KAAN Motoru: F110 ve Yerli TEI TF-35000 (2026)

KAAN prototipi iki adet General Electric F110 art yakıcılı turbofan motoruyla uçmaktadır; seri üretim için ise yerli TEI TF-35000 motoru hedeflenir, ancak bu motor henüz hazır değildir. KAAN, TUSAŞ’ın ana yüklenici olduğu 5. nesil, çift motorlu bir muharip uçaktır ve ilk uçuşunu 21 Şubat 2024’te F110 motorlarıyla yapmıştır. Motorların kesin itki değerleri ve yerli motorun teslim takvimi resmî olarak açıklanmadı; prototip motoru ile hedeflenen yerli motor karıştırılmamalıdır.

KAAN’ın motoru nedir?

KAAN’ın motoru, programın en çok merak edilen ve en çok yanlış anlaşılan konusudur. Doğru okuma iki motoru birbirinden ayırmakla başlar: bugün uçan prototip yabancı bir motor kullanırken, seri üretim için yerli bir motor hedeflenir. Prototip, iki adet General Electric F110 art yakıcılı turbofan motoruyla donatılmıştır. F110, F-16’nın çeşitli varyantlarında da kullanılan, olgunlaşmış ve güvenilir bir tasarımdır; bu tercih, uçağın erken uçuş denemelerini kanıtlanmış bir motorla yapmasını sağlamıştır.

KAAN, TUSAŞ’ın ana yüklenici olduğu çift motorlu, 5. nesil bir muharip uçaktır ve ilk uçuşunu 21 Şubat 2024’te bu F110 motorlarıyla gerçekleştirmiştir. Ancak motorların KAAN özelindeki kesin itki değerleri TUSAŞ veya Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından resmî olarak açıklanmadı; kamuoyunda dolaşan itki rakamları açık kaynak tahminidir.

Yerli motor: TEI TF-35000 hedefi

KAAN programının stratejik hedefi, yabancı motora olan bağımlılığı ortadan kaldıracak yerli ve millî bir turbofan motorudur. Bu motorun geliştirilmesinden TEI (TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş.) sorumludur; kamuoyunda genellikle TF-35000 adıyla anılan bir art yakıcılı turbofan üzerinde çalışılmaktadır. Yerli motorla ilgili kritik noktalar şunlardır:

• Durum: Yerli motor geliştirme aşamasındadır ve henüz hazır değildir; seri üretime entegre edilmiş bir motor bulunmamaktadır.
• Neden önemli: Prototipin kullandığı F110 motoru ABD menşelidir ve ihracat lisansına tabidir; yerli motor, KAAN’ın ihracatı ve tam bağımsızlığı için belirleyicidir.
• İtki hedefi: Motorun hedeflenen itki sınıfı 5. nesil ağır muharip uçağa uygundur; ancak kesin itki değerleri ve sertifikasyon takvimi resmî olarak açıklanmadı.
• Geliştirici tecrübesi: TEI, TS1400 helikopter motoru ve TF6000 gibi projelerle turbomakine tecrübesi biriktirmiştir; TF-35000 bu birikimin üzerine kurulur.

Yerli motor bir hedeftir; hedeflenen yetenek ile bugün doğrulanmış yetenek karıştırılmamalıdır.

Aşağıdaki tablo, KAAN’ın motoruyla ilgili doğrulanan ve resmî olarak açıklanmayan değerleri ayırır. Açık kaynaklarda geçen itki ve performans rakamları tahmindir; TUSAŞ, TEI veya SSB tarafından teyit edilmedikçe resmî veri sayılmaz. Prototip motoru verisi seri üretim değeri olarak alınmamalıdır.

KAAN’ın motor gelişimi, TUSAŞ’ın ve motor iştiraki TEI’nin kurumsal ölçeğiyle birlikte okunur. Aşağıdaki göstergeler programı çevreleyen doğrulanmış kurumsal verilerdir; motorun birim maliyeti ve program bütçesi resmî olarak açıklanmadı.

F110 neden seçildi, yerli motora neden geçilecek?

KAAN motor stratejisi iki aşamalıdır ve bunun mantığı önemlidir. İlk aşamada, uçağın uçuş denemelerini geciktirmemek için kanıtlanmış bir yabancı motor tercih edildi: General Electric F110, F-16’larda uzun yıllardır kullanılan, güvenilirliği kanıtlanmış bir art yakıcılı turbofandır. Bu sayede prototip, motor riskine takılmadan 21 Şubat 2024’te uçabildi. Ancak F110 ABD menşelidir ve ihracat lisansına tabidir; bu durum, KAAN’ın seri üretimi ve özellikle üçüncü ülkelere ihracatı için stratejik bir kısıt oluşturur. İkinci aşamada bu bağımlılığı ortadan kaldırmak için yerli TEI TF-35000 motoru hedeflenir. Yerli motorun ne zaman hazır olacağı ve KAAN’a ne zaman entegre edileceği resmî olarak açıklanmadı; bu bir hedeftir, tamamlanmış bir yetenek değildir.

