Dünyanın En Büyük Eğitim Uçağı Üreticileri: HÜRJET’in İspanya Sözleşmesi ve M-346’nın 9 Ülkesi (2026)
Dünyanın en büyük eğitim uçağı üreticileri sıralaması, savunma havacılığının en az konuşulan ama en belirleyici halkasını içeriyor: bir ülke savaş uçağı satın alabilir, ama pilotunu yetiştiremezse o uçağı uçuramaz. Bu yüzden eğitim uçağı pazarı son yıllarda “uçak satışı” olmaktan çıkıp “eğitim sistemi satışı”na dönüştü — Leonardo’nun M-346’sı dokuz ülkeye ulaşırken İtalya’daki Uluslararası Uçuş Eğitim Okulu’nda ABD Hava Kuvvetleri öğrenci pilotlarını da eğitiyor. Türkiye ise bu tabloya, serinin tamamındaki en güçlü tek ihracat verisiyle giriyor: TUSAŞ’ın HÜRJET’i, 28 Aralık 2025’te imzalanan 2,4 milyar avroluk sözleşmeyle İspanya’ya 30 uçak olarak satıldı — bir Türk muharip uçağının bir NATO ve AB üyesine ilk satışı. Envanter Medya, hafif silah üreticileri dosyasının ardından serinin bu dosyasında eğitim uçağı üreticilerini kullanıcı tabanı, ihracat, muharip türev yeteneği ve eğitim sistemi bütünlüğü ölçütleriyle karşılaştırdı.
Editoryal not: Bu sıralama, Envanter Medya tarafından kamuya açık veriler kullanılarak hazırlanan editoryal bir araştırmadır; resmî bir uluslararası sıralama değildir. Veri kaynakları ve yöntem, yazının sonundaki “Araştırma nasıl hazırlandı?” bölümünde açıklanmıştır.
Araştırma bir bakışta
“En büyük” hangi ölçüte göre?
Eğitim uçağı pazarı iki katmanda çalışıyor: temel eğitim için turboprop uçaklar (Pilatus PC-21, Beechcraft T-6, HÜRKUŞ, KAI KT-1) ve ileri eğitim için jet uçaklar (M-346, T-50, T-7A, HÜRJET). İkinci katmanın özelliği, uçakların çoğunun hafif muharip türevlerinin de olması — FA-50 gibi bir uçak hem öğrenci yetiştiriyor hem savaşa gidiyor. Bu yüzden “en büyük üretici” sorusu dört ölçütle ölçüldü: kullanıcı ülke sayısı, ihracat hacmi, muharip türev yeteneği ve eğitim sistemi bütünlüğü — yani üreticinin uçakla birlikte simülatör, yer eğitim sistemi ve hatta eğitim hizmeti satabilme kapasitesi. Son ölçüt giderek belirleyici hâle geliyor: modern ihaleler artık uçak değil, uçtan uca eğitim sistemi satın alıyor.
Neden bu sektör önemli? Beşinci nesil bir savaş uçağının pilotunu eğitmek, dördüncü nesil için gerekenden farklı bir yer ve uçuş altyapısı gerektiriyor. Bu yüzden F-35 ve benzeri uçakları alan her ülke, eğitim filosunu da yenilemek zorunda kalıyor — sektörün son on yıldaki büyümesinin asıl nedeni bu zincirleme etki.
Kullanıcı tabanına göre: M-346’nın dokuz ülkesi
İleri jet eğitim segmentinde en geniş kullanıcı tabanı Leonardo’nun M-346’sında: uçak İtalya, İsrail, Singapur, Polonya, Yunanistan, Azerbaycan, Türkmenistan, Katar ve Kanada’ya teslim edildi. Leonardo’nun asıl farkı ise ürün değil iş modeli: İtalya’daki Uluslararası Uçuş Eğitim Okulu (IFTS) üzerinden eğitim hizmetinin kendisini satıyor. Ağustos 2025’te İtalyan ve ABD Hava Kuvvetleri arasında imzalanan anlaşmayla Amerikalı öğrenci pilotlar M-346’larla İtalya’da eğitim almaya başladı; ilk kurs Eylül 2025’te 10 pilotla açıldı ve Haziran 2026’da tamamlandı. Kanada’da ise ITPS, Mayıs 2026’da M-346T Block 20 siparişi verdi.
