ANKA-3 vs X-47B: İki Uçan Kanat, İki Ayrı Soru

Aynı siluet, iki ayrı soru

Uçan kanat siluetinin savunma okuryazarlığında tuhaf bir yan etkisi var: birbirine benzeyen her gövdeyi otomatik olarak rakip sayıyoruz. Oysa insansız muharip hava aracı (UCAV) dünyasında iki aracın benzer görünmesi, aynı işi yaptıkları anlamına gelmiyor. Kuyruksuz tasarım, radar kesit alanını küçültmenin bilinen en doğrudan yolu olduğu için birbirinden bağımsız programlar aynı geometrik çözüme varıyor. Asıl fark gövdede değil, programın cevaplamak için kurulduğu soruda.

ANKA-3 ile Northrop Grumman X-47B tam olarak bu durumun örneği. Biri Türkiye’nin kara üssünden kalkacak, düşük görünürlüklü, dahili silah bölmeli taarruz İHA’sı ihtiyacına cevap veriyor. Diğeri, ABD Deniz Kuvvetleri’nin on yıl önce sorduğu çok daha dar bir teknik soruya cevap verdi ve o cevabı aldıktan sonra emekliye ayrıldı. Bu yazıda iki aracı resmî kaynaklardaki verilerle yan yana koyuyor, hangi veri yoksa onu da açıkça söylüyoruz.

ANKA-3: kara üssünden çalışan bir muharip hat

TUSAŞ’ın resmî ürün sayfasına göre ANKA-III 7,9 metre uzunluğunda, 12,5 metre kanat açıklığında ve 2,5 metre yüksekliğinde. Azami kalkış ağırlığı 6.500 kilogram, faydalı yük kapasitesi 1.200 kilogram. Turbofan motorla 30.000 fitte 425 knot (0,7 Mach) azami hıza çıkıyor, 250 knot (0,42 Mach) seyir hızında 10 saat havada kalabiliyor, servis tavanı 40.000 fit. Üretici 2 dahili ve 5 harici yük istasyonu tanımlıyor; kabiliyet başlıkları arasında düşük radar görünürlüğü, insanlı-insansız takım çalışması (MUM-T) ve yapay zekâ destekli sürü teknolojileri sayılıyor.

İlk uçuş 28 Aralık 2023 sabahı saat 08.38’de yapıldı. TUSAŞ’ın açıklamasına göre uçuş 1 saat 10 dakika sürdü, araç 8.000 fit irtifaya çıkıp 150 knot hıza ulaştı ve uçuşa HÜRKUŞ ile ANKA eşlik etti. Savunma Sanayii Başkanlığı da ilk uçuşu resmî kanallardan duyurdu.

Bundan sonrası, bir gösterim aracıyla muharip uçak arasındaki farkın en net göründüğü kısım. ANKA-3 mühimmat atmaya başladı. TUSAŞ’ın duyurusuna göre ASELSAN yapımı TOLUN mühimmatı dahili silah istasyonundan bırakıldı; atış Mürted’den saat 12.04’te kalkan uçakla 20.000 fit irtifada ve 180 knot hızda, Konya Karapınar atış sahasında gerçekleşti. Üretici bunu Türkiye’de millî imkânlarla geliştirilen bir hava aracının gövde içinden yaptığı ilk mühimmat atışı olarak tanımlıyor. Ardından ASELSAN LGK-82 güdüm kitli mühimmatla yapılan atış testi de tamamlandı.

Bir başka başlık daha var ki karşılaştırmanın en ilginç tarafını oluşturuyor: ANKA-3 kendisi mühimmat taşımakla kalmıyor, başka bir insansız hava aracını havada serbest bırakabiliyor. TUSAŞ, millî imkânlarla geliştirilen Süper Şimşek yüksek subsonik İHA sisteminin ANKA III üzerinden bırakma testinin yapıldığını duyurdu. Ayrılmanın ardından Süper Şimşek 50 dakikalık otonom görev uçuşunu tamamlayıp paraşütle indi. Üreticiye göre sistem havadan bırakıldığında 800 kilometreye kadar menzile ve 50 kilograma kadar harp başlığına sahip; ANKA III ile birlikte otonom formasyon uçuşu, hava savunma sistemlerini erken tetikleme ve tespit edilen unsurların etkisiz hâle getirilmesi gibi görevler tarif ediliyor.

