Black Hawk Kazalarının Dökümü: Rakamlar Ne Söylüyor?
Türkiye’de Sikorsky S-70 ailesi helikopterler 1993’ten bu yana en az 23 ölümlü kazaya karıştı. Derlemeye göre bu kazalarda yaklaşık 120-132 kişi şehit oldu; en sonuncusu 12 Kasım 2026’da Malatya’da 4 askerin şehit olduğu S-70 kazası. Dünyada 5.000’den fazla üretilen Black Hawk, en yoğun kullanılan askerî helikopterlerden biri. Mutlak kaza sayısı bu yüzden yüksek; ABD Ordusu verilerinde uçuş saati başına kaza oranı ise Apache ve Chinook’tan düşük. Türkiye’de açıklanan sebeplerin önemli bölümü yüksek gerilim hattı, sis ve kötü hava gibi uçuş ortamına ilişkin etkenlerle bağlantılı.
Özet
- Türkiye: Jandarma, Kara Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri ve Emniyet’in kullandığı Sikorsky helikopterleri bu derlemeye göre en az 23 ölümlü kazada 132 can kaybı verdi. Bir tartışmalı kayıt tek olay sayılırsa 22 kaza ve 122 can kaybı. haber.aero’nun Flight Safety kayıtlarına dayanan hesabı ölümsüz kazalar dahil 30 kaza ve 118 can kaybı veriyor. En ağır üç kaza: 2012 Siirt Pervari (17 şehit), 1998 Hakkari (15-17 şehit) ve 2017 Tunceli Pülümür (12 şehit).
- Dünya: Aviation Safety Network’ün H-60 ailesi için tuttuğu veritabanında 416 ağır kaza/imha kaydı ve 1.003 ölüm görünüyor. En ölümcül tekil olay, 29 Ocak 2025’te Washington’da yolcu uçağıyla çarpışan ABD Ordusu UH-60L’nin yol açtığı 67 ölümlü kaza.
- Sebepler: ABD Ordusu güvenlik bülteni Flightfax’e göre 2016-2020’deki 160 UH-60 kazasının yüzde 83’ünde birincil etken insan faktörü, yüzde 17’sinde mekanik arıza. Türkiye’de açıklanan sebepler arasında tel/yüksek gerilim hattı çarpması (5), teknik arıza (5) ve sis/kötü hava (4) öne çıkıyor.
Son Kazalar
| Tarih | Olay | Model / Kullanıcı | Can kaybı |
|---|---|---|---|
| 12 Kasım 2026 | Malatya’da S-70 helikopteri düştü | S-70, 2. Kara Havacılık Alayı | 4 şehit, yerde 2 hafif yaralı |
| 31 Ekim 2026 | Colorado’da kurtarma sırasında rotor çarpması | UH-60L, Colorado Ulusal Muhafızı (ABD) | 0 |
| 19 Ekim 2026 | Kolombiya’da Black Hawk Inzá’da yere çakıldı | UH-60, Kolombiya Ordusu | 0 (yaralılar var) |
| 28 Ağustos 2026 | Meksika’da UH-60M kazası | UH-60M, Durango | 0 |
| 25 Ağustos 2026 | Özel harekât Black Hawk’ı Colorado’da düştü | MH-60M, ABD Ordusu | 0 |
| 1 Temmuz 2026 | Arap Denizi’nde helikopter kazası | MH-60S, ABD Donanması | 1 |
| 13 Mayıs 2025 | Antalya açıklarında denize iniş | S-70B-8 Seahawk, Deniz Kuvvetleri | 0 |
Ağustos-Ekim 2026 arasındaki dünya olaylarının hiçbirinde can kaybı yaşanmadı. Aynı dönemdeki tek ölümlü olay, ABD Donanması’nın Arap Denizi’ndeki MH-60S kazası.
Malatya Kazası: Resmî Açıklama
12 Kasım 2026 Perşembe günü saat 18.45 sıralarında Malatya’nın Yeşilyurt ilçesi Samanköy mevkiinde, Konteyner Kent yakınlarında, 2. Kara Havacılık Alayı’na ait S-70 tipi helikopter düştü.
Milli Savunma Bakanlığı helikopterdeki 4 personelin şehit olduğunu açıkladı: Pilot Binbaşı Erdem Çimen, Pilot Binbaşı Orhun Pınar, Teknisyen Astsubay Kıdemli Üstçavuş Hüseyin Zehir ve Teknisyen Astsubay Kıdemli Çavuş Serkan Önder. Düşen helikopterden kopan parçalarla yerde iki kişi hafif yaralandı.
