ASELSAN ve TUSAŞ İlişkisi: Platform Üreticisi ile Görev Sistemi Sağlayıcı
ASELSAN ve TUSAŞ İlişkisi: Platform Üreticisi ile Görev Sistemi Sağlayıcı
Türk havacılık ve savunma sanayiinin en görünür iş birliği, TUSAŞ’ın ürettiği hava platformlarında ASELSAN’ın sistemlerinin yer almasıdır. KAAN savaş uçağından ANKA insansız hava aracına, GÖKBEY helikopterinden HÜRJET jet eğitim uçağına kadar birçok platformda bu ikili birlikte anılır. Ancak bu iş birliğini doğru anlamak için iki temel kavramı ayırmak gerekir: platform üreticisi / ana yüklenici ile alt sistem sağlayıcı / görev sistemi entegratörü.
Basitçe: TUSAŞ uçağı ya da helikopteri tasarlayıp üreten ve programın ana yüklenicisi (prime contractor) olan kuruluştur. ASELSAN ise bu platformların “beyni ve duyu organları” sayılabilecek radar, elektro-optik, elektronik harp, haberleşme ve görev bilgisayarı gibi alt sistemlerini sağlar. Bir platformda ASELSAN ürünü bulunması, o platformu ASELSAN’ın ürettiği anlamına gelmez — bu ayrım, kamuoyunda en sık karıştırılan noktalardan biridir.
Kavramlar: ana yüklenici, alt sistem, entegratör
Savunma tedarikinde roller katmanlıdır. En üstte tedarik makamı (SSB — Savunma Sanayii Başkanlığı) vardır; projeyi tanımlar ve otoritesini elinde tutar. Onun altında ana yüklenici (prime) gelir; bir uçak programında bu genellikle platformu bütünleyen TUSAŞ’tır. Ana yüklenici, çok sayıda alt sistem sağlayıcısı ile çalışır; ASELSAN çoğu hava platformunda bu konumdadır. Bazı durumlarda ASELSAN kendi sağladığı sistemin entegratörü de olur; yani sadece kutuyu teslim etmez, platforma uyumlanmasını da üstlenir.
| Katman | Rol | Tipik kuruluş |
|---|---|---|
| Tedarik makamı / proje otoritesi | Programı tanımlar, denetler | SSB |
| Platform üreticisi / ana yüklenici (prime) | Uçağı/helikopteri tasarlar, üretir, bütünler | TUSAŞ |
| Görev sistemi / alt sistem sağlayıcı | Radar, EO, EH, haberleşme, görev bilgisayarı | ASELSAN |
| Alt bileşen tedarikçileri | Parça, malzeme, yazılım modülleri | Çok sayıda KOBİ ve kuruluş |
Not: Roller programa göre değişebilir; bazı projelerde ASELSAN birden fazla katmanda (hem sağlayıcı hem entegratör) yer alır. SSB’nin TUSAŞ’ta yüzde 45,45 payı vardır — bu, TSKGV ekosisteminde bir istisnadır.
Platformlara göre iş bölümü
Aşağıdaki tablo, kamuya açıklanmış başlıca TUSAŞ platformlarında ASELSAN’ın tipik katkı alanlarını özetler. Buradaki “ASELSAN katkısı” ifadesi, platformun bütününün değil, belirli görev sistemlerinin ASELSAN kaynaklı olduğunu anlatır.
| Platform | Tür | TUSAŞ rolü | ASELSAN’ın tipik katkısı |
|---|---|---|---|
| KAAN | Millî muharip uçak | Platform üreticisi / ana yüklenici | AESA radar, EH, aviyonik, görev sistemleri |
| HÜRJET | Jet eğitim / hafif taarruz uçağı | Platform üreticisi | Aviyonik, EO, haberleşme alt sistemleri |
| GÖKBEY | Genel maksat helikopteri | Platform üreticisi | Aviyonik, görev sistemleri, EO/EH bileşenleri |
| ANKA / AKSUNGUR | İnsansız hava aracı | Platform üreticisi | EO keşif, SAR/radar, haberleşme, görev yükü |
| T129 ATAK | Taarruz helikopteri | Platform üreticisi (lisans+yerlileştirme) | Aviyonik, EO, EH, silah yönetim bileşenleri |
Not: Katkı alanları program ve blok/konfigürasyona göre değişir; her alt sistemin tam sözleşme kapsamı kamuya açık olmayabilir. Açıklanmamış roller varsayım olarak eklenmemiştir.
