Türk Typhoon’un İlk Gövdesi Samlesbury’de Şekilleniyor
Asaf Türk’ün haftalık köşesi.
BAE Systems, Türkiye için üretilen ilk Eurofighter Typhoon’un ön gövde montajına Lancashire’daki Samlesbury tesisinde başladığını 6 Kasım’da duyurdu. Açıklama, Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığı’ndan bir heyetin tesisi ziyaret ettiği güne denk geldi ve BAE Systems Türkiye Başkan Yardımcısı Dave Ward’ın “programın için heyecan verici bir an” sözleriyle şirketin kendi X hesabından paylaşıldı.
Bilginin kaynağı şirketin kendi sosyal medya duyurusu; görüntüler ve açıklama birincil kaynaktan geliyor, bağımsız bir üçüncü taraf fotoğrafı henüz yok. Haber kendi başına bir sipariş değişikliği ya da yeni tarih getirmiyor; 2025’te imzalanan 20 uçaklık anlaşmanın üretim takviminde artık görünür hale gelen bir aşamayı belgeliyor.
Bu görüntülerin ağırlığı şuradan geliyor: BAE Systems üretimin başladığını ilk kez 25 Mart 2026’da duyurmuştu, bunu 29-30 Temmuz’daki yarı yıl sonuçlarıyla da teyit etmişti; ama aradan geçen yedi ayda kamuoyuna “üretim sürüyor” bilgisi dışında somut bir görsel paylaşılmamıştı. Samlesbury’deki heyet ziyareti, sözleşmenin kağıt üzerinde kalmadığının ilk doğrudan görsel karşılığı — gövdenin tamamlanma yüzdesi ya da ziyaret tarihinin montajın başlangıcıyla örtüşüp örtüşmediği ise açıklanmadı.
Samlesbury’de ne üretiliyor?
Ön gövde, Typhoon’un burun radomunu, kokpiti ve ön elektronik bölmelerini barındıran ana yapısal birim. Eurofighter konsorsiyumunun iş bölümünde bu parça İngiltere’de üretiliyor, orta gövdeyi Almanya’da Airbus Defence and Space imal ediyor, nihai montaj da yine Lancashire’daki Warton tesisinde yapılacak. BAE Systems’a göre her Typhoon’un üçte birinden fazlası Birleşik Krallık’ta üretiliyor; bu oran Samlesbury ve Warton’ın Türk siparişindeki ağırlığını açıklıyor. Aynı iş bölümü bir bağımlılığı da gösteriyor: Türk envanterine girecek uçağın gövdesi İngiliz, orta gövdesi Alman hatlarından geçiyor, teslimat takvimi de iki ülkenin kendi üretim temposuna bağlı kalıyor. Türkiye’ye gidecek 20 uçak, konsorsiyumun güncel üretim standardı olan Tranche 4 yapılandırmasında teslim edilecek; bu da gövde montajının ardından Warton’da hangi avyonik ve radar paketinin entegre edileceğinin, teslim tarihinden önceki en açık sorulardan biri olduğu anlamına geliyor.
Yedi yıllık bir köprünün son halkası mı?
Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması, S-400 alımının ardından 2019 Temmuz’unda gerçekleşti; resmî bildirim 2021 Nisan’ında geldi ve Ankara o tarihten bu yana beşinci nesil uçak tedarikinde bir boşlukla karşı karşıya kaldı. Aynı dönemde yerli muharip uçak programı — önce TF-X, şimdi KAAN — 2016 Ağustos’unda imzalanan ana sözleşmeyle somutlaştı ve 21 Şubat 2024’te ilk uçuşunu yaptı; seri üretime geçişi ise 2020’lerin sonunu bulacak. Bu iki çizgi arasındaki boşluğu kapatma arayışı 23 Temmuz 2025’te IDEF’te imzalanan mutabakat muhtırasıyla Eurofighter’a yöneldi. 27 Ekim 2025’te Cumhurbaşkanı Erdoğan ile dönemin İngiltere Başbakanı Starmer, Ankara’da 20 uçaklık ana sözleşmeyi imzaladı; Türkiye böylece Typhoon programının 10. operatör ülkesi oldu. Anlaşmanın uçak, mühimmat ve misyon ekipmanını kapsayan değeri yaklaşık 5,4 milyar sterlin olarak açıklandı, İngiltere hükümeti eğitim ve destek dahil toplam program üst sınırını 8 milyar sterline kadar çıkardı.
Mart ve Temmuz’daki açıklamalar üretimin sürdüğünü söylüyordu; 6 Kasım’daki paylaşım ise ilk kez belirli bir gövde biriminin montaj hattındaki fiziksel ilerleyişini gösteriyor. Fark sözden görüntüye geçiş: aynı bilgi daha önce de kamuoyundaydı, ama doğrulanabilir bir karşılığı yoktu.
İlk teslimatın 2030’da planlanması, savunma havacılığındaki tipik üretim süresiyle büyük ölçüde örtüşüyor; gövde üretiminin bu aşamada görünür olması takvimin şimdilik raydan çıkmadığına işaret ediyor olabilir. Basında yer alan 2030-2031-2032 arası teslimat dağılımı ise BAE Systems tarafından resmî olarak hiç doğrulanmadı — karmaşık savunma programlarında gecikme istisna değil kuraldır, bir kayma yaşanırsa Türk Hava Kuvvetleri’nin F-16 filosunu daha uzun süre idame etme ya da KAAN’ın ilk seri üretim bloğunu öne çekme seçenekleri masada kalır.
Üretimle eşzamanlı giden eğitim ve destek sözleşmesi bu riski kısmen dengeliyor. BAE Systems’ın Mart 2026’da imzaladığı paket; yedek parça ve destek ekipmanını, pilot ve teknisyen eğitimini, yüksek doğruluklu simülatörleri kapsıyor. Bunun anlamı, Türk pilot ve teknisyen kadrosunun uçaklar teslim edilmeden önce de hazırlanıyor olması — operasyonel hazırlığı üretim takviminin bir türevi değil, ona paralel giden ayrı bir çizgi haline getiriyor.
Rakipler ve ikinci bir fırsat
Eurofighter konsorsiyumu 4 Kasım’da Münih’teki International Fighter Conference’ta, Türkiye için 24 uçaklık bir “ikinci parti” fırsatını Suudi Arabistan’a yönelik 54 ve Avusturya’ya yönelik 36 uçaklık fırsatlarla birlikte bir slaytta listeledi; konsorsiyumun gördüğü toplam potansiyel talep 200 uçağı aşıyor. Bu rakamlar bir sipariş değil, konsorsiyumun satış hedefi olarak sunuldu ve ne Ankara ne Londra tarafından teyit edildi; Türkiye’nin Katar ve Umman’dan değerlendirdiği söylenen ikinci el Typhoon tedariki de aynı doğrulanmamışlık düzeyinde, yeni üretim siparişinden bağımsız ayrı bir ihtimal olarak duruyor.
Typhoon alımı, Türkiye’nin tek bir tedarikçiye bağımlı kalmanın F-35 örneğinde yarattığı riski görünür kıldığı bir dönemde geliyor. Şimdi hava gücü planlaması aynı anda üç çizgiye yaslanıyor: İngiltere ve Almanya’nın ürettiği Typhoon, kendi yerli KAAN programı ve ABD ile hâlâ çözülmemiş F-35/CAATSA meselesi. Bu dağılım bağımlılığı ortadan kaldırmıyor, yalnızca onu tek bir noktada toplamıyor; ihracat izinleri ve yedek parça akışı gibi konular İngiliz ve Alman hükümetlerinin kendi kararlarına bağlı kalmayı sürdürüyor.
Bilinen taraf şu: sözleşme imzalandı, üretim Mart 2026’dan beri resmen teyit edildi, ilk gövde birimi Kasım 2026’da Samlesbury’de görüntülendi ve ilk teslimat 2030 için planlanıyor. Bilinmeyen taraf da en az o kadar geniş: ön gövde montajının tam olarak hangi tarihte başladığı, ilk uçağın üretim hattındaki toplam ilerleme yüzdesi, 20 uçağın yıllara göre teslimat dağılımının resmî bir açıklamaya kavuşup kavuşmayacağı ve 24 uçaklık ikinci parti ile Katar-Umman ihtimalinden hangisinin — eğer varsa — önce somutlaşacağı şimdilik ortada değil.
Samlesbury’deki görüntüler bir uçağın değil, bir takvimin fotoğrafı. Asıl soru, 2027’de Warton’daki nihai montaj hattında benzer bir ziyaretin aynı güvenle tekrarlanıp tekrarlanamayacağı olacak.
Kaynaklar
- Airforce Technology, “BAE starts front-fuselage assembly for Türkiye’s first Typhoon”, 6 Kasım 2026 — BAE Systems’ın X paylaşımı, Dave Ward’ın açıklaması ve Samlesbury/Warton iş bölümü ayrıntıları için birincil kaynak olarak kullanıldı: airforce-technology.com
- The War Zone (TWZ), “Turkey Lines Up Eurofighter Typhoon As Its Next Fighter” — F-35 çıkarılma süreci ve Eurofighter’a yönelişin arka planı için kullanıldı: twz.com
- Shephard Media, “Turkey moves step closer to Eurofighter purchase with UK and Germany agreements” — Temmuz 2025 mutabakat muhtırası ve Almanya onayı için kullanıldı: shephardmedia.com
- Envanter Medya, “Eurofighter, Türkiye İçin 24 Uçaklık İkinci Partiyi Satış Fırsatları Arasında Gösterdi: 20 Uçağın Üretimi Sürüyor”, 5 Kasım 2026 — Münih’teki slayt bilgisi, BAE Systems’ın Mart ve Temmuz 2026 açıklamaları ve teslimat takvimi ayrıntıları için kullanıldı: envantermedya.com
