KARAOK nasıl geliştirildi? SSB, ROKETSAN ve ASELSAN’ın projedeki rolleri
KARAOK, ROKETSAN’ın omuzdan atılan kısa menzilli tanksavar füzesi olarak biliniyor. Peki bu sistem kimin projesi? Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) projenin tam olarak neresinde duruyor? Bu dosyada KARAOK’un geliştirme sürecini, şirket tanıtım metinlerine değil, açık kaynaklı belgelere ve kurumsal duyurulara dayanarak adım adım ayrıştırıyoruz.
Türkiye’de bir savunma sistemi gündeme geldiğinde çoğu zaman tek bir isim öne çıkar: üretici şirket. Oysa bir savunma projesinde ihtiyacı tanımlayan makam, projeyi başlatan kurum, sözleşmeyi imzalayan makam, ana yüklenici, alt sistem geliştiricisi ve nihai kullanıcı birbirinden farklı kurumlardır. KARAOK örneğinde bu ayrımlar özellikle öğretici, çünkü sistemin en kritik alt bileşeni ana yüklenicinin değil, başka bir şirketin ürünü.
KARAOK proje künyesi
| Sistem | KARAOK — Kısa Menzilli Tanksavar Silah Sistemi |
|---|---|
| Sistem türü | Omuzdan atılan, taşınabilir, at-unut (fire-and-forget) tanksavar güdümlü füze |
| İhtiyaç makamı | Kara Kuvvetleri Komutanlığı / Millî Savunma Bakanlığı |
| Ana yüklenici | ROKETSAN |
| Arayıcı başlık geliştiricisi | ASELSAN (görüntüleyici kızılötesi / IIR arayıcı başlık) |
| Seri üretim sözleşme makamı | Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) |
| Bilinen ilk sözleşme kaydı | 12 Ağustos 2016 — ROKETSAN ile ASELSAN arasında arayıcı başlık geliştirme sözleşmesi |
| Seri üretim sözleşmesi | 3 Şubat 2024 — SSB’de düzenlenen Kara Füze Sistemleri imza töreni |
| İlk harekât kabiliyeti (IOC) | 2020 |
| Envanter durumu | 2022’de Türk Kara Kuvvetleri envanterine girdi |
| İhracat | Malezya (2023 ihalesi; 18 atıcı ve 108 füze) |
| Proje başlangıç kararı | Kamuya açık belgeyle doğrulanamadı — aşağıdaki bölüme bakınız |
KARAOK nasıl ortaya çıktı? Yıl yıl proje kronolojisi
Aşağıdaki kronolojide yalnızca açık kaynakta karşılığı bulunan aşamalar yer alıyor. Her maddenin yanında kaynağın gücünü belirttik: belgeli kurumsal duyuru veya şirket beyanı, ikincil basın kaynaklı, doğrulanmadı ise yaygın olarak tekrarlanmasına rağmen birincil dayanağı bulunamayan iddia anlamına geliyor.
2010 — “SSİK kararıyla başlatıldı” iddiası doğrulanmadı
Türkçe kaynaklarda sıkça tekrarlanan bir bilgi var: KARAOK’un, Savunma Sanayii İcra Kurulu’nun (SSİK) 2010 yılında aldığı bir karar doğrultusunda ROKETSAN ana yükleniciliğinde başlatıldığı. Bu cümle ansiklopedik derleme sitelerinde ve bazı savunma portallarında neredeyse aynı ifadelerle yer alıyor.
Ancak bu dosya için yapılan taramada iddianın SSB/SSM’nin kendi yayınlarında, faaliyet raporlarında veya SSİK karar duyurularında bir karşılığı bulunamadı. Kaynaklar birbirini tekrar ediyor, hiçbiri asıl belgeye işaret etmiyor. Bu nedenle KARAOK’un 2010’da SSİK kararıyla başlatıldığını bu dosyada kesin bilgi olarak sunmuyoruz. İddia yanlış olduğu için değil, şu an için belgelendirilemediği için künyede boş bırakıldı.