X-47B: bir soruyu cevaplamak için üretilmiş iki uçak

X-47B’yi anlamak için önce ne olmadığını söylemek gerekiyor: bir muharip uçak değildi. ABD Deniz Kuvvetleri’nin resmî CHIPS yayınına göre araç, DARPA’nın J-UCAS programından doğdu, Northrop Grumman tarafından geliştirildi ve amacı insansız hava aracının uçak gemisi uyumluluğunu göstermekti. Aynı yayın açık bir cümleyle şunu yazıyor: X-47B’yi operasyonel hâle getirmeye yönelik bir plan bulunmuyor. Northrop Grumman da program kapsamında yalnızca iki hava aracı ürettiğini belirtiyor.

İlk uçuş Şubat 2011’de Kaliforniya’daki Edwards Hava Üssü’nde yapıldı. Aralık 2012’de araç Virginia açıklarında USS Harry S. Truman (CVN 75) üzerinde ilk deniz testlerine girdi; bu aşamada güvertede römorkla çekme, kol üstü kumanda ünitesiyle taksi ve elektromanyetik ortam testleri yapıldı. Resmî yayın, aracın kanat açıklığını 62 fit olarak veriyor ve bunun F/A-18 Super Hornet’ten yaklaşık 17 fit daha geniş olduğunu belirtiyor — güverte ve hangar manevrası açısından önemli bir ayrıntı.

Asıl eşikler 2013’te aşıldı. Northrop Grumman’ın 10 Temmuz 2013 tarihli açıklamasına göre uçak 14 Mayıs’ta Nimitz sınıfı bir uçak gemisinden mancınıkla fırlatılan ilk insansız hava aracı oldu; 17 Mayıs’ta bir insansız sistemin uçak gemisine yaptığı ilk hassas yaklaşma ve dokun-kalk serisi gerçekleşti; 10 Temmuz’da ise USS George H.W. Bush (CVN 77) güvertesinde saat 12.23’te ilk kancalı iniş yapıldı. Uçak Pax River’dan gemiye 35 dakikalık intikali tamamladı, kancasıyla üçüncü kabloyu yakaladı ve yaklaşık 145 knottan 350 fitten kısa bir mesafede durdu.

Programın son test hedefi 22 Nisan 2015’te aşıldı. ABD Deniz Kuvvetleri’nin resmî duyurusuna göre X-47B, Maryland ve Virginia açıklarında Omega K-707 tanker uçağına bağlanarak prob-drog yöntemiyle 4.000 libreden fazla yakıt aldı; bu, bir insansız hava aracının otonom olarak gerçekleştirdiği ilk havada yakıt ikmaliydi. Uçak, tankerdeki devlet tasarımı yakıt ikmali arayüz sistemiyle mesaj alışverişi yaptı ve sabit probunu drog sepetine kendi manevrasıyla oturttu. Deniz Kuvvetleri’nin insansız gemi havacılığı program yöneticisi Kaptan Beau Duarte, kabiliyetin gelecekteki insansız platformların menzilini ve esnekliğini artıracağını söyledi.

Görev konsepti farkı

İki programın ayrıştığı yer tam olarak burası. X-47B’nin çözmesi gereken problem hedefe mühimmat götürmek değildi; sallanan bir çelik güverteye, gece ve kötü havada, insan pilot olmadan, hassasiyetle inip kalkabilmekti. Bunun için katlanır kanat, kanca, mancınık bağlantısı, gemiden kumanda mimarisi ve elektromanyetik açıdan son derece sert bir ortamda çalışan veri bağları gerekti. Silah entegrasyonu programın kapsamında bile değildi.

ANKA-3’ün problemi ise tam tersi yönde: pist zaten sabit, sorun görevin kendisi. Düşük görünürlükle hedef bölgesine sızmak, dahili bölmeden mühimmat bırakmak, elektronik harp ve istihbarat yükleriyle çalışmak, insanlı uçaklarla takım kurmak. Bu yüzden ANKA-3’ün test takvimi mühimmat atışları ve görev yükü entegrasyonu üzerinden ilerliyor; X-47B’nin takvimi ise güverte operasyonları ve otonomi üzerinden ilerlemişti.

Teknik veriler yan yana

Kaynaklar: TUSAŞ resmî ürün sayfası ve basın duyuruları; Northrop Grumman basın açıklaması; ABD Deniz Kuvvetleri CHIPS ve NAVAIR duyuruları. Üretici imzalı veri bulunmayan satırlara tahmin yazılmamıştır.

