ASELSAN İHTAR nedir? Anti-drone sisteminin bileşenleri ve menzili

İHTAR nedir?

İHTAR, ASELSAN’ın karşı-İHA (counter-UAS) ailesinin çatı sistemidir. ASELSAN’ın kendi ürün broşüründeki tanım nettir: mini ve mikro İHA tehditlerini şehir ve kırsal ortamda etkisiz hâle getirmek için geliştirilmiş bir drone karşı tedbir sistemi. Kullanım alanları olarak kritik tesislerin korunması, yasa dışı sızmalara karşı sınır güvenliği ve kalabalık organizasyonların korunması sayılıyor.

İHTAR’ı tek bir cihaz gibi düşünmek yanlış olur. Sistem, birbirinden bağımsız çalışabilen sensör ve etkisizleştirme (efektör) birimlerinin ortak bir komuta kontrol yazılımına bağlanmasıyla kuruluyor. Tesisin büyüklüğüne, tehdit profiline ve bütçeye göre bu bileşenlerden bir kısmı alınabiliyor. Açık ve modüler mimari, broşürde sistemin öne çıkan özellikleri arasında sayılıyor.

Ne işe yarar? Tespit-teşhis-etkisizleştirme zinciri

Karşı-İHA işi üç adımdır. Birincisi tespit: gökyüzünde bir şey var mı? İkincisi teşhis: o şey kuş mu, İHA mı, dost mu? Üçüncüsü etkisizleştirme: onu nasıl durduracağız? İHTAR’ın mimarisi bu üç adımı ayrı ayrı ele alıyor.

Tespit katmanında radar, elektro-optik, akustik ve radyo frekansı dinleme birlikte çalışıyor. Bunun nedeni her sensörün ayrı bir zayıflığı olması: radar çok küçük plastik gövdeli bir drone’u zor görür, kamera geceyi ve sisi sevmez, akustik sensör rüzgârda zorlanır, RF dinleme ise otonom uçan yani kumandayla konuşmayan bir İHA’yı yakalayamaz. ASELSAN broşüründe bu yaklaşım “sensör füzyonu ve otomatik takip” başlığıyla anlatılıyor: farklı sensörlerin verisi tek bir hedef izine dönüştürülüyor ve yanlış alarm olasılığı düşüyor.

Etkisizleştirme tarafında ise iki farklı felsefe var. Fonksiyonel imha, İHA’yı vurmadan işlevsiz bırakır; karıştırma bunun aracıdır. Fiziksel imha ise hedefi havada parçalar; 40 mm akıllı mühimmat ve lazer bu işi yapar. Şehir içinde ya da rafineri sahasında hangi yöntemin seçileceği, düşen parçanın nereye ineceğinden yangın riskine kadar birçok değişkene bağlıdır. İHTAR’ın komuta kontrol katmanındaki “tehdit değerlendirme ve silah tahsis algoritmaları” tam olarak bu kararı desteklemek için var.

İHTAR bileşenleri: sensörler

Radarın 3 kilometrelik rakamı sıkça yanlış aktarılıyor, o yüzden altını çizmek gerekir: bu değer belirli bir hedef için, yani radar kesit alanı 0,8 metrekare olan bir mini İHA için ve belirli bir kapsama düzeninde verilmiştir. Daha küçük bir mikro İHA bu mesafeden görülmeyebilir; daha büyük bir hedef ise daha uzaktan görülebilir. Broşürde ayrıca tüm değerlerin ±%10 toleransa tabi olduğu ve özelliklerin önceden bildirilmeksizin değiştirilebileceği belirtiliyor.

Bir uyarı daha: İHTAR’ın sensör listesindeki PUHU DF Sistemi ile ASELSAN’ın hava platformları için ürettiği PUHU 3-LT elektronik harp podu aynı ürün değildir. İsim benzerliği karışıklığa yol açıyor; biri yer konuşlu bir dinleme-kestirme birimi, diğeri uçak ve helikopterlere takılan bir pod.

İHTAR bileşenleri: etkisizleştirme sistemleri

GERGEDAN’ın frekans listesi sistemin mantığını açık ediyor. Ticari bir drone üç bağlantıya güvenir: kumandadan gelen kontrol sinyali, yere gönderdiği video ve uydudan aldığı konum. Karıştırıcı bu üç kanaldan birini ya da hepsini bozduğunda İHA ya olduğu yerde asılı kalır, ya kalkış noktasına dönmeye çalışır ya da düşer. ASELSAN’ın GERGEDAN ve ILGAR elektronik taarruz sistemleri ailesi bu alanda daha geniş bir ürün grubunu kapsıyor.