MSB’nin açıklaması: “S-70 tipi helikopterimizin henüz belirlenemeyen bir sebeple Malatya’da kaza kırıma uğraması sonucu, helikopterde bulunan 4 kahraman silah arkadaşımız şehit olmuştur.” Malatya Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturma başlattı.
Türkiye: Sikorsky Kaza Kayıtları
Tabloda yalnızca Sikorsky üretimi veya lisanslı modeller (S-70A/UH-60, S-70B Seahawk, S-70i, T-70) yer alıyor. Kaynaklar arasında rakam farkı olan kazalar ayrıca belirtildi.
| # | Tarih | Yer | Model / Kurum | Şehit | Açıklanan sebep |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 10 Ağustos 1993 | Tunceli | S-70A / Jandarma | 3 | Yüksek gerilim hattına çarpma |
| 2 | 14 Eylül 1994 | Tunceli | S-70A / Kara K. | 3 | Teknik arıza |
| 3 | 12 Ocak 1995 | Diyarbakır, Hani | S-70A / Jandarma | 6 (bir kaynakta 10) | İnişte kontrol kaybı |
| 4 | 15 Şubat 1996 | Muğla, Marmaris | S-70A / tatbikat desteği | 5 (bir kaynakta 6) | Alçak uçuşta denize düşme |
| 5 | 12 Kasım 1996 | Van, Gevaş | S-70 / TSK | 10 | Yüksek gerilim hattı (1997 kaydıyla çift kayıt olabilir) |
| 6 | 14 Eylül 1997 | Van, Gevaş | S-70A / Jandarma | 6 (bazı kaynaklarda 10) | Yüksek gerilim hattı |
| 7 | 27 Kasım 1998 | Hakkari | S-70A / Jandarma | 15 (sonraki kaynaklarda 16-17) | Terör örgütü ateşi |
| 8 | 4 Kasım 2002 | Sakarya, Sapanca Gölü | S-70B / Deniz K. | 2 | Eğitim uçuşunda göle düşme |
| 9 | 19 Şubat 2004 | Bingöl, Yedisu | S-70A / TSK | 5 | Açıklanmadı |
| 10 | 15 Ekim 2008 | Hakkari, Kavaklı | S-70A / TSK | 1 | Gece rotorun ağaca çarpması |
| 11 | 10 Haziran 2010 | Tokat, Topçam Dağı | S-70A / Jandarma | 3 | Yoğun sis |
| 12 | 16 Mart 2012 | Afganistan, Kabil | S-70 / Kabil Bölge K. | 12 | Açıklanmadı |
| 13 | 3 Temmuz 2012 | Hakkari, Yüksekova | S-70A / Jandarma | 4 | Teknik arıza |
| 14 | 22 Temmuz 2012 | Hakkari, Dağlıca | S-70A / Jandarma | 5 | İniş sırasında düşme |
| 15 | 11 Ekim 2012 | Diyarbakır, Lice | S-70A / TSK | 1 | Kalkışta kuyruğun tellere çarpması |
| 16 | 10 Kasım 2012 | Siirt, Pervari | S-70A / Jandarma | 17 | Sis ve kötü hava |
| 17 | 17 Aralık 2013 | Ankara, Gölbaşı | S-70A / Kara K. | 4 | Test uçuşunda yüksek gerilim hattına çarpma |
| 18 | 13 Ekim 2014 | Kocaeli, Kartepe | S-70A / TSK | 4 | Açıklanmadı |
| 19 | 5 Temmuz 2016 | Giresun, Alucra | S-70A / Jandarma | 7 | Düşük görüş |
| 20 | 18 Nisan 2017 | Tunceli, Pülümür | S-70A / Emniyet | 12 | Olumsuz hava koşulları |
| 21 | 4 Eylül 2022 | Kuzey Irak | S-70 / TSK | 1 | Sert iniş (teknik sebepler) |
| 22 | 3 Şubat 2024 | Gaziantep, Nurdağı | S-70i / Emniyet | 2 | Açıklanmadı |
| 23 | 12 Kasım 2026 | Malatya, Yeşilyurt | S-70 / 2. Kara Havacılık Alayı | 4 | Soruşturma sürüyor |
Sivil Sikorsky: 10 Mart 2017’de İstanbul Büyükçekmece’de özel bir şirkete ait S-76 düştü; 2 pilot ve 5 yolcu hayatını kaybetti.
Toplam: Bu derlemede 23 ölümlü kaza ve 132 can kaybı var (1998 Hakkari için dönemin resmî rakamı 15 esas alındı). 1996 ve 1997 Van-Gevaş kayıtları tek olay sayılırsa 22 kaza ve 122 can kaybı. Gazete Vatan 2017’ye kadar 22 kazada 124 ölü saymıştı. Kaynaklar arasındaki fark, bazı kazalardaki ölü sayısı ve hangi olayların “kaza” sayıldığı konusundaki farklardan geliyor.