Kullanıcı ülkeler ve operasyonel durum

Bu başlık iki araç arasındaki en somut farkı içeriyor. X-47B’nin kullanıcı ülkesi ABD ve kullanım biçimi test; ihraç edilmedi, seri üretilmedi, bir filoya verilmedi. Üretilen iki hava aracı programın tamamlanmasının ardından uçuş hattından çekildi. ABD Deniz Kuvvetleri’nin kendi yayını, kazanılan bilgi birikiminin sonraki gemi tabanlı insansız sistem çalışmalarına aktarılacağını söylüyordu; nitekim ABD’nin uçak gemisi güvertesinde bugün ilerlettiği insansız program bir taarruz uçağı değil, insansız tanker.

ANKA-3 ise geliştirme ve kabiliyet genişletme aşamasında ilerleyen, Türkiye’nin envanter planlaması içinde yer alan bir program. TUSAŞ birden fazla ANKA III’ün birlikte uçtuğu etkinlikleri ve HÜRJET ile yapılan kol uçuşunu duyurdu; bu da programın tek prototiple yürüyen bir gösterim çalışması olmadığını gösteriyor. Buna karşılık üretim adedi, teslimat takvimi ve birim maliyet için resmî kurumların yayımladığı kesin bir tablo bulunmuyor; bu başlıklarda açık kaynaklarda doğrulanmış net veri yok.

Hangi senaryoda hangisi öne çıkar

Sınırlılıklar

Her iki tarafın da açıkça söylenmesi gereken kısıtları var. ANKA-3 tarafında program hâlâ kabiliyet genişletme aşamasında: mühimmat atışları yapıldı, ancak envanter sayısı, teslimat takvimi ve operasyonel görev geçmişi için resmî veri yok. Motorun tip tanımı üretici sayfasında yer almıyor; yalnızca “turbofan” ifadesi kullanılıyor. Bir aracın kabiliyet listesiyle sahadaki idame performansı arasındaki mesafe, ancak zamanla kapanan bir mesafedir.

X-47B tarafındaki kısıt ise daha kesin: araç bir muharip sistem olarak hiç sınanmadı. Test uçuşları 15.000 fit ve 220 knot ile sınırlandırılmıştı; yani 40.000 fitlik tasarım tavanı ve “yüksek subsonik” hız sınıfı, uçuşla teyit edilmiş operasyonel değerler değil tasarım hedefleriydi. Silah taşımadı, görev yükü entegrasyonu yapılmadı, bir harekât ortamında kullanılmadı. Dolayısıyla X-47B’nin başarıları muharebe performansı değil, mühendislik eşikleridir.

Türkiye açısından ne anlama geliyor

ANKA-3, Türkiye’nin insansız hava aracı hattında bir kategori değişimini temsil ediyor. Türkiye’nin bugüne kadar öne çıkan İHA’ları pervaneli, uzun havada kalış süreli, görece düşük hızlı platformlardı ve mühimmatlarını kanat altında taşıyorlardı. ANKA-3’le birlikte turbofan motorlu, dahili silah bölmeli, düşük görünürlük hedefiyle tasarlanmış bir hat devreye giriyor. Bu, ölçek değil tür farkı: farklı bir hava savunma ortamına girmek için tasarlanmış bir araç.

X-47B’nin Türkiye açısından anlamı ise doğrudan bir rakiplik ilişkisi değil, bir problem haritası. Türkiye’nin gündemindeki millî uçak gemisi çalışması ve TCG Anadolu üzerinden yürüyen insansız hava aracı deneyimi, er ya da geç X-47B’nin 2013’te karşılaştığı aynı teknik duvarlara gelecek: sallanan güverteye otonom iniş, mancınık veya kısa güverte kalkışı, gemiden kumanda mimarisi, elektromanyetik ortam dayanımı. X-47B bu duvarların aşılabilir olduğunu gösterdi; aynı zamanda aşmanın ne kadar dar kapsamlı ve ne kadar pahalı bir iş olduğunu da gösterdi — ABD bile bu aracı envantere almadı.

Bir nokta daha var: iki programın arasındaki takvim farkını “gecikme” olarak okumak yanıltıcı olur. X-47B, bir ülkenin zaten kurulu olan on uçak gemilik bir güç yapısına insansız bir unsur eklemeyi denediği, dar kapsamlı ve sonu baştan belli bir araştırma programıydı. ANKA-3 ise kara üssünden çalışan, envantere girmesi planlanan, mühimmat entegrasyonu yapılan bir muharip hat. Kullanıcı ülkelerin tercihleri dikkate alındığında bu iki aracın aynı ihtiyacı karşılamadığı açık.

Değerlendirme