TAYFUN’dan ATMACA’ya Türkiye’nin Balistik ve Seyir Füzeleri

TAYFUN’dan ATMACA’ya Türkiye’nin Balistik ve Seyir Füzeleri
Yazı Özetini Göster

Türkiye’nin balistik ve seyir füzeleri, son on yılda yerli savunma sanayiinin en hızlı büyüyen alanlarından biri haline geldi. Bugün Türkiye’nin füze envanterinde BORA ve TAYFUN gibi karadan karaya balistik füzeler, ATMACA ve KARA ATMACA gibi seyir füzeleri ile SOM ve ÇAKIR gibi farklı platformlardan atılabilen sistemler bulunuyor. Bu füzelerin büyük bölümü ROKETSAN ve TÜBİTAK SAGE tarafından geliştiriliyor.

Türkiye’nin en uzun menzilli füzesi olarak bilinen TAYFUN, ilk test atışında 561 kilometrelik mesafeyi katetti. ROKETSAN’ın TAYFUN Blok-4 ve CENK programları ise Türkiye’yi orta menzilli balistik füze sınıfına taşıyacak projeler olarak değerlendiriliyor. Bu yazıda Türkiye’nin yeni füzelerini balistik ve seyir füzesi olarak iki ana başlıkta ele alıyor, menzil ve görev tanımlarını resmî açıklamalar üzerinden derliyoruz.

Balistik füze ile seyir füzesi arasındaki fark

Balistik füzeler, roket motorlarıyla hızla yüksek irtifaya çıkıyor ve motor yanması bittikten sonra büyük ölçüde yerçekiminin etkisiyle, parabolik bir yörüngeyle hedefe iniyor. Yüksek hızları nedeniyle önlenmeleri zor. Seyir füzeleri ise atmosfer içinde, çoğunlukla alçak irtifada ve jet motoruyla uçuyor; daha yavaş olsalar da arazi örtüsünden yararlanarak tespit edilmekten kaçınabiliyor ve rotaları esnek biçimde planlanabiliyor. Konunun ayrıntılarını balistik füze nedir rehberimizde ele aldık.

Türkiye’nin balistik füzeleri

FüzeGeliştiriciSınıfAçıklanan menzilDurum
J-600T YILDIRIMROKETSANKısa menzilliVersiyona göre değişiyorEnvanterde
BORAROKETSANTaktik balistik füze280 kmEnvanterde, ihracat versiyonu KHAN
TAYFUNROKETSANKısa menzilli balistik füzeİlk testte 561 kmTeslimatlar başladı
TAYFUN Blok-4ROKETSANHipersonik balistik füzeResmî olarak açıklanmadıGeliştirme
CENKROKETSANOrta menzilli balistik füzeResmî olarak açıklanmadıGeliştirme

İlk adım J-600T YILDIRIM

J-600T YILDIRIM, Türkiye’nin balistik füze alanındaki ilk ciddi adımı olarak kabul ediliyor. 1990’larda yurt dışı iş birliğiyle başlayan program, ROKETSAN’ın katı yakıtlı roket motoru ve güdüm teknolojilerindeki ilk birikimini oluşturdu. YILDIRIM ailesi bugün daha yeni sistemlerin gölgesinde kalsa da Türkiye’nin sonraki balistik füze programlarının temelini attı.

BORA ve ihracat versiyonu KHAN

BORA, ROKETSAN’ın açıkladığı verilere göre 280 kilometre menzilli bir taktik balistik füze. Mobil bir atıcı araç üzerinden atılan füze, katı yakıtlı motoru sayesinde hızlı hazırlık ve atış süresine sahip. BORA’nın ihracat versiyonu KHAN adıyla pazarlanıyor ve Endonezya bu sistemi tedarik eden ilk ülke oldu. 280 kilometrelik menzil sınırı tesadüf değil. Türkiye’nin de üyesi olduğu Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi (MTCR), 300 kilometre ve 500 kilogram eşiğini aşan sistemlerin ihracatına sıkı kısıtlamalar getiriyor.

Türkiye’nin en uzun menzilli füzesi TAYFUN

TAYFUN, Türkiye’nin kısa menzilli balistik füze sınıfındaki ilk yerli ürünü. Füze ilk test atışını Ekim 2022’de Rize-Artvin Havalimanı’ndan gerçekleştirdi ve açıklamalara göre 561 kilometrelik mesafeyi katetti. Füze, ikinci test atışında yine aynı noktadan ateşlendi. Askerî sınıflandırmada 300 kilometreye kadar menzile sahip sistemler taktik, 300 ile 1.000 kilometre arasındakiler ise kısa menzilli balistik füze olarak değerlendiriliyor; TAYFUN bu ikinci sınıfta yer alıyor. ROKETSAN, TAYFUN’un ilk versiyonlarının teslimatlarının başladığını açıkladı.

TAYFUN Blok-4 ile hipersonik sınıfa geçiş

ROKETSAN, TAYFUN Blok-4’ü ilk kez Temmuz 2025’te İstanbul’da düzenlenen