Fiziksel imha tarafındaki ATOM 40 mm akıllı mühimmat, karıştırmanın işe yaramadığı durumlar için. Otonom uçan, dışarıyla hiç konuşmayan bir İHA’ya karşı elektronik harp çaresizdir; orada mermi gerekir. LSS lazer silah sistemi ise aynı işi mühimmat harcamadan yapmayı hedefler. Türkiye’nin lazer silah çalışmalarını topluca ele aldığımız lazer silahı rehberinde bu teknolojinin sınırlarını da anlatmıştık: hava koşulları ve menzil, lazerin en büyük kısıtıdır.

Komuta kontrol katmanı

İHTAR’ı bir sensör yığınından sisteme dönüştüren şey komuta kontrol yazılımıdır. Broşürde bu katmanın yetenekleri şöyle sıralanıyor: coğrafi bilgi sistemi (GIS), alarm bölgeleri ve filtre tanımlama, hava resmi oluşturma ve gösterimi, karar destek algoritmaları, sensör füzyonu ve otomatik takip, tehdit değerlendirme ve silah tahsis algoritmaları, tüm sensör ve efektörlerin kontrolü.

Alarm bölgesi kavramı kritik tesis korumasında belirleyicidir. Bir rafinerinin üzerinde her gün onlarca yasal uçuş olabilir; sistem her birine alarm verirse operatör kısa sürede uyarıları görmezden gelmeye başlar. Coğrafi olarak tanımlanmış alarm bölgeleri ve filtreler, sistemin yalnızca gerçekten anlamlı ihlallerde ses çıkarmasını sağlar. Broşürde “düşük yanlış alarm olasılığı” ve “minimum operatör müdahalesi ile çalışabilme” ayrı maddeler hâlinde vurgulanmış.

Sabit ve mobil sürümler

ASELSAN, İHTAR’ı farklı konfigürasyonlarda sunuyor. Sabit sürüm, korunacak tesisin çevresine kalıcı olarak kurulur; radar direği, elektro-optik kule ve karıştırıcı antenleri tesis mimarisine göre yerleştirilir, komuta kontrol merkezi güvenlik odasında bulunur. Mobil sürüm ise araç üzerinde taşınır ve geçici görevler için kullanılır: sınır bölgesinde bir konuşlanma, büyük bir organizasyonun güvenliği ya da bir konvoyun geçiş güzergâhı gibi.

Bu ayrım, sistemin ekonomisini de belirliyor. Sabit tesis koruması için radar ve elektro-optik yeterli olabilirken, mobil bir konuşlanmada kurulum süresi ve araç üzerindeki güç bütçesi belirleyici hâle gelir.

Kritik tesis koruma sözleşmeleri

Anadolu Ajansı’nın haberine göre İHTAR’ın en görünür kullanım alanı enerji altyapısı oldu. Habere göre stratejik öneme sahip TÜPRAŞ ve TPAO rafinerileri ile Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin mini/mikro İHA tehdidine karşı korunması amacıyla üç sözleşme imzalandı. Aynı haberde Cumhurbaşkanlığı Millî Saraylar için iki sözleşme yapıldığı ve bu kapsamda araç sayısı verildiği aktarılıyor.

Bu tercih tesadüf değil. Rafineri ve nükleer santral gibi tesislerde bir mikro İHA’nın taşıyabileceği küçük bir yük bile orantısız sonuç doğurabilir; üstelik bu tesislerin çevresinde geleneksel hava savunma sistemleri kullanmak, düşen parçaların yaratacağı risk nedeniyle her zaman mümkün değildir. Karıştırma ağırlıklı bir karşı-İHA çözümü bu ortamda daha uygun bir araçtır.

İhracat ve kullanıcılar

AA’nın aynı haberine göre İHTAR’ın ilk ihracat sözleşmesi 2022’nin ikinci yarısında imzalandı; KKTC, Kırgızistan, Nijer ve Angola ile anlaşmalar yapıldığı bildirildi. Envanter Medya, yalnızca sözleşmesi kamuya duyurulmuş ülkeleri kullanıcı olarak sayar; fuarda sergileme, demo ya da görüşme kullanıcı anlamına gelmez.