Teslimat yapılmış ve sözleşmeye bağlanmış ülkeler sayılmıştır (T etiketi). T-7A henüz tam seri üretime geçmediğinden kullanıcı sayısı ABD ile sınırlıdır. Türk programı ayrıca işaretlenmiştir.
İhracat hacmine göre: HÜRJET’in İspanya sözleşmesi
2025-26 döneminin en büyük eğitim uçağı ihracatı Türkiye’den çıktı. İspanya, 28 Aralık 2025’te imzalanan sözleşmeyle 30 HÜRJET satın aldı; sözleşmenin değeri 2,4 milyar avro ve yeni Bütünleşik Eğitim Sistemi çalışmalarına Airbus liderlik ediyor. Teslimat iki aşamalı: ilk 30 uçak başlangıç konfigürasyonunda İspanya’da sertifikalandırılarak 2028-2029 arasında İspanya Hava ve Uzay Kuvvetleri’ne teslim edilecek; ikinci aşamada uçaklar “millî içerik” ile dönüşüme girecek ve 2031’in ikinci yarısından 2035’e kadar partiler hâlinde teslim edilecek. Bu, bir Türk muharip uçağının hem NATO hem AB üyesi bir ülkeye ilk satışı. KAI tarafında ise FA-50’nin ihracat kaydı daha eski ve daha kalabalık: Polonya 48, Malezya 18 uçak sipariş etti, Filipinler filosunu büyütüyor.
Kamuya açık, sözleşmeye bağlanmış ihracat siparişleri; opsiyonlar ve görüşme aşamasındaki programlar dahil edilmemiştir. HÜRJET satırı 2,4 milyar avroluk İspanya sözleşmesidir. Türk programı ayrıca işaretlenmiştir.
Üretim ve programlara göre: Doğrulanmış tablo
| Üretici | Ülke | Uçaklar | Doğrulanmış gösterge | Veri türü |
|---|---|---|---|---|
| Leonardo | İtalya | M-346 (Master/FA) | 9 ülkeye teslimat: İtalya, İsrail, Singapur, Polonya, Yunanistan, Azerbaycan, Türkmenistan, Katar, Kanada; IFTS üzerinden ABD Hava Kuvvetleri pilotlarına eğitim (ilk kurs Eyl 2025-Haz 2026); Kanada M-346T Block 20 siparişi (May 2026) | R |
| KAI | G. Kore | T-50, FA-50, KT-1 | Polonya 48, Malezya 18 FA-50 siparişi; Filipinler kullanıcısı; turboprop KT-1 ile iki katmanda birden ürün | R/T |
| TUSAŞ 🇹🇷 | Türkiye | HÜRJET, HÜRKUŞ | İspanya’ya 30 HÜRJET, 2,4 milyar avro (28 Ara 2025); teslimat 2028-2029 (1. faz) ve 2031-2035 (2. faz); ilk Türk teslimatları 2026’da Türk Yıldızları’na; turboprop HÜRKUŞ ihraç edildi | R |
| Boeing | ABD | T-7A Red Hawk | ABD Hava Kuvvetleri’nin yeni eğitim uçağı; tam seri üretimden hâlâ yıllarca uzakta; İngiltere’nin yeni jet eğitim uçağı arayışına aday olarak sunuldu | R/T |
| Pilatus | İsviçre | PC-21, PC-7 | Turboprop ileri eğitim segmentinin en yaygın uçağı; birçok NATO ve Körfez ülkesinde eğitim omurgası | R/T |
| Textron Aviation Defense | ABD | T-6 Texan II | ABD ve müttefiklerinin temel eğitim uçağı; geniş kullanıcı tabanı | R/T |
| Hongdu | Çin | L-15, JL-8 | Üretim adetleri açıklanmıyor; L-15 sınırlı ihracat | D (iç) / T (ihracat) |
Veri türü: R = resmî/şirket beyanı, T = güvenilir sektör raporu, D = veri yetersiz. Eğitim uçağı ile hafif muharip türev aynı gövdede birleşebildiğinden, tabloda her iki rol de not edilmiştir.
