Türkiye-Brezilya Savunma Sanayii İşbirliği Anlaşması Resmî Gazete’de: TUSAŞ-Embraer ve Kale Jet’in Zeminini Kurumsallaştırdı

Türkiye ile Brezilya arasında 25 Mart 2022’de imzalanan Savunma Sanayii İşbirliği Anlaşması, dört yıllık bir onay sürecinin ardından resmi çerçevesine kavuştu. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 23 Haziran 2026’da kabul ettiği anlaşma, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın onayıyla 18 Eylül 2026 tarihli ve 33374 sayılı Resmî Gazete’de 11799 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı olarak yayımlanarak yürürlüğe girdi. Karar, “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Brezilya Federatif Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Savunma Sanayi İşbirliği Anlaşmasının İlişik Notalarla Birlikte Onaylanması Hakkında Karar” başlığını taşıyor.

Anlaşmanın yürürlüğe girmesi, sembolik bir diplomatik adımdan ibaret değil. Metin; savunma mal ve hizmetlerinin geliştirilmesi, ortak üretimi, tedariki, idamesi ve bunlara bağlı teknik-lojistik destek faaliyetlerini kapsıyor. Daha da önemlisi, iki ülkenin savunma sanayii kuruluşları arasında birlikte geliştirilecek ürünlerin üçüncü ülkelere satışına da hukuki zemin hazırlıyor. Bu çerçeve, TUSAŞ ile Embraer’in 2025’ten bu yana üzerinde çalıştığı ortak üretim görüşmelerini ve Kale Jet Motorları’nın Brezilya’ya gerçekleştirdiği ilk Türk jet motoru ihracatını artık resmî bir devletlerarası anlaşmanın güvencesine alıyor.

Anlaşma Ne Zaman İmzalandı, Neden Şimdi Yürürlüğe Girdi?

İki ülke arasındaki savunma sanayii işbirliği çerçeve anlaşması ilk olarak 25 Mart 2022’de imzalanmıştı. Ancak uluslararası anlaşmaların Türkiye’de yürürlüğe girebilmesi için TBMM onayından geçmesi ve ardından Cumhurbaşkanı kararıyla Resmî Gazete’de yayımlanması gerekiyor. Anlaşma metni TBMM Genel Kurulu’nda 23 Haziran 2026’da kabul edildi; onay sürecinin tamamlanmasının ardından metin 18 Eylül 2026’da Resmî Gazete’nin Yürütme ve İdare Bölümü’nde, milletlerarası andlaşma başlığı altında yayımlandı.

Anlaşmanın Kapsamı: Üretimden Üçüncü Ülke Satışına

Kararla yürürlüğe giren metnin kapsamı dört ana başlıkta toplanıyor:

• Geliştirme ve ortak üretim: İki ülkenin savunma sanayii kuruluşlarının birlikte ürün geliştirmesi ve üretmesi.
• Tedarik ve idame: Karşılıklı savunma malzemesi tedariki ile bakım-onarım desteği.
• Teknik ve lojistik destek: Ortak projelerin sürdürülebilirliği için teknik personel ve lojistik işbirliği.
• Üçüncü ülkelere satış: Birlikte geliştirilecek ürünlerin, iki ülkenin de rızasıyla üçüncü ülke pazarlarına sunulabilmesi.

Bu son madde, anlaşmayı klasik bir “tedarik protokolü”nün ötesine taşıyor. Zira Türkiye ve Brezilya savunma sanayileri, son yıllarda birbirinden bağımsız yürüttükleri projelerde zaten temas halindeydi; anlaşma bu temasları resmî bir hukuki zemine oturtuyor.

Anlaşmanın Arkasındaki Somut Projeler

Türkiye-Brezilya savunma hattında anlaşmadan önce de somut adımlar atılmıştı:

TUSAŞ – Embraer: ANKA ve AKSUNGUR Görüşmeleri

Brezilya’da düzenlenen LAAD 2025 Savunma ve Güvenlik Fuarı’nda TUSAŞ ile Embraer, sivil ve askeri platformlarda ortak Ar-Ge ve üretim faaliyetlerine zemin hazırlayan bir mutabakat zaptı imzaladı. TBMM’deki görüşmelerde aktarılan bilgilere göre TUSAŞ heyetleri Haziran 2026’da São Paulo’da temaslarda bulundu; görüşmelerde Brezilya’nın ihtiyaçları doğrultusunda ANKA serisi İHA ve AKSUNGUR insansız hava aracının ortak üretimi masada. AKSUNGUR, TUSAŞ’ın orta irtifa uzun menzilli (MALE) sınıfında ürettiği, çok sayıda mühimmat taşıma kapasitesiyle bilinen platform.

Kale Jet Motorları – SIATT: Türkiye’nin İlk Jet Motoru İhracatı

Kale Grubu’na bağlı Kale Jet Motorları, Nisan 2025’te yine LAAD fuarında Brezilyalı SIATT ile bir sözleşme imzalayarak Türkiye’nin ilk jet motoru ihracatını gerçekleştirmişti. Anlaşma kapsamında, SSB’nin “Turbojet Motorları Geliştirme Projesi” ile hayata geçirilen yerli KTJ-3200 turbojet füze motoru, SIATT’ın ürettiği MANSUP-ER gemisavar füzesine entegre ediliyor. Bu, Bayraktar TB2’nin küresel bir ihracat ürününe dönüşümüne benzer şekilde, Türk savunma sanayiinin alt sistem düzeyinde de ihracatçı konuma geçtiğinin bir göstergesi.

Neden Önemli?

Brezilya, Güney Amerika’nın en yüksek savunma bütçesine sahip ülkesi konumunda ve kıtanın en büyük savunma sanayii altyapısını barındırıyor. İki ülke arasındaki ticaret hacmi 2025’te 5,64 milyar dolara ulaşmış olup taraflar bu rakamı 10 milyar dolara çıkarmayı hedefliyor. Brezilya aynı zamanda kendi savaş uçağı programında Saab’ın Gripen ailesini tercih etmiş bir ülke; dolayısıyla Türkiye ile kurulacak işbirliği, doğrudan platform rekabetinden çok İHA, motor ve alt sistem düzeyinde tamamlayıcı bir ortaklık şeklinde ilerliyor.

Anlaşmanın resmîleşmesi, Türk savunma sanayiinin Atlantik’i aşarak Latin Amerika’da kalıcı bir işbirliği zemini kurma stratejisinin bir parçası. SSB Başkanı Haluk Görgün’ün son dönemde Japonya başta olmak üzere farklı ülkelerle teknoloji odaklı işbirliği görüşmeleri yürütmesiyle aynı doğrultuda; Türkiye, tekil satış sözleşmeleri yerine çerçeve anlaşmalarla kalıcı sanayi ortaklıkları kurmayı önceliklendiriyor.

Kronoloji

Sık Sorulan Sorular

Türkiye-Brezilya Savunma Sanayii İşbirliği Anlaşması ne zaman yürürlüğe girdi?
Anlaşma 25 Mart 2022’de imzalanmış, TBMM’de 23 Haziran 2026’da kabul edilmiş ve 18 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de 11799 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Anlaşma hangi alanları kapsıyor?
Savunma mal ve hizmetlerinin ortak geliştirilmesi, üretimi, tedariki, idamesi, teknik-lojistik destek ve ortak üretilen ürünlerin üçüncü ülkelere satışını kapsıyor.

Anlaşma hangi somut projelerle bağlantılı?
TUSAŞ’ın Embraer ile yürüttüğü ANKA ve AKSUNGUR İHA’larının ortak üretimi görüşmeleri ile Kale Jet Motorları’nın SIATT’a KTJ-3200 turbojet motoru ihracatı, anlaşmanın hayata geçirdiği somut örnekler arasında.

Brezilya neden Türkiye için önemli bir savunma ortağı?
Brezilya, Güney Amerika’nın en yüksek savunma bütçesine ve en büyük sanayi altyapısına sahip ülkesi. İki ülke ticaret hacmini 10 milyar dolara çıkarmayı hedefliyor.

Kaynak: T.C. Cumhurbaşkanlığı, 18 Eylül 2026 tarihli ve 33374 sayılı Resmî Gazete, Karar No: 11799.

▶ Bu iki platformu karşılaştırın →