Sikorsky olmayan ve sık karıştırılan kazalar
| Tarih | Yer | Model | Can kaybı |
|---|---|---|---|
| 31 Mayıs 2017 | Şırnak, Uludere | AS532 Cougar (Airbus) | 13 |
| 26 Kasım 2018 | İstanbul, Sancaktepe | UH-1 (Bell) | 4 |
| 11 Şubat 2019 | İstanbul, Çekmeköy | UH-1 (Bell) | 4 |
| 4 Mart 2021 | Bitlis, Tatvan | AS532 Cougar | 11 |
Dünya: Ülkelere Göre Öne Çıkan Kazalar
Aşağıdaki tablo doğrulanan öne çıkan ölümlü kazaları kapsıyor; ülke bazında tam bir sayım değildir.
| Ülke | Öne çıkan kaza sayısı | En az can kaybı | Örnekler |
|---|---|---|---|
| ABD | 9 | 136 | 29 Ocak 2025 Potomac, UH-60L, yolcu uçağıyla çarpışma: 67; 14 Nisan 1994 Irak, dost ateşiyle 2 UH-60: 26; 10 Mart 2015 Florida, UH-60: 11; 29 Mart 2023 Kentucky, 2 HH-60M çarpıştı: 9 |
| Avustralya | 2 | 20 | 12 Haziran 1996 Townsville, 2 Black Hawk gece çarpıştı: 18 |
| Türkiye | 23 | 132 | Yukarıdaki tablo |
| Meksika | 1 | 14 | 15 Temmuz 2022 Los Mochis, Donanma Black Hawk: 15 kişiden 14’ü |
| Kolombiya | 2 | 17 | 21 Ağustos 2025 Amalfi, Polis UH-60: 13; 5 Şubat 2024 Chocó: 4 |
| Çin | 1 | 13 | 16 Haziran 1991 Tibet, S-70C-2: 13 |
| Japonya | 1 | 10 | 6 Nisan 2023 Miyako, UH-60JA: 10 |
| Tayvan | 1 | 8 | 2 Ocak 2020 Yeni Taipei, UH-60M: 8 |
| Güney Kore | 1 | 6 | 3 Mart 1994, UH-60: 6 |
| Filipinler | 1 | 6 | 23 Haziran 2021 Tarlac, S-70i, gece eğitimi: 6 |
| İsrail | 1 | 2 | 11 Eylül 2024 Refah: 2 |
| Şili | 1 | 1 | 16 Ekim 2025 Patagonya, MH-60M: 1 |
Küresel toplam: Aviation Safety Network’ün H-60 tipi için tuttuğu veritabanı 416 olay ve 1.003 ölüm gösteriyor. Bu rakam yalnızca H-60 ailesini kapsıyor.
Karıştırılan olaylar: Kenya Genelkurmay Başkanı Orgeneral Francis Ogolla’nın öldüğü 18 Nisan 2024 kazasındaki helikopter Bell UH-1H Huey II. Temmuz 2023’te Avustralya’daki Talisman Sabre tatbikatında düşen helikopter NH90 (MRH-90 Taipan).
Kazaların Sebepleri
Türkiye’de açıklanan sebepler
| Sebep kategorisi | Kaza sayısı | Pay |
|---|---|---|
| Tel / yüksek gerilim hattına çarpma | 5 | %22 |
| Teknik arıza | 5 | %22 |
| Sis / kötü hava / düşük görüş | 4 | %17 |
| İniş / alçak uçuş sırasında kaza | 2 | %9 |
| Düşman ateşi | 1 | %4 |
| Açıklanmadı veya soruşturma sürüyor | 6 | %26 |
Açıklanan sebeplerin önemli bölümü uçuş ortamıyla ilgili: Doğu ve Güneydoğu’nun dağlık arazisi, enerji hatları, ani sis ve gece operasyonları. Askerî kaza kırım raporları genel olarak kamuoyuyla paylaşılmıyor.
Dünya genelinde sebepler
- İnsan faktörü baskın: ABD Ordusu güvenlik bülteni Flightfax’in Ocak 2021 sayısına göre 2016-2020 arasında 160 UH-60 kazası yaşandı; bunların yüzde 83’ünde birincil etken insan faktörü, yüzde 17’sinde mekanik arıza.
- Gece uçuşları: 1996 Avustralya (18 ölü), 2001 Hawaii (6), 2021 Filipinler (6) ve 2023 Kentucky (9) kazalarının tamamı gece uçuşlarında yaşandı. 2025’te Washington eyaletinde düşen MH-60M’nin gece eğitiminde üç yüksek gerilim hattına çarptığı Ordu raporunda belirtildi.