12 Ağustos 2016 — Arayıcı başlık sözleşmesi belgeli
Projenin kamuya açık en sağlam ilk çivisi bu tarih. ASELSAN, Kamuyu Aydınlatma Platformu’na (KAP) gönderdiği açıklamada, ROKETSAN ile “KaraOk Sistemi Kızılötesi Arayıcı Başlık Geliştirilmesi” konulu bir sözleşme imzalandığını duyurdu. Sözleşmenin toplam bedeli yaklaşık 44 milyon TL ve 7,5 milyon avro olarak açıklandı; teslimatların 2018–2022 arasında gerçekleştirileceği belirtildi.
Bu açıklamanın bu dosya açısından kritik bir ayrıntısı var: sözleşmenin tarafları ROKETSAN ve ASELSAN. Yani KARAOK’un en kritik alt sistemi, iki şirket arasında imzalanan bir ana yüklenici–alt yüklenici ilişkisi içinde geliştirilmiş görünüyor.
2016 — ROKETSAN’ın geliştirme dönemi ikincil
Uluslararası ve yerli kaynakların büyük bölümü KARAOK için tasarım/geliştirme başlangıcı olarak 2016’yı gösteriyor. Bu tarih, ASELSAN’ın arayıcı başlık sözleşmesiyle de örtüşüyor: bir füzenin arayıcı başlığının sözleşmeye bağlanması, sistem tasarımının belirli bir olgunluğa ulaştığı anlamına gelir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, 2016 tarihinin yukarıdaki 2010 iddiasıyla çelişmesi. İki tarih birbirini dışlamaz — bir ihtiyaç 2010’da tanımlanıp geliştirme 2016’da hızlanmış olabilir. Ancak elimizdeki belgeler yalnızca 2016’yı destekliyor.
2020 — İlk harekât kabiliyeti (IOC) ikincil
Sistemin 2020’de ilk harekât kabiliyeti seviyesine ulaştığı bilgisi birden fazla kaynakta tekrarlanıyor. Bu aşama, sistemin sınırlı sayıda da olsa harekât ortamında kullanılabilir olgunluğa eriştiği anlamına gelir; seri üretim ve tam envanter kabulünden önceki eşiktir.
2021 — Arayıcı başlık kalifikasyonu ve güdümlü atış belgeli
ASELSAN’ın 2021 faaliyet raporuna göre KARAOK’un görüntüleyici kızılötesi arayıcı başlığı kalifikasyon aşamasına geçti. Aynı dönemde arayıcı başlık güdümündeki atış denemelerinde hedefe tam isabet sağlandığı bildirildi.
Şirket faaliyet raporları, savunma projelerinin takibinde en güvenilir açık kaynaklardan biridir: halka açık şirketler için bağlayıcı beyan niteliği taşırlar.
Şubat 2022 — Teslimat takvimi açıklanıyor belgeli
2022 yılı başında ROKETSAN’ın Türk Silahlı Kuvvetleri’ne ATMACA ve KARAOK teslimatlarına başlayacağı kamuoyuna duyuruldu. Bu duyuru, KARAOK’un aynı yıl içinde envantere gireceğini kurumsal düzeyde teyit eden ilk açıklamalardan biriydi.
2022 — Envantere giriş belgeli
KARAOK Kısa Menzilli Tanksavar Silah Sistemi, 2022 yılında Türk Kara Kuvvetleri envanterine girdi. Millî Savunma Bakanlığı’nın teslimat duyurularında sistem; HİSAR-A, MİLKED-3A3, M60T ve T-70 helikopteri gibi kalemlerle birlikte anıldı.
Bu aşama, kabul ve envanter makamının SSB değil, MSB ve Kara Kuvvetleri Komutanlığı olduğunu gösteriyor.
2023 — İlk ihracat: Malezya belgeli
Malezya Savunma Bakanlığı’nın NATO standartlarına uygunluk şartı içeren tanksavar sistemi ihalesinde KARAOK tercih edildi. Sözleşme kapsamında Malezya Kara Kuvvetleri için 18 atıcı ve 108 füze ile kapalı/açık alan simülatörleri ve test ekipmanlarının tedarik edileceği bildirildi. Sistemin Cendana Auto üretimi 4×4 araçlarla birlikte kullanılacağı açıklandı.
İhracat, bir savunma sisteminin teknik olgunluğunun en zor doğrulanan göstergelerinden biridir: alıcı devlet kendi kabul testlerini uygular.
3 Şubat 2024 — Seri üretim sözleşmesi belgeli
SSB’de düzenlenen Kara Füze Sistemleri imza töreninde TAYFUN, SUNGUR, TRG-230 ve KARAOK için seri üretim sözleşmeleri imzalandı. Törene Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Metin Gürak ve Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu katıldı.