Neden bu ayrım önemli?
“KAAN’ı kim yaptı?” sorusuna doğru yanıt, “platform üreticisi TUSAŞ’tır; radar, elektronik harp ve aviyonik gibi kritik görev sistemleri büyük ölçüde ASELSAN kaynaklıdır” biçimindedir. İkisini de es geçmeden söylemek gerekir. Modern bir savaş uçağının değerinin önemli bir bölümü aviyonik ve görev sistemlerinde yattığı için ASELSAN’ın katkısı küçümsenemez; ancak uçağın tasarım otoritesi ve bütünleme sorumluluğu TUSAŞ’tadır. Bu iki gerçek birbiriyle çelişmez, birbirini tamamlar.
Ölçek kıyası: Çalışan sayısı (2024)
Sıkça Sorulan Sorular
KAAN’ı ASELSAN mı üretiyor?
Hayır. KAAN’ın platform üreticisi ve ana yüklenicisi TUSAŞ’tır. ASELSAN, KAAN’ın AESA radar, elektronik harp ve aviyonik gibi görev sistemlerine katkı sağlar. Platformda ASELSAN sistemi bulunması, uçağı ASELSAN’ın ürettiği anlamına gelmez.
Ana yüklenici ile alt sistem sağlayıcı arasındaki fark nedir?
Ana yüklenici (prime), programın bütününden sorumlu olan ve platformu bütünleyen kuruluştur (hava platformlarında TUSAŞ). Alt sistem sağlayıcı ise platforma belirli sistemleri (radar, EO, EH) tedarik eder (bu rolde çoğunlukla ASELSAN). İkisi farklı sorumluluk katmanlarıdır.
ASELSAN TUSAŞ’ın ortağı mı?
Sahiplik anlamında hayır. İkisi de TSKGV ekosistemindedir ancak TUSAŞ’ta TSKGV yüzde 54,49, SSB yüzde 45,45 pay sahibidir. ASELSAN, TUSAŞ ile öncelikle proje bazlı tedarikçi/entegratör ilişkisi içinde çalışır.
ANKA’nın kameraları ve radarı kime ait?
ANKA’nın platformu TUSAŞ’ındır. Elektro-optik keşif yükü, radar ve haberleşme gibi görev sistemlerinde ASELSAN’ın katkısı bulunur. Konfigürasyona göre farklı alt sistemler entegre edilebilir.
Bir platformda ASELSAN sistemi olması ne anlama gelir?
Yalnızca o alt sistemin (örneğin radar ya da EO) ASELSAN kaynaklı olduğunu gösterir. Platformun tasarımı, üretimi ve bütünleme sorumluluğu ana yükleniciye (hava platformlarında TUSAŞ) aittir. İki bilgi birbirini tamamlar, biri diğerini geçersiz kılmaz.
SSB’nin TUSAŞ’taki payı ASELSAN’ı da kapsar mı?
Hayır. SSB’nin TUSAŞ’ta yüzde 45,45 payı vardır; bu, TSKGV ekosisteminde bir istisnadır. ASELSAN’ın sahibi SSB değil, çoğunlukla TSKGV’dir. TUSAŞ’taki bu pay ASELSAN’ın sahiplik yapısını etkilemez.
Kaynakça
- TUSAŞ 2024 kurumsal bilgiler — tusas.com. Platform portföyü ve büyüme verileri.
- ASELSAN 2024 Faaliyet Raporu — aselsan.com. Aviyonik, radar ve görev sistemleri faaliyetleri.
- SSB (Savunma Sanayii Başkanlığı) — ssb.gov.tr. Tedarik makamı ve program otoritesi rolleri, TUSAŞ ortaklık payı.
- TSKGV Ortaklıklar — tskgv.org.tr. Çatı vakıf yapısı.
- Defense News Top 100 (2025) ve sektörel haberler — Daily Sabah, AA (2024–2026).
