STM’nin İnsansız Sualtı Aracı NETA 300, Kaş’ta Neyi Kanıtladı?

Sarp Güçlü’nün haftalık deniz köşesi.

STM’nin geliştirdiği insansız otonom su altı aracı (İOSA) NETA 300, Antalya’nın Kaş ilçesinde Güvercin Adası açıklarında deniz tabanını sonarla taradı ve burada duran batık bir tankı görüntüledi. Bilgi, STM’nin Kasım 2026’da yayımladığı basın bülteninden geliyor.

Bu bir şirket açıklaması; bağımsız bir üçüncü taraf doğrulaması yok. Ama hedefin kendisi doğrulamaya elverişli: Anadolu Ajansı’nın 2019 tarihli haberine göre söz konusu araç, 1960 model ve ABD yapımı 45 tonluk bir tank; Türk Silahlı Kuvvetleri’nden ayrılan araç, Antalya Valiliği tarafından 2017’de dalış turizmi için Güvercin Adası yakınına batırıldı ve bugün yaklaşık 15 metre derinlikte duruyor. Konumu ve boyutu önceden bilinen bir cismi görüntülemek, STM’nin sonar çıktısının gerçeklikle örtüşüp örtüşmediğini okura kıyaslama imkânı veriyor; şirket bültenlerinde sık rastlanmayan bir doğrulama fırsatı bu.

Asıl önemli olan tank değil, aracın hangi kapasiteyi temsil ettiği. NETA 300’ün birincil görev tanımı mayın karşı tedbir ve Türkiye, son üç yıldır Karadeniz’deki mayın tehdidiyle giderek kurumsallaşan biçimde uğraşıyor. Yerli ve taşınabilir bir sualtı tarama aracının sahada görüntü üretebildiğini göstermek, bu kapasitenin ithal sistemlere bağımlılığını azaltma ihtimali taşıması bakımından dikkat çekici.

Sonarın gösterdiği ve göstermediği

STM’nin ürün sayfasına göre NETA 300, iki kişinin taşıyabildiği modüler bir araç; 300 metre derinliğe kadar çalışıyor, tek şarjla 24 saate kadar görev yapabiliyor ve azami 5 deniz mili hızla ilerliyor. Tarama için yandan taramalı sonar ve boşluk doldurma sonarı kullanıyor; daha geniş alan ve yüksek çözünürlük isteyen görevler için sentetik açıklıklı sonar (SAS) seçenek olarak sunuluyor.

Bu rakamların sahadaki karşılığı şu: 300 metrelik derinlik, aracı sığ kıyı sularının ötesinde, açık deniz mayın tarlalarında da kullanılabilir kılıyor; 24 saatlik görev süresi ise bir alanı tek seferde, aracı defalarca suya indirmeden taramaya yetecek bir pencere açıyor. Ama 5 deniz millik azami hız düşük; geniş bir sahayı taramak saatler, bazen günler alabilir. STM, taramanın hangi tarihte yapıldığını, kullanılan sonarın yandan taramalı mı yoksa SAS mi olduğunu ve bunun bir test programının parçası olup olmadığını açıklamadı.

Aracın STM’nin tanımladığı diğer görevleri arasında arama-kurtarma ve deniz tabanı araştırması da var; Kaş’taki görüntüleme bu ikinci kategoriye giriyor, çünkü hedef bir mayın değil, bilinen bir batık. Geçen ay TURNAs-2026 tatbikatında ise araç, güzergâh üzerindeki mayın benzeri tehditleri otonom olarak tespit etmişti. İki olay birlikte okunduğunda, NETA 300’ün hem kontrollü bir tatbikat ortamında hem de halka açık bir referans hedefte benzer sonuçlar ürettiği görülüyor.

Karadeniz’in mayın yükü ve NETA’nın yeri

NETA ailesinin kendi geçmişi kısa: STM, aracı ilk kez 22 Ekim 2024’te SAHA EXPO’da tanıttı ve 2025’te Akdeniz’de deniz denemelerine başladı. Ama aracın anlam kazandığı çerçeve daha eski ve daha büyük. Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’yı tam kapsamlı işgali, kopan irili ufaklı deniz mayınlarını Karadeniz’in ticaret rotalarına saçtı; Türkiye, Montrö Sözleşmesi’nin kendisine verdiği Boğazlar denetimiyle bu tehdidin merkezinde kaldı. Ocak 2024’te Ankara’da imzalanan, Temmuz 2024’te İstanbul’da faaliyete geçen Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri (MCM Black Sea) girişimi, Türkiye’yi Bulgaristan ve Romanya ile birlikte bu sorunu yönetmekle görevlendirdi; Türk Deniz Kuvvetleri görevin ilk altı ayında komutayı üstlendi, ardından sırasıyla Bulgaristan ve Romanya devraldı. Bildirilen rakamlara göre girişim bugüne kadar 150’den fazla sürüklenen mayını etkisiz hâle getirdi ve imha operasyonlarının büyük kısmını Türkiye yürüttü; bu sayı tek bir haber kaynağına dayanıyor ve bağımsız biçimde doğrulanmadı.

