Thales ile Systematic, Danimarka hava savunması için komuta kontrol ittifakı kurdu

Avrupa’nın hava savunma yatırımlarında sistemlerin kendisi kadar, onları birbirine bağlayan yazılım katmanı da rekabet alanına dönüşüyor. Fransız Thales ile Danimarkalı yazılım şirketi Systematic, Danimarka hava savunması için ortak bir komuta kontrol (C2) çözümü sunmak üzere stratejik ortaklık kurduklarını açıkladı. Duyuru, Danimarka Savunma Bakanlığı’nın tedarik ajansı tarafından düzenlenen sanayi günlerinde yapıldı.

Ortaklık neyi hedefliyor?

İki şirketin açıklamasına göre iş bölümü net: Systematic’in muharebe yönetimi ve komuta kontrol yazılımı birikimi, Thales’in hava savunma sensör ve ateş kontrol tarafındaki kabiliyetiyle birleştirilecek. Ortaklığın öncelikli teknik hedefi, SAMP/T NG uzun menzilli hava ve füze savunma sisteminin Danimarka envanterindeki diğer hava savunma unsurlarıyla tek bir tablo altında çalışabilmesi.

Systematic tarafından yürütülen kısım, şirketin SitaWare C4ISR ürün ailesine dayanıyor. 1985’te kurulan ve merkezi Aarhus’ta bulunan şirket, Danimarka’nın en büyük özel yazılım geliştiricisi konumunda ve NATO’nun güvenilir tedarikçileri arasında yer alıyor.

Systematic’ten Klaus H. Qvist, ortaklığı “Danimarka’nın hava savunma kabiliyetlerini güvenilir Avrupa teknolojileriyle güçlendirmek için önemli bir adım” olarak tanımladı. Thales ise iş birliğinin NATO’nun Hava Komuta Kontrol (ACCS) ve yüzeyden hava ve füze savunması (SBAMD) programlarına katkı sunacağını belirtti.

Danimarka neden aceleci?

Danimarka, Soğuk Savaş sonrasında kara konuşlu hava savunmasını fiilen tasfiye eden Avrupa ülkelerinden biriydi. Son iki yılda bu tercih hızla tersine döndü ve Kopenhag birden fazla katmanı aynı anda tedarik etme yoluna gitti:

VL MICA ve IRIS-T SLM — kısa ve orta menzil
NASAMS — orta menzil
SAMP/T — uzun menzil, balistik füze savunması kabiliyetiyle
TPY-4 gözetleme radarları — Lockheed Martin

Buna ek olarak Danimarka, Northrop Grumman’ın Entegre Muharebe Komuta Sistemi (IBCS) için ABD’den yaklaşık 3 milyar euroluk bir satış onayı aldı; ancak bu kalem için henüz sözleşme imzalanmadı.

Asıl mesele: farklı üreticilerin sistemlerini tek tabloda birleştirmek

Danimarka’nın satın alma listesi, teknik açıdan zor bir problemi doğuruyor. Fransız, Alman, Norveç ve ABD kaynaklı hava savunma sistemleri; farklı sensör mimarileri, farklı veri formatları ve farklı ateş kontrol mantıklarıyla çalışıyor. Bunlar tek bir ortak hava resmi altında birleştirilemezse ortaya katmanlı bir savunma değil, birbirinden habersiz adacıklar çıkıyor.

Bu, modern hava savunmasında maliyet dengesini belirleyen bir başlık. Aynı hedefe iki farklı sistemin gereksiz yere füze harcaması ya da düşük irtifadan gelen bir sızmanın katmanlar arası boşluktan geçmesi, doğrudan komuta kontrol katmanının zayıflığından kaynaklanıyor. Ukrayna’daki hava savunma tecrübesi, “hangi hedefe hangi katmanın angaje olacağı” kararının otomatikleşmesinin, envanter yönetiminde belirleyici olduğunu gösterdi.

Thales–Systematic ortaklığının bir diğer boyutu, tedarik siyaseti. Danimarka gibi bir NATO ülkesinin C2 katmanını ABD kaynaklı IBCS yerine Avrupa çözümüyle kurma ihtimali, Avrupa savunma sanayiinde stratejik özerklik tartışmasının somut bir örneği. Sensörlerin ve atıcıların birden çok ülkeden gelmesi kabul edilebilirken, hepsini yöneten yazılımın nerede geliştirildiği ayrı bir egemenlik başlığı olarak görülüyor.

Türkiye’nin aynı problemi

Katmanları tek komuta altında birleştirme meselesi, Türkiye’nin de üzerinde çalıştığı ana başlıklardan biri. ÇELİK KUBBE konsepti tam olarak bu ihtiyaca yanıt veriyor: HİSAR-A+, HİSAR-O+, SİPER ve KORKUT gibi farklı menzil ve görev tanımına sahip unsurların, ortak bir hava resmi ve merkezi angajman yönetimi altında çalıştırılması hedefleniyor.

Türkiye ile Danimarka arasındaki fark, çıkış noktasında. Kopenhag hazır sistemleri satın alıp entegrasyon katmanını dışarıdan tedarik ediyor; Türkiye ise sensörden atıcıya kadar zincirin büyük bölümünü yerli geliştirdiği için entegrasyon yazılımını da aynı ekosistem içinde kurabiliyor. Bu, geliştirme süresi açısından daha zorlu bir yol; ancak ihracat aşamasında sistemin tamamını tek paket hâlinde sunabilme avantajı sağlıyor.

SAMP/T NG neyi değiştiriyor?

Ortaklığın merkezindeki sistem olan SAMP/T NG, Fransa ve İtalya’nın ortak geliştirdiği uzun menzilli hava ve füze savunma sisteminin yeni nesli. Sistemin ayırt edici tarafı, Avrupa’da balistik füze savunması kabiliyeti bulunan ve tamamen kıta içinde geliştirilen tek uzun menzilli çözüm olması.

Yeni nesil sürüm, dönerli AESA radar ve geliştirilmiş Aster 30 B1NT önleyicisiyle daha geniş bir kapsama alanı ve daha yüksek hızlı hedeflere karşı angajman imkânı sunuyor. Bu, sistemin manevra kabiliyetli balistik füzeler ve seyir füzelerine karşı etkinliğini artırmayı hedefliyor.

Danimarka’nın uzun menzil katmanında SAMP/T’yi tercih etmesi, Avrupa’da Patriot dışına çıkan ülke sayısını artırdı. Ancak sistemin envanterdeki NASAMS, IRIS-T SLM ve VL MICA ile aynı komuta zinciri altında çalışması, tedarik kararının teknik olarak tamamlanması için zorunlu koşul. Thales–Systematic ortaklığı doğrudan bu boşluğu hedefliyor.

Yazılım katmanı neden rekabet alanı oldu?

Hava savunmasında donanım tedariki görece standartlaşmış durumda: radar, atıcı ve füze pazarda satın alınabiliyor. Buna karşılık bu unsurları yöneten muharebe yönetim yazılımı, hem operasyonel doktrini hem de ulusal kısıtları içeriyor. Angajman kurallarının nasıl kodlandığı, hangi verinin müttefiklerle paylaşılacağı ve sistemin savaş zamanı güncellemesinin kim tarafından yapılabileceği, doğrudan egemenlik başlıkları.

Bu nedenle son yıllarda Avrupa’da C2 yazılımı, füze veya radar tedarikinden daha hassas bir tartışma konusu hâline geldi. Systematic’in SitaWare ailesinin NATO ülkelerinde geniş kullanıcı tabanına sahip olması, Danimarka örneğinin başka ülkelere de örnek gösterilebileceği anlamına geliyor.