Bu dosya açısından en belirleyici tarih budur: SSB’nin KARAOK projesindeki rolü, sözleşme makamı olarak burada belgeyle görünür hâle geliyor.
2025–2026 — Hava hedefi kabiliyeti belgeli
KARAOK, gerçekleştirilen atış denemelerinde ilk kez bir hava hedefini başarıyla vurdu. Paylaşılan görüntülerde füzenin kamikaze İHA sınıfı bir hedefi doğrudan çarpma (hit-to-kill) yöntemiyle imha ettiği görüldü.
Bu, sistemin tanksavar rolünün ötesinde alçak irtifa hava tehditlerine karşı da kullanılabileceği anlamına geliyor; görüntüleyici kızılötesi arayıcı başlığın sağladığı at-unut kabiliyetinin doğrudan sonucu.
Rol matrisi: KARAOK’ta hangi kurum ne yaptı?
Savunma projelerinde “yüzde kaçı kimin” sorusu anlamlı değildir; çünkü projeler yüzdeyle değil, süreç sorumluluklarıyla paylaşılır. Aşağıdaki matris, KARAOK’ta hangi sürecin hangi kuruma ait olduğunu açık kaynak dayanaklarıyla gösteriyor.
| Süreç | Kurum | Dayanak |
|---|---|---|
| İhtiyacın tanımlanması | Kara Kuvvetleri Komutanlığı / MSB | ikincil Envanter ve teslimat duyurularından çıkarılıyor |
| Projenin başlatılması | Belgelenemedi | doğrulanmadı 2010 SSİK iddiasının birincil kaynağı yok |
| Alt sistem sözleşmesi (2016) | ROKETSAN ↔ ASELSAN | belgeli ASELSAN KAP açıklaması |
| Seri üretim sözleşme makamı | SSB | belgeli 3 Şubat 2024 imza töreni |
| Ana yüklenicilik | ROKETSAN | belgeli |
| Füze tasarımı, harp başlığı, motor, entegrasyon | ROKETSAN | belgeli |
| Görüntüleyici kızılötesi arayıcı başlık | ASELSAN | belgeli KAP + 2021 faaliyet raporu |
| Seri üretim | ROKETSAN | belgeli |
| Test ve kalifikasyon | ROKETSAN (sistem) + ASELSAN (arayıcı başlık) | kısmi Kabul makamının ayrıntısı açık kaynakta yok |
| Kabul ve envantere alma | MSB / Kara Kuvvetleri Komutanlığı | belgeli |
| Kullanıcı | Türk Kara Kuvvetleri; ihracatta Malezya Kara Kuvvetleri | belgeli |
SSB, KARAOK projesinin tam olarak neresinde?
Belgeler üzerinden bakıldığında net bir tablo çıkıyor: SSB’nin KARAOK’taki rolü, projenin sonunda — tedarik ve seri üretim makamı olarak — kesin biçimde görünür; başlangıcında ise açık kaynakta belgeyle görünmüyor.
Bunu somutlaştıralım. KARAOK’un kamuya açık ilk sözleşme kaydı olan 2016 tarihli arayıcı başlık anlaşmasının tarafları ROKETSAN ve ASELSAN’dır; bu açıklamada SSB bir taraf olarak yer almaz. Buna karşılık 3 Şubat 2024’te sistemin seri üretimi doğrudan SSB’de, SSB’nin düzenlediği bir törende sözleşmeye bağlanmıştır.
- İhtiyaçKara Kuvvetleri Komutanlığı
- GeliştirmeROKETSAN ana yüklenici
- Alt sistemASELSAN arayıcı başlık
- Seri üretimSSB sözleşme makamı
- KabulMSB / KKK
- KullanımTürk Kara Kuvvetleri
Dolayısıyla KARAOK için “SSB’nin ürettiği füze” demek teknik olarak yanlıştır; SSB hiçbir projede üretim yapmaz. Aynı şekilde sistemi tamamen şirketin kendi başına ortaya çıkardığı bir ürün gibi sunmak da eksik olur, çünkü sistemin Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girişi ve seri üretime geçişi devletin tedarik makamı üzerinden yürümüştür.