- Hava ve arazi: Tayvan Savunma Bakanlığı 2020 kazasını hava, arazi ve insan faktörlerine bağladı; mekanik arıza dışlandı.
- Motor güç kaybı: Japonya’nın 2023 Miyako kazasına ilişkin nihai rapor, iki motorda sırayla güç kaybı yaşandığını belirtti; kesin kök neden belirlenemedi.
- Yakıt: Meksika Başsavcılığı, Los Mochis kazasında dış saldırı veya patlama olmadığını, düşüşün sebebinin yakıt bitmesi olduğunu açıkladı.
- Hava sahası düzenlemesi: NTSB, Potomac çarpışmasının olası nedenini helikopter rotasının havalimanı yaklaşma yoluna yakınlığı ve riskin azaltılmaması olarak belirledi.
- Çatışma ortamı: 2025 Kolombiya Amalfi kazasında bir polis Black Hawk’ı saldırı sonucu düştü. Saldırının yöntemi kaynaklar arasında tartışmalı.
Kaza Oranları
- Filo büyüklüğü: 1979’dan bu yana 5.000’den fazla Black Hawk üretildi; filo 15 milyondan fazla uçuş saati topladı. Black Hawk’lar ABD Ordusu helikopter filosunun yüzde 63’ünü oluşturuyor.
- Saat başına oran: Military.com’un Nisan 2023’te incelediği Ordu verilerine göre Black Hawk 2012-2022 arasında 100.000 uçuş saatinde 1 ciddi kaza yaşadı; aynı dönemde Apache’de bu oran 1,93, Chinook’ta 1,59 oldu.
- Son beş yıl: Defense One’ın 31 Ocak 2025 tarihli analizine göre 2020-2024 arasında Black Hawk’ın 12 ciddi kazası ve 100.000 saatte 1,23 oranı var; Apache’de 17 kaza ve 4,41 oran.
- Tasarım: UH-60A, ABD Ordusu’nun baştan çarpışmaya dayanıklılık kriterleriyle tasarlanan ilk operasyonel helikopteri.
Veriler, Black Hawk’ın sınıfının en riskli helikopteri olduğunu göstermiyor. Kazaların büyük bölümü gece, alçak irtifa, dağlık arazi ve kötü hava gibi görev koşullarıyla ilişkili.
Türkiye’nin Sikorsky Filosu ve T-70 Programı
- Tarihçe: TSK 1989’dan bu yana S-70 kullanıyor. Helikopterler 1992-1994’te 10’lu, 1999-2003’te 50’li gruplar halinde alındı. Kullanıcılar Kara Kuvvetleri, Jandarma, Deniz Kuvvetleri (S-70B Seahawk), Emniyet ve Orman Genel Müdürlüğü.
- T-70 programı: 2014’te sözleşmeye bağlanan Türk Genel Maksat Helikopteri Programı kapsamında TUSAŞ ana yükleniciliğinde, Sikorsky, ASELSAN, TEI ve Alp Havacılık’ın alt yükleniciliğinde S-70i’den türetilen 109 T-70’in lisansla üretilmesi planlandı. Dağılım: Jandarma 30, Kara Kuvvetleri 22, Emniyet 20, Orman Genel Müdürlüğü 20, Özel Kuvvetler 11, Hava Kuvvetleri 6.
- Teslimat: İlk seri teslimat 13 Aralık 2022’de Jandarma Genel Komutanlığı’na yapıldı. Bu teslimatla TUSAŞ’ın TSK’ya teslim ettiği yerli üretim helikopter sayısı 100’e ulaştı.
- Üretim durumu: Lockheed Martin’in 28 Ocak 2025 tarihli SEC 10-K raporunda, ABD’nin 2020’de Türk kuruluşlarına uyguladığı kısıtlamalar nedeniyle programdaki çalışmaların 5 Ekim 2024 itibarıyla kısmen durdurulduğu belirtildi. 109 helikopterin 38’i üretilebildi.
- Yeniden başlama: TUSAŞ Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu Farnborough fuarında 39 helikopterlik yeni parti için ihracat lisanslarının alındığını ve üretimin 12-18 ay içinde yeniden başlamasını hedeflediklerini söyledi.
- Kaza geçmişi: Bu derlemede ölümlü bir T-70 kazası tespit edilmedi. Ölümlü kazalar S-70A, S-70B ve 2024’teki S-70i ile ilgili.
Veriler basın arşivleri (Gazete Vatan, CNN Türk, Hürriyet, Milliyet, haber.aero), Aviation Safety Network kayıtları ve ilgili kurumların açıklamalarından derlenmiştir. Kaynaklar arasında farklı rakamlar bulunan kazalar tabloda aralıkla gösterilmiştir.