KAAN motorunda rol ayrımı: TUSAŞ, TEI ve tedarikçiler

KAAN’ın motoru tek bir kurumun işi değildir ve motor, uçağın kendisinden ayrı bir tedarik kalemidir. TUSAŞ platformun ana yüklenicisi olarak uçağın tasarımından ve motorun uçağa entegrasyonundan sorumludur; ancak motoru TUSAŞ üretmez. Yerli motor geliştirme sorumluluğu TEI’dedir (TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş.); TEI, TUSAŞ ile General Electric’in ortak iştirakidir ve TS1400, TF6000 gibi projelerle turbomakine tecrübesi biriktirmiştir. Prototip motoru olan F110 ise doğrudan General Electric‘ten tedarik edilir. Bu ayrım kritik önemdedir: uçak (platform) millîdir ve TUSAŞ’ındır, ancak bugün uçan motor yabancıdır; yerli motor ise TEI’nin geliştirdiği bir hedeftir. Motorun yerlileşmesi, KAAN’ın tam bağımsızlığı için tamamlanması gereken en kritik adımlardan biridir.

Sık Sorulan Sorular

KAAN’ın motoru nedir?

KAAN prototipi iki adet General Electric F110 art yakıcılı turbofan motoruyla uçmaktadır; bu motor F-16’nın çeşitli varyantlarında da kullanılır. Seri üretim için yerli TEI TF-35000 motoru hedeflenir, ancak bu motor henüz hazır değildir. Motorların KAAN özelindeki kesin itki değerleri resmî olarak açıklanmadı.

KAAN yerli motorla mı uçuyor?

Hayır. KAAN bugün yerli motorla uçmuyor; prototip yabancı General Electric F110 motorlarıyla uçmaktadır. Yerli TEI TF-35000 motoru geliştirme aşamasındadır ve henüz KAAN’a entegre edilmemiştir. Yerli motora geçiş bir hedeftir; ne zaman tamamlanacağı resmî olarak açıklanmadı.

TF-35000 nedir ve ne zaman hazır olacak?

TF-35000, KAAN’ın seri üretimi için TEI (TUSAŞ Motor Sanayii) tarafından geliştirilen yerli art yakıcılı turbofan motorudur. Hedeflenen itki sınıfı 5. nesil ağır muharip uçağa uygundur; ancak kesin itki değeri, sertifikasyon ve teslim takvimi resmî olarak açıklanmadı. Motor henüz hazır değildir.

KAAN’ın motorunu kim üretiyor?

Prototip motoru F110’u ABD’li General Electric üretir. Yerli motorun (TF-35000) geliştirilmesinden ise TEI (TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş.) sorumludur; TEI, TUSAŞ ile General Electric’in ortak iştirakidir. Uçağın kendisi ve motor entegrasyonu TUSAŞ’ın sorumluluğundadır, ancak motoru TUSAŞ doğrudan üretmez.

F110 motoru KAAN için yeterli mi?

F110, F-16’larda kanıtlanmış olgun bir art yakıcılı turbofandır ve prototipin uçuş denemeleri için tercih edilmiştir. Çift motorlu konfigürasyonla KAAN’ın erken uçuşlarını sağlamıştır. Ancak F110 ABD menşelidir ve ihracat lisansına tabidir; bu nedenle uzun vadede yerli motora geçiş hedeflenir. F110’un KAAN özelindeki performans değerleri resmî olarak açıklanmadı.

KAAN’ın motoru neden yabancı?

Uçağın uçuş denemelerini geciktirmemek için ilk aşamada kanıtlanmış yabancı General Electric F110 motoru tercih edildi. Yeni bir motor geliştirmek uçak geliştirmekten uzun sürebildiği için, önce uçak olgun bir motorla uçuruldu; yerli motor ise paralel olarak geliştirilmektedir. Amaç, seri üretimde yerli TEI TF-35000’e geçerek yabancı motor bağımlılığını sona erdirmektir.

Yabancı motor KAAN’ın ihracatını etkiler mi?

Evet, bu önemli bir stratejik konudur. F110 ABD menşeli olduğu için ihracat lisansına (ABD onayına) tabidir; bu durum KAAN’ın üçüncü ülkelere ihracatını sınırlayabilir. Yerli TEI TF-35000 motorunun tamamlanması, KAAN’ın ihracat serbestisi ve tam bağımsızlığı için belirleyici olacaktır. Yerli motorun takvimi resmî olarak açıklanmadı.

Kaynaklar

• TUSAŞ resmî kurumsal sitesi — tusas.com (KAAN / MMU program bilgileri)
• Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) — MMU/KAAN ve motor açıklamaları
• TEI (TUSAŞ Motor Sanayii) — TF-35000, TS1400, TF6000 motor programları
• Anadolu Ajansı / Daily Sabah — KAAN ilk uçuş haberleri (21 Şubat 2024)
• General Electric — F110 turbofan motoru teknik bilgileri
• Wikipedia — TAI TF Kaan ve GE F110 maddeleri (açık kaynak, tahmini değerler ayrıca belirtilerek)

İlgili İçerikler