Envanter Medya Bileşik Endeksi: EM-GDPI (uyarlanmış)
Serinin dokuz kriterli endeksi bu sektöre uyarlandı: gelir kriterinin ağırlığı düşürüldü (eğitim uçağı geliri şirket bilançolarında ayrı raporlanmıyor) ve yerine eğitim sistemi bütünlüğü kriteri eklendi — simülatör, yer eğitim sistemi ve eğitim hizmeti sunabilme kapasitesi. Hongdu veri yetersizliğinden puanlanmadı.
Editoryal, uyarlanmış endeks; resmî bir sıralama değildir. Gelir kriterinin ağırlığı düşürülmüş, eğitim sistemi bütünlüğü kriteri eklenmiştir. Hongdu veri yetersizliğinden puanlanmadı. Türk şirketi ayrıca işaretlenmiştir.
Endeksin özeti: Leonardo’yu zirveye taşıyan, dokuz ülkelik kullanıcı tabanının yanına eğitim hizmetini de satabilen tek üretici olması — ABD Hava Kuvvetleri’nin öğrenci pilotlarını İtalya’ya göndermesi bu iş modelinin gücünü gösteriyor. KAI, FA-50’nin muharip türev başarısı ve turboprop KT-1’le iki katmanda birden ürün vermesiyle ikinci. TUSAŞ’ın 79 puanla üçüncü sırası, Türk savunma sanayiinin bu serideki en yüksek derecelerinden biri ve tek bir veriye dayanıyor: 2,4 milyar avroluk İspanya sözleşmesi, hem ihracat hem de teknoloji-güvenilirlik kriterlerinde üst dilim puan getirdi. Puanı sınırlayan, teslimatların henüz başlamamış olması — 2028’den itibaren bu tablo değişebilir.
Türkiye bu sıralamada nerede?
Türkiye, eğitim uçağı pazarına serinin tamamındaki en güçlü tek ihracat verisiyle giriyor. 28 Aralık 2025’te imzalanan sözleşmeyle İspanya 30 HÜRJET satın aldı; 2,4 milyar avroluk anlaşmada yeni Bütünleşik Eğitim Sistemi çalışmalarına Airbus liderlik ediyor. İlk 30 uçak başlangıç konfigürasyonunda İspanya’da sertifikalandırılıp 2028-2029’da İspanya Hava ve Uzay Kuvvetleri’ne teslim edilecek; ikinci aşamada uçaklar millî içerikle dönüşüme girip 2031’in ikinci yarısından 2035’e kadar teslim edilecek. Bunun anlamı tek cümleyle şu: bir Türk muharip uçağı ilk kez hem NATO hem AB üyesi bir ülkeye satıldı. Ülke içinde ise ilk HÜRJET teslimatları 2026’da Türk Yıldızları’na yapılacak. Turboprop katmanında da Türkiye’nin ürünü var: HÜRKUŞ ihraç edilmiş durumda — ayrıntısını turboprop eğitim uçakları dosyamızda incelemiştik. HÜRJET rehberimizde uçağın teknik profilini bulabilirsiniz.
Türkiye nerede geride?