Kısa cevap: KARAOK’un mühendisliği ROKETSAN’a, en kritik alt sistemi olan görüntüleyici kızılötesi arayıcı başlığı ASELSAN’a, seri üretim sözleşmesi ve tedarik yönetimi SSB’ye, ihtiyaç tanımı ve kullanım ise Kara Kuvvetleri Komutanlığı’na aittir. Projenin ilk kıvılcımını hangi kurumun çaktığı sorusu ise açık kaynak belgelerle henüz kesinleşmiş değildir.
ROKETSAN KARAOK’ta ne yaptı?
Bu dosyanın amacı hiçbir şirketin emeğini küçültmek değil; tam tersine, kimin neyi yaptığını doğru yere yazmaktır. ROKETSAN’ın KARAOK’taki rolü açık kaynaklarda net biçimde görülüyor:
- Ana yüklenicilik ve sistem sorumluluğu. Projenin bütününü yöneten, alt yüklenicilerle sözleşme yapan ve sistemi teslim eden taraf ROKETSAN’dır. 2016 tarihli arayıcı başlık sözleşmesinde ASELSAN’ın muhatabı doğrudan ROKETSAN’dır — bu, klasik bir ana yüklenici konumudur.
- Füze tasarımı ve gövde mimarisi. 125 mm çaplı, yaklaşık 110 cm uzunluğunda, tüm sistem ağırlığı 16 kilogramın altında kalacak şekilde tasarlanmış taşınabilir bir füze — bu ağırlık bütçesini tutturmak tek başına ciddi bir mühendislik problemidir.
- Harp başlığı. Modern zırhı yenmek üzere tandem kümülatif (tandem HEAT) harp başlığı.
- Tahrik ve uçuş performansı. 2,5 kilometreyi aşan etkili menzil.
- Entegrasyon. Arayıcı başlık, atıcı ünite, güdüm ve harp başlığının tek bir omuzdan atılabilir sistemde birleştirilmesi.
- Atış testleri ve kalifikasyon. İlk güdümlü atışlardan hava hedefine karşı gerçekleştirilen son denemelere kadar test kampanyası.
- Seri üretim. 2024 sözleşmesiyle seri üretim sorumluluğu.
ASELSAN’ın rolü: sistemin gözü
KARAOK’u “at-unut” yapan şey, atıcının hedefi kilitledikten sonra füzenin kendi başına gidebilmesidir. Bunu mümkün kılan bileşen görüntüleyici kızılötesi (IIR) arayıcı başlıktır ve bu bileşen ASELSAN tarafından geliştirilmiştir.
Bu ayrım önemli: tanksavar füzelerinde arayıcı başlık, maliyetin ve teknolojik zorluğun büyük bölümünü oluşturur. Dünyada bu sınıf bir soğutmasız görüntüleyici kızılötesi arayıcı başlığı üretebilen ülke sayısı sınırlıdır. Dolayısıyla KARAOK’un at-unut kabiliyetinden söz edilirken bu kabiliyetin teknik sahibinin ASELSAN olduğu belirtilmelidir.
Nitekim sistemin son dönemde hava hedefi vurabilmesi de doğrudan bu arayıcı başlığın kabiliyetiyle ilgilidir: sıcak imzası olan bir kamikaze İHA’yı kilitleyip takip edebilmek, kızılötesi görüntüleme performansının sonucudur.
Bir sistem neden “SSB projesi” olarak anılır?
Kamuoyunda pek çok savunma sistemi otomatik olarak “SSB projesi” diye tanımlanıyor. Bu tanımın hangi durumda doğru olduğunu netleştirmekte fayda var.
Savunma Sanayii Başkanlığı, tedarik makamı olarak devreye girdiğinde şu görevleri üstlenebilir: kuvvet komutanlıklarının tanımladığı ihtiyacın proje modeline dönüştürülmesi, tedarik yönteminin belirlenmesi, sanayi katılımının ve iş paylaşımının kurgulanması, sözleşmenin imzalanması, takvim ve maliyet yönetimi, kalifikasyon ve kabul süreçlerinin koordinasyonu, seri üretime geçiş ve ihracat izinleri.
