşemedi. Bu durum, Türkiye’nin tam millî motor arayışını hızlandıran tetikleyicilerden biri oldu (T929 ATAK-2 için TEI TS1400 motor).

Operasyonel Kullanım

2014+: Türk Kara Kuvvetleri’nin Güneydoğu Anadolu operasyonlarında yoğun kullanım.
2016+: Suriye’de Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı, Barış Pınarı, İlkbahar Kalkanı operasyonlarında öne çıkan rol.
2017+: Kuzey Irak Pençe serisi operasyonlarında kritik vuruş kabiliyeti.
2022+: Filipinler Hava Kuvvetleri’nin Mindanao operasyonlarında konuşlanma.
2023+: Nijerya’da terörle mücadele kullanımı.

Türkiye Bağlamı ve Karşılaştırma

T-129 ATAK; Türkiye’nin helikopter inşa ve sistem entegrasyon kabiliyetinin sembol projelerinden biri. AgustaWestland A129 mirası üzerine kurulu olsa da Türk milli yan sanayinin (ASELSAN, ROKETSAN, TÜBİTAK SAGE, HAVELSAN) katkılarıyla fiilen yeni bir platforma dönüştü. T929 ATAK-2 ağır sınıf saldırı helikopterinin geliştirilmesinde T-129’da kazanılan tecrübe doğrudan temel oluşturuyor. T-129; hot-and-high performansı ve düşük operasyon maliyetiyle sınıfında AH-64 Apache‘nin alt ölçek alternatifi konumunda; ihracat pazarında uygun fiyat-performans denklemiyle yer ediniyor.

Sınıfındaki başlıca karşılaştırma noktaları:

Boeing AH-64E Apache Guardian (ABD): Daha ağır, daha pahalı; sınıfının üst standartı.
Bell AH-1Z Viper (ABD): Çift motorlu USMC standardı.
Eurocopter Tiger (Avrupa): Hafif, Avrupa konsorsiyumu.
Mi-28N Havoc / Ka-52 Alligator (Rusya): Daha ağır, Sovyet doktrini.
Z-10 (Çin): Çin’in Apache muadili.
T929 ATAK-2 (Türkiye): T-129’un ağır sınıf milli halefi (10+ ton).