Veriyle konuşalım ve sırayı doğru kuralım: HÜRJET’in teslimatları henüz başlamadı. İspanya sözleşmesi tarihî bir eşik, ama uçaklar 2028’den itibaren teslim edilecek; M-346 ise bugün dokuz ülkede uçuyor ve FA-50’nin Polonya’ya teslimatları sürüyor. Kullanıcı tabanında da mesafe açık: HÜRJET’in müşterisi bugün Türkiye ve İspanya, M-346’nınki dokuz ülke. Leonardo’nun IFTS gibi bir eğitim hizmeti işletmesi de Türkiye’de henüz yok — sektör “uçak satışı”ndan “eğitim sistemi satışı”na kayarken bu boşluk stratejik. İspanya sözleşmesinde bütünleşik eğitim sistemi liderliğinin Airbus’ta olması da bu boşluğun somut göstergesi. Buna karşılık üç veri iyimserliği destekliyor: sözleşme değeri 2,4 milyar avroyla sektörün en büyük tek ihracat kalemlerinden biri; müşteri bir NATO-AB ülkesi, yani en zorlu sertifikasyon çıtası aşılıyor; ve HÜRKUŞ’la birlikte Türkiye iki katmanda birden ürün veren az sayıdaki üreticiden biri.
Araştırma nasıl hazırlandı?
Veri yılı: Sözleşme ve teslimat verileri Ocak 2025 – Ağustos 2026 resmî duyuruları ve güvenilir sektör raporları. Kapsam: Askerî eğitim uçağı üreten 7 grup; muharip uçaklar serinin ayrı dosyasında ele alınmıştır; eğitim uçaklarının hafif muharip türevleri bu dosyada not edildi. Eksik veriler: Hongdu’nun üretim adetleri kamuya açık değildir; eğitim uçağı geliri hiçbir şirkette ayrı raporlanmamaktadır. EM-GDPI (uyarlanmış): Gelir kriterinin ağırlığı düşürülmüş, eğitim sistemi bütünlüğü kriteri eklenmiştir.
| Üretici | Veri güvenilirliği | Açıklama |
|---|---|---|
| Leonardo, TUSAŞ, Boeing | A | Resmî sözleşme ve program duyuruları güncel |
| KAI, Pilatus, Textron | B | Program verileri kısmen açık; teslimat kırılımı sınırlı |
| Hongdu | D | Güvenilir güncel veri yok; endekse alınmadı |
Sık sorulan sorular
Dünyanın en büyük eğitim uçağı üreticisi hangi şirket?
Kullanıcı tabanı ve eğitim sistemi bütünlüğünde Leonardo (M-346), ihracat hacmi ve muharip türevde KAI (FA-50) önde. Envanter Medya’nın uyarlanmış endeksinde ilk sırada Leonardo, üçüncü sırada TUSAŞ yer alıyor.
İspanya kaç HÜRJET aldı?
30 uçak. Sözleşme 28 Aralık 2025’te imzalandı ve değeri 2,4 milyar avro; yeni Bütünleşik Eğitim Sistemi çalışmalarına Airbus liderlik ediyor.
HÜRJET teslimatları ne zaman başlayacak?
İspanya’ya ilk 30 uçak, başlangıç konfigürasyonunda sertifikalandırılarak 2028-2029 arasında teslim edilecek; ikinci aşamada millî içerikle dönüşen uçaklar 2031’in ikinci yarısından 2035’e kadar partiler hâlinde verilecek. Türkiye’de ilk teslimatlar 2026’da Türk Yıldızları’na yapılacak.
HÜRJET İspanya anlaşması neden önemli?
Bir Türk muharip uçağının hem NATO hem AB üyesi bir ülkeye ilk satışı olduğu için: bu, Avrupa sertifikasyon ve tedarik standartlarının aşıldığı anlamına geliyor ve başka pazarlar için referans oluşturuyor.
M-346 kaç ülkede kullanılıyor?