Ama şu vurgulanmalı: Türkiye’de üretilen her savunma ürünü SSB projesi değildir. Bazı sistemler şirketlerin kendi öz kaynaklarıyla geliştirilip daha sonra tedarik sürecine girer. Bazıları doğrudan MSB veya kuvvet komutanlıkları tarafından tedarik edilir. Bazılarının kökeninde TÜBİTAK veya üniversite çıkışlı bir çalışma vardır. Bir ürünün SSB projesi sayılabilmesi için SSB’nin o projede belgeli bir makam rolü üstlenmiş olması gerekir.
KARAOK hangi kategoriye giriyor?
Envanter Medya olarak bu seride her sistemi beş modelden birine yerleştirmeyi hedefliyoruz: SSB/SSM tarafından başlatılıp sözleşmelendirilen projeler, şirket öz kaynaklı geliştirmeler, MSB/TSK doğrudan tedariki, TÜBİTAK veya başka bir kamu kurumu öncülüğündeki projeler ve karma modeller.
KARAOK için bu dosyada kesin bir harf vermiyoruz. Nedeni şu: elimizdeki belgeler, projenin seri üretim ve tedarik safhasında SSB’nin makam olduğunu kesin biçimde gösteriyor; ancak erken geliştirme safhasının hangi modelle yürütüldüğünü gösteren birincil bir belge bulunamadı. 2016 sözleşmesinin taraflarında SSB’nin bulunmaması, en azından o aşamada ana yüklenici–alt yüklenici ilişkisinin şirketler arasında kurulduğunu gösteriyor; bu da karma bir modele işaret edebilir.
Eksik belgeyle sınıflandırma yapmak, bu serinin varlık nedenine aykırı olurdu. SSİK karar metinleri veya dönemin SSM faaliyet raporları kamuya açıldığında bu dosya güncellenecektir.
Sonuç
KARAOK, Türkiye’nin tanksavar füzesi ailesinde piyade seviyesine inen halkayı temsil ediyor. Sistem, bir tek ismin başarısı değil; ROKETSAN’ın sistem mühendisliği, ASELSAN’ın arayıcı başlık teknolojisi, SSB’nin tedarik yönetimi ve Kara Kuvvetleri’nin ihtiyaç tanımının kesiştiği bir çalışmanın ürünü. Malezya ihalesinin NATO uyumu şartlı bir rekabette kazanılmış olması da sistemin dışarıdan bağımsız biçimde doğrulanmış bir olgunluğa ulaştığını gösteriyor.
Bu dosyanın asıl önerisi basit: bir savunma sistemini anlatırken “kim üretti” sorusuyla “kim yürüttü” sorusunu ayrı ayrı sormak. KARAOK örneğinde bu iki sorunun cevabı farklı kurumlar, ve her ikisi de kendi alanında ciddi bir iş çıkarmış durumda.
Bu dosyada kullanılan kaynaklar
- ASELSAN — Kamuyu Aydınlatma Platformu açıklaması, 12 Ağustos 2016 (KaraOk Sistemi Kızılötesi Arayıcı Başlık Geliştirilmesi sözleşmesi)
- ASELSAN — 2021 yılı faaliyet raporu (arayıcı başlık kalifikasyon durumu)
- Savunma Sanayii Başkanlığı — Kara Füze Sistemleri seri üretim imza töreni, 3 Şubat 2024
- Millî Savunma Bakanlığı — 2022 teslimat ve envanter duyuruları
- ROKETSAN — sistem tanıtımı ve atış denemesi duyuruları
- Malezya Savunma Bakanlığı tanksavar ihalesine ilişkin 2023 tarihli açıklamalar ve sözleşme duyuruları
Not: Bu dosyada yer alan her bilgi, kaynağının gücüne göre etiketlenmiştir. Doğrulanamayan iddialar dosyadan çıkarılmamış, doğrulanamadığı açıkça belirtilerek bırakılmıştır.
Bu seri, Türk savunma sanayii projelerinin gerçek rol dağılımını açık kaynak belgelerle ortaya çıkarıyor. Sıradaki dosyalarda HÜRKUŞ, HÜRJET, GÖKBEY, ATAK, ALTAY, HİSAR, SİPER, SUNGUR, ATMACA ve MİLGEM gibi sistemlerin proje kökenini tek tek inceleyeceğiz. Hiçbir sistem peşinen “SSB projesi” kabul edilmeyecek.
İlgili dosyalar: ROKETSAN KARAOK nedir, ne işe yarar? · Dünyanın en iyi 10 tanksavar füzesi
