ABD, KAAN Savaş Uçağı İçin 700 Milyon Dolarlık F110 Motor Satışına Onay Veriyor
ABD Dışişleri Bakanlığı, Türkiye’nin geliştirmekte olduğu beşinci nesil savaş uçağı KAAN için General Electric (GE) Aerospace tarafından üretilen F110 türbofan motorlarının satışına onay verme niyetini Kongre’ye bildirdi. 24 Haziran’da yapılan bildirimde yer alan paketin değeri 700 milyon doları aşıyor; gelişme, NATO liderlerinin 7-8 Temmuz’da Ankara’da bir araya geleceği zirveden yalnızca birkaç gün önce gündeme geldi.
Anlaşmanın detayları
Kongre’ye iletilen bildirim, Türkiye’nin KAAN programı için uzun süredir talep ettiği yaklaşık 80 F110 motorunun satışını kapsıyor. Türkiye Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) ile GE Aerospace arasında imzalanan alt sözleşmeler kapsamında Ankara, bu partiden önce Eylül 2025’te teslim edilen 10 adet F110-GE-129E motoruna zaten sahip. Söz konusu 10 motor, KAAN prototiplerinin uçuş testi kampanyasında kullanılıyor ve programın ilk aşamasını oluşturuyor.
Yeni parti onaylanırsa KAAN, sınırlı sayıda prototiple sürdürülen test aşamasından çıkıp seri üretime uygun bir motor tedarik hattına kavuşacak. Bildirim süreci, büyük savunma satışlarında alışılagelen gayriresmi Kongre incelemesinden geçiyor; ABD Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi’nin kıdemli Demokrat üyesi Gregory Meeks’in bu süreçte satışı fiilen bloke ettiği, ancak Trump yönetiminin bu itirazı aşarak süreci ilerletmeyi planladığı aktarılıyor. Silah İhracatını Kontrol Yasası uyarınca resmi bildirimlerin ardından Kongre’nin itiraz için 15 günlük bir inceleme penceresi bulunuyor; bu süre içinde yasama organının satışı durdurmaya yönelik somut bir adım atmaması halinde işlem yürürlüğe girebiliyor.
Kaynaklar, paketin kesin motor sayısı ve teslimat takvimi konusunda tam mutabakat sağlamıyor; bazı haberler rakamı yaklaşık 80 olarak verirken resmi bir teyit henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. Buna karşın 700 milyon doların üzerindeki toplam bedel ve Eylül 2025’teki ilk 10 motorluk teslimat, çok sayıda kaynakta tutarlı şekilde teyit ediliyor.
Neden önemli?
Satışın zamanlaması tesadüf olarak görülmüyor. ABD yönetiminin, NATO’nun Ankara’daki zirvesinden hemen önce böyle bir adım atması, Washington-Ankara savunma ilişkilerinde bir yumuşama sinyali olarak okunuyor. Türkiye’nin 2019’da Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın alması üzerine F-35 programından çıkarılıp yaklaşık 9 milyar dolarlık iş payını kaybetmesinin ardından iki ülke arasındaki savunma sanayii ilişkileri uzun süre gergin seyretmişti. Mevcut ABD mevzuatı, Türkiye S-400’lerden vazgeçmedikçe F-35’in iadesini engelliyor; ancak F110 motor satışı bu ihtilaftan bağımsız, ayrı bir hat üzerinden yürütülüyor.
Bu ayrım önemli, çünkü KAAN motor tedariki artık F-35 krizinin rehinesi olmaktan çıkıp kendi teknik ve ticari mantığıyla ilerliyor görünüyor. ABD tarafında bazı çevrelerin -örneğin Amerikan Helen Enstitüsü (AHI) gibi gruplar- satışa karşı çıkması, konunun Washington içinde de tartışmalı olduğunu gösteriyor. Buna rağmen yönetimin satışta ısrarcı olması, KAAN’ı üretim aşamasına taşımanın stratejik önceliğine işaret ediyor.
KAAN programı ve TUSAŞ-TEI perspektifi
KAAN, 21 Şubat 2024’te 13 dakika süren ilk uçuşunu gerçekleştirmiş, 6 Mayıs 2024’te ise ikinci test uçuşunu tamamlamıştı. Program şu an uçuş zarfını genişletme aşamasında ve 2026 içinde yoğun bir test kampanyasına girmesi bekleniyor. Erken üretim blokları olan Block 10 ve Block 20 uçaklarının GE F110 motoruyla uçması planlanıyor; Türk Havacılık ve Uzay Sanayii’nin motor iştiraki TUSAŞ Motor Sanayii (TEI) tarafından geliştirilen yerli TF35000 motorunun ise Block 30 ve Block 40 uçaklarında, 2032’den itibaren devreye girmesi öngörülüyor.
Bu tabloda F110 motorları, KAAN’ı test aşamasından operasyonel filoya taşıyacak bir köprü görevi görüyor. TEI’nin yerli motor geliştirme takvimi ilerledikçe Türkiye’nin dışa bağımlılığının azalması hedefleniyor; ancak bu ara dönemde ABD’den alınacak motorların zamanında ve kesintisiz teslimatı, KAAN’ın seri üretime geçiş planlaması açısından kritik önemde. Ankara zirvesi öncesinde gelen bu bildirim, iki NATO müttefiki arasındaki savunma sanayii iş birliğinin, siyasi anlaşmazlıklara rağmen belirli alanlarda ilerleyebildiğini gösteren bir örnek olarak değerlendiriliyor.
Kaynaklar: Army Recognition, FlightGlobal.
