F-35 Lightning II Nedir? Ne İşe Yarar? Lockheed Martin’in Beşinci Nesil Stealth Savaş Uçağı

Görsel: ABD Hava Kuvvetleri / Wikimedia Commons (Public Domain)

Bir Uçak, Üç Görev, Yirmi Müttefik

Tarihte hiçbir savaş uçağı, Lockheed Martin’in F-35 Lightning II‘si kadar çok ülkenin bayrak rengine boyanmadı. ABD Hava Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri ve Deniz Piyadeleri’nin ortak omurgası; aynı zamanda Birleşik Krallık, İsrail, Japonya, Avustralya, Norveç, İtalya, Hollanda, Belçika, Danimarka, Kanada, Polonya, Almanya, Güney Kore, Singapur, Yunanistan, İsviçre ve Finlandiya’nın seçtiği uçak. Tek bir program — F-35 Joint Strike Fighter — beşinci nesil bir mimariyi onlarca ülkenin envanterine taşıdı.

F-35, üç varyantlı tek bir aile: F-35A klasik karadan kalkış için, F-35B dikey iniş yapabilen versiyonu (TCG Anadolu için planlanan oydu), F-35C uçak gemilerinin saplama mancınıkları için. Üçü de aynı stealth gövdeyi, aynı ALIS/ODIN bakım altyapısını, aynı F-135 motorunu paylaşıyor. Türkiye için ise F-35 ayrı bir hikâye: Türkiye programın 9 ortak üretici ülkesinden biriydi, parçalarını üretiyordu, 2019’da S-400 alımı sebebiyle programdan çıkarıldı — ama o güne kadar yatırılan yatırım Türkiye’nin uçak mühendisliği altyapısını ciddi şekilde besledi.

Bir Bakışta

“Beşinci Nesil” Ne Demek?

Hava savunma uzmanları savaş uçaklarını nesillere ayırır. 4. nesil — F-16, F-15, F/A-18, Eurofighter, Rafale, Su-30 — yüksek manevra, modern radar, çoklu silah. 5. nesil ise üç şart koyuyor: düşük gözlenebilirlik (stealth), sensör füzyonu, ağ merkezli muharebe. F-35 bu üç şartı bir uçakta toplayan ilk kitlesel üretilen sistemdir; F-22 Raptor ondan önce gelmişti, ancak ihracat yapılmadığı için sınırlı kaldı.

Pratik olarak ne fark eder? Bir F-16’nın radarı bir hedefi gördüğünde pilot ekranında bir nokta belirir; F-35’in radarı, elektronik destek sistemi, infrared arayıcı başlığı ve veri bağı aynı anda çalışıyor, bilgisayar füzyon yapıyor, pilot ekranında “şu uçak, falanca tipte, şu menzilde, dost, düşman” yazıyor. Bu, modern muharebede karar verme zamanını saniyelerden milisaniyelere indiriyor.

Üç Varyant, Üç Doktrin

Teknik Özellikler (F-35A)

Türkiye’nin F-35 Hikâyesi

Türkiye, F-35 programının 2002’den itibaren 9 ortak üretici ülkesinden biriydi. TUSAŞ uçağın orta gövdesini, ALP Havacılık kompozit parçaları, Roketsan SOM-J füzesi (özel olarak F-35’in iç bölmesi için tasarlandı), Aselsan kokpit ekranlarını üretiyordu. 100’den fazla F-35A sipariş edilmişti; ilk teslimat 2018’de yapıldı, pilotlar Luke Hava Üssü’nde eğitim alıyordu.

Mayıs 2019’da Türkiye’nin Rus S-400 hava savunma sistemini alımı sebebiyle Türkiye F-35 programından çıkarıldı. Teslim edilmiş Türk F-35’leri ABD envanterine alındı, Türk pilotlar eğitimden geri çekildi, Türk üretim parçaları kademeli olarak başka ortaklara aktarıldı. Bu, sadece bir uçak alımının iptal edilmesi değil; Türkiye’nin gelecek 20-30 yıllık beşinci nesil hava muharebe doktrinini değiştirdi ve KAAN milli muharip uçak programını hızlandırdı.

Özet

Kaynaklar:

• Wikipedia — Lockheed Martin F-35 Lightning II
• Lockheed Martin — F-35 Lightning II
• F-35 Joint Program Office