Benzer sistemler ve İHTAR’ın yeri

Karşı-İHA pazarı hızla kalabalıklaştı. İHTAR’ı ayıran nokta, ASELSAN’ın aynı çatı altında hem sensör hem efektör üretiyor olması: radar da, elektro-optik de, karıştırıcı da, 40 mm mühimmat da aynı şirketin ürünü. Bu, entegrasyon maliyetini ve dışa bağımlılığı düşürüyor.

Katmanlı savunma açısından İHTAR, Çelik Kubbe mimarisinin en alt ve en yakın halkasına denk gelir. Onun üstünde KORKUT gibi 35 mm namlulu sistemler, HİSAR-A+ gibi alçak irtifa füze sistemleri ve daha yukarıda orta-uzun menzilli katmanlar yer alır. İHTAR’ın işi, bu sistemlerin ekonomik olmadığı küçük ve ucuz hedeflerdir. Sürü teknolojileri yaygınlaştıkça bu katmanın önemi artıyor.

Sıkça Sorulan Sorular

İHTAR anti-drone sisteminin menzili ne kadar?

ASELSAN’ın İHTAR broşürüne göre sistemdeki ACAR radarı, radar kesit alanı 0,8 m² olan bir mini İHA’yı 3 kilometreden tespit edebiliyor. Bu bir tespit menzilidir; karıştırma, lazer ve 40 mm mühimmatın etkili mesafeleri ayrı ayrı açıklanmıyor.

İHTAR drone’u nasıl düşürüyor?

İki farklı yolla. Fonksiyonel imha tarafında GERGEDAN karıştırma-köreltme sistemi, İHA’nın kumanda, video ve uydu konum bağlantısını bozar. Fiziksel imha tarafında ATOM 40 mm yüksek hızlı akıllı mühimmat ve LSS lazer silah sistemi devreye girer.

İHTAR hangi tesislerde kullanılıyor?

Anadolu Ajansı’nın haberine göre TÜPRAŞ ve TPAO rafinerileri ile Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin mini/mikro İHA tehdidine karşı korunması için üç sözleşme imzalandı. Cumhurbaşkanlığı Millî Saraylar için de sözleşme yapıldı.

İHTAR sabit mi mobil mi?

İkisi de. ASELSAN broşüründe sistemin “farklı konfigürasyonlar (sabit, mobil vb.)” ile sunulduğu belirtiliyor. Sabit sürüm kritik tesis çevresine konuşlanır, mobil sürüm araç üzerinde görev bölgesine gider.

İHTAR sürü saldırısına karşı etkili mi?

ASELSAN broşürü sistemin “sürü saldırılarına karşı önleme yeteneği” bulunduğunu yazıyor. Komuta kontrol katmanındaki sensör füzyonu, otomatik takip ve tehdit değerlendirme-silah tahsis algoritmaları bu senaryo için tasarlanmış.

İHTAR ihraç edildi mi?

Evet. AA’nın haberine göre ilk ihracat sözleşmesi 2022’nin ikinci yarısında imzalandı; KKTC, Kırgızistan, Nijer ve Angola ile anlaşmalar yapıldığı bildirildi.

İHTAR’ın fiyatı ne kadar?

Kamuya açık standart birim fiyat bulunmuyor. Sistem modüler olduğu için fiyat, seçilen sensör ve etkisizleştirme bileşenlerine göre değişir.

İlgili Envanter Medya rehberleri

• ATOM 40 mm nedir? Akıllı mühimmatın özellikleri
• GÖKBERK nedir? Mobil lazer silah sistemi
• GERGEDAN ve ILGAR elektronik taarruz sistemleri
• ASELSAN hava savunma sistemleri rehberi
• Çelik Kubbe: Türkiye’nin çok katmanlı hava savunma şemsiyesi
• Lazer silahı nedir? Türkiye’nin GÖKBERK, ALKA ve NAZAR sistemleri
• KORKUT nedir? 35 mm alçak irtifa hava savunma sistemi
• ASELSAN ürünleri nelerdir?

Kaynaklar

• ASELSAN — İHTAR Anti-Drone Sistemi ürün broşürü (PDF)
• Anadolu Ajansı — Kritik tesislerin muhafızının ihracatına başlandı
• ASELSAN kurumsal
• Savunma Sanayii Başkanlığı

▶ Bu iki platformu karşılaştırın →