Kasım 2026’da bu tabloya yeni bir katman eklendi. Fransa ve Britanya liderliğindeki Ukrayna Çok Uluslu Gücü’nün (MNF-U) 9-22 Kasım’da süren “Koalicja” tatbikatında Türkiye, Polonya’daki kara bacağına asker göndermek yerine İstanbul merkezli bir deniz komuta yapısıyla olası bir Karadeniz mayın temizleme operasyonunu simüle etti. Bu, MCM Black Sea girişiminden ayrı ama aynı eğilimi yansıtan ikinci bir mekanizma. İki girişim birlikte, Türkiye’nin Karadeniz’deki mayın karşı tedbir yükünün mürettebatlı mayın avlama gemileriyle sınırlı kalamayacak kadar büyüdüğünü gösteriyor; NETA gibi iki kişiyle taşınabilen araçlar bu yükü dağıtma ihtimali taşıyor, ama büyük ölçekte sahada henüz test edilmedi.

Karşılaştırma ölçütü burada tonaj değil; derinlik, görev süresi ve konuşlandırma kolaylığı. ABD merkezli HII’nin ürettiği REMUS ailesi, NATO’da fiilî bir standart sayılabilir: REMUS 100, 100 metre derinlik ve yaklaşık 10 saatlik görev süresiyle sığ kıyı sularına; REMUS 600 ise 600 metre derinlik ve üretici verisine göre 24 saate varan dayanıklılıkla daha açık sulara yönelik. NETA 300’ün 300 metrelik derinliği ve 24 saatlik görev süresi, derinlikte REMUS 100’ü aşan ama REMUS 600’ün gerisinde kalan bir konumda duruyor. HII’nin bugüne dek 30 ülkeye, aralarında İngiltere’nin de bulunduğu 14 NATO üyesine 600’den fazla REMUS sattığı bildiriliyor; NETA için şimdiye kadar açıklanmış bir ihracat sözleşmesi yok.

NETA tek başına da değil. ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol, 5 Kasım’da yaptığı paylaşımda şirketin otonom su altı ve su üstü sistemlerine -MARLİN, DERİNGÖZ, TUFAN ve KILIÇ- yatırımını artırdığını söyledi; tutar ve takvim paylaşılmadı, bu bir şirket açıklaması olarak kalıyor. HAVELSAN ise TURNAs-2026’da SANCAR SİDA ve USV-12 araçlarını, ve 40’tan fazla insansız platformu tek ekranda birleştiren ADVENT COP komuta sistemini sahaya sürdü. Üç büyük Türk savunma şirketinin aynı anda benzer bir nişe yatırım yapması hem kapasite inşa ediyor hem de henüz yanıtlanmamış bir soru bırakıyor: bu platformlar donanmada ayrı envanterler olarak mı kalacak, yoksa ortak bir mimaride mi birleşecek?

Bilinenler ve bilinmeyenler net ayrışıyor. Taramanın Kaş açıklarında yapıldığı, hedefin 2017’de batırılan 45 tonluk bir tank olduğu ve aracın teknik üst sınırlarının -300 metre derinlik, 24 saat görev süresi, 5 deniz mili hız- STM tarafından kamuya açıklandığı biliniyor. Taramanın tam tarihi, kullanılan sonarın türü, bunun bir test programının parçası olup olmadığı, aracın Türk Deniz Kuvvetleri envanterine ne zaman gireceği ve bugüne kadar imzalanmış somut bir ihracat ya da yurtiçi satış sözleşmesi olup olmadığı açıklanmadı; aracın bir mayını tespit etmenin ötesine geçip imha edebildiğine dair de henüz kamuya açık bir kanıt yok.

Kaş’taki batık tank, NETA 300 için ucuz ve tekrarlanabilir bir referans noktası oldu. STM’nin bir dahaki sefer kamuoyuna sunacağı görüntünün konusu belirsiz bir hedef -gerçek bir mayın ya da kayıp bir enkaz- olduğunda, aracın bugün sergilediği çözünürlük ve güvenilirlik aynı ölçüde net kalacak mı?

Kaynaklar

Birincil belgeler: STM, NETA 300 ürün sayfası; STM basın bülteni, “STM NETA’yı İlk Kez SAHA EXPO’da Tanıttı” (22 Ekim 2024); STM basın bülteni, “STM NETA Deniz Denemelerinde İlerliyor” (2025).

Bağımsız kaynaklar: Naval News, “Türkiye, Bulgaria and Romania activate MCM BLACK SEA Task Group” (Temmuz 2024); Daily Sabah / Anadolu Ajansı, Kaş’taki batık tank haberi (24 Eylül 2019); Naval News, Royal Navy’nin REMUS 100 alımı (Eylül 2022); Kongsberg Maritime, REMUS ürün kataloğu.

Envantermedya arşivi: HAVELSAN, TURNAs-2026 Tatbikatı’nda İnsansız Sistemleri Tek Harekat Resminde Buluşturdu; ASELSAN Genel Müdürü Akyol: Deniz Güvenliğinde 3 Alana Odaklandık; Koalicja Tatbikatı Başladı: Türkiye İstanbul’dan Yönetiyor; SSB’nin Deniz Projelerindeki Modeli.