Dokuz ülkeye teslim edildi: İtalya, İsrail, Singapur, Polonya, Yunanistan, Azerbaycan, Türkmenistan, Katar ve Kanada.
ABD pilotları neden İtalya’da eğitim alıyor?
Ağustos 2025’te İtalyan ve ABD Hava Kuvvetleri arasında imzalanan anlaşmayla Amerikalı öğrenci pilotlar, İtalya’daki Uluslararası Uçuş Eğitim Okulu’nda (IFTS) M-346’larla eğitiliyor; ilk kurs Eylül 2025’te 10 pilotla başlayıp Haziran 2026’da tamamlandı.
T-7A Red Hawk ne durumda?
ABD Hava Kuvvetleri’nin yeni eğitim uçağı olan T-7A, tam seri üretimden hâlâ yıllarca uzakta. Boeing uçağı, İngiltere’nin yeni jet eğitim uçağı arayışına aday olarak sundu.
İngiltere yeni eğitim uçağı mı arıyor?
Evet; İngiltere Ağustos 2026’da yeni jet eğitim uçağı ve Red Arrows uçakları için bilgi talebi (RFI) yayımladı. Adaylar arasında T-7A, KAI T-50, TUSAŞ HÜRJET ve Leonardo M-346 bulunuyor.
Polonya kaç FA-50 aldı?
48 uçak. Malezya 18 FA-50 sipariş etti; Filipinler de kullanıcılar arasında.
Eğitim uçağı ile hafif muharip uçak aynı şey mi?
Hayır ama sınır iç içe: FA-50 ve M-346FA gibi uçaklar hem öğrenci yetiştiriyor hem hafif taarruz görevi yapabiliyor. HÜRJET’in de hafif taarruz türevi geliştiriliyor.
HÜRKUŞ nedir?
TUSAŞ’ın turboprop temel eğitim uçağı; ihraç edilmiş durumda. Turboprop segmentin karşılaştırması için turboprop eğitim uçakları dosyamıza bakabilirsiniz.
Çin eğitim uçağı ihraç ediyor mu?
Hongdu’nun L-15’i sınırlı ihracat yaptı ancak üretim adetleri açıklanmıyor; bu araştırma doğrulanamayan verileri değerlendirmeye almadı. Platform profilleri için Savunma Atlası‘na bakabilirsiniz.
Kaynaklar ve metodoloji notları
Bu çalışma; kamuya açık resmî şirket verileri, sözleşme duyuruları ve sektör kaynaklarının karşılaştırılması sonucunda Envanter Medya tarafından hazırlanmış editoryal bir araştırmadır. Kullanılan başlıca kaynaklar:
- The Aviationist (Aralık 2025) — İspanya’nın 30 HÜRJET sözleşmesi, 2,4 milyar avro, teslimat takvimi ve Airbus’ın eğitim sistemi liderliği
- Anadolu Ajansı — HÜRJET-İspanya anlaşmasının açtığı ihracat imkânları
- M-346 program kayıtları — teslim edilen ülkeler ve IFTS üzerinden ABD Hava Kuvvetleri eğitimi
- The Aviationist (Ağustos 2026) — İngiltere’nin yeni jet eğitim uçağı ve Red Arrows RFI’si
- Defence Industry Europe — Boeing’in T-7A teklifi ve rakip adaylar (T-50, HÜRJET, M-346)
- MigFlug — Kanada’nın M-346T Block 20 siparişi (Mayıs 2026)
Son güncelleme: 25 Ağustos 2026. Bu sayfa yaşayan bir araştırmadır; teslimat ve sözleşme duyurularıyla güncellenecektir. Bu dosya, serinin beş dosyalık üçüncü dalgasının (askerî uydu, insansız kara aracı, elektro-optik, hafif silah, eğitim uçağı) son halkasıdır. Serinin tamamı için 2026 Küresel Savunma Sanayii Raporu‘na bakabilirsiniz.
