Pentagon Envanterinde 17 Bin F-35 Parçası Kayıp: GAO 2,5 Milyar Dolarlık Risk Uyarısı Yaptı
ABD Sayıştayı (GAO), F-35 Lightning II programının yedek parça envanterinde 17 binden fazla parçanın kayıtlardan takip edilemediğini ve bu parçaların tahmini değerinin 1,3 milyar dolara ulaştığını açıkladı. Breaking Defense’in 9 Kasım’da yayımladığı ve GAO-27-108713 numaralı rapora dayanan habere göre, maliyet bilgisi eksik kalan kalemler ve tedarik giderleri de hesaba katıldığında bu rakamın 2,5 milyar dolara çıkabileceği değerlendiriliyor.
Sorunun kökeninde, F-35 Ortak Program Ofisi’nin (JPO) kullandığı ELMS envanter sisteminin, ana yüklenici Lockheed Martin ile motor üreticisi Pratt & Whitney’in kendi mülk yönetim sistemleriyle entegre çalışmaması yer alıyor. GAO bu sorunu ilk kez 2022’de rapor etmişti; Ağustos 2026 itibarıyla hâlâ çözülmediği görülüyor.
JPO, ortak yedek parça havuzuna ilişkin verileri yüklenicilerden üç aylık periyotlarla alıyor; bu da bazı kayıtların üç aydan daha eski olabileceği anlamına geliyor. Rapora göre Aralık 2025’te gönderilen veri setinde parçaların yalnızca %29’unda seri numarası, %43’ünde ise Ulusal Stok Numarası (NSN) bulunuyordu. Bazı kayıtlarda parça maliyetinin bir sentin altında görünmesi, GAO tarafından veri hatasına işaret eden bulgular arasında sayıldı.
Program, 1.900’den fazla yerli ve 2.100’den fazla küresel tedarikçiyle çalışıyor; 700’den fazla yüklenici ve devlet tesisinde toplam yaklaşık 26 milyon parça dolaşımda. 2020 mali yılından bu yana JPO, envanter sayımlarına en az 17 milyon dolar harcadı; ancak GAO, en son sayımın parçaların fiziksel olarak mevcut olup olmadığını veya kayıtların tüm parçaları kapsayıp kapsamadığını tam doğrulamadığını belirledi.
Rapor, daha önce bilinen bir vakayı da güncelliyor: 2023 tarihli bir GAO incelemesine göre, ana yüklenicilerden biri Mayıs 2018-Ekim 2022 arasında 1 milyondan fazla parçayı, 85 milyon dolardan fazla değerle kaybetmişti. Mart 2026 itibarıyla söz konusu yüklenici 2012-2025 dönemini kapsayan yaklaşık 28 milyon dolarlık kayıp raporu sunmuş, Savunma Sözleşmeleri Denetim Kurumu (DCMA) ise yükleniciyi yalnızca 6 milyon dolardan sorumlu tutmuştu. JPO, bu raporların GAO’nun önceki incelemesindeki kayıpları kapsayıp kapsamadığını teyit edemediğini bildirdi; çünkü açık vakalara ilişkin kayıt tutulmamıştı.
GAO, bu envanter sorunlarının Pentagon’un ek yedek parça alımını da içeren 13,7 milyar dolarlık Küresel Destek Çözümü (Global Support Solution) yeniden yapılanma stratejisini karmaşıklaştırabileceği uyarısında bulundu. Kurum, “muhasebeleştirilebilir mülk sistemi kayıtlarında doğru veri olmadan” Pentagon’un hem harekâta hazırlık hem de güvenilir mali raporlama için gereken bilgiden mahrum kalacağını vurguladı.
JPO sözcüsü, ofisin sorunları çözmek için yeni prosedürler ve eğitimler dâhil “aktif olarak çalıştığını” ve mülk yönetimi altyapısını modernize ettiğini söyledi. Lockheed Martin ise JPO ve diğer taraflarla parça bulunabilirliğini, onarım sürelerini ve tedarik zinciri performansını iyileştirmek için çalıştığını, Kongre onayına bağlı çok yıllı tedarik ve sürdürülebilirlik çerçevesinin tedarikçilere daha fazla öngörülebilirlik sağlayacağını belirtti.
GAO, Pentagon’a dört öneride bulundu: kayıp parçalara ilişkin denetimin güçlendirilmesi ile mülk takibinden sorumlu personel için daha açık prosedür, eğitim ve sorumluluk tanımlarının oluşturulması. Pentagon, dört öneriyi de kabul ederek düzeltici adımlar attığını açıkladı. Savunma Sözleşmeleri Denetim Ajansı ile JPO, Mart 2027’de tamamlanması planlanan kapsamlı bir F-35 parça sayımı üzerinde birlikte çalışıyor.
Rapor, F-35’in NATO envanterindeki yaygınlığı nedeniyle müttefik hava kuvvetleri için de önem taşıyor: program hâlâ üretimde olan ve dünya çapında binlerce uçaklık bir filoyu beslemesi planlanan tek beşinci nesil savaş uçağı projesi. Yedek parça zincirindeki hesap verebilirlik sorunları, filonun operasyonel hazırlık oranlarını doğrudan etkileyebiliyor; zira bir parçanın fiziksel olarak depoda bulunup bulunmadığının bilinmemesi, bakım planlamasını ve uçuşa hazır uçak sayısını doğrudan etkiliyor.
Bu bulgular, F-35 filosunun büyüklüğü düşünüldüğünde özellikle kritik. Programın 1.900’den fazla yerli ve 2.100’den fazla küresel tedarikçiden beslenen, 700’den fazla tesise yayılmış bir tedarik ağı üzerinden yürütülmesi, tek bir merkezi envanter kaydının güvenilirliğini her geçen yıl daha da önemli hâle getiriyor. GAO’nun önerdiği düzeltici adımların önümüzdeki aylarda ne ölçüde uygulanacağı, hem ABD’nin hem de müttefik filoların harekâta hazırlık oranlarını etkileyecek.
Kaynaklar:
Breaking Defense, “Pentagon can’t track thousands of F-35 parts, GAO finds,” Mikayla Easley, 9 Kasım 2026, link — haberin ana kaynağı. GAO Raporu GAO-27-108713, gao.gov — orijinal bulguların doğrulanması için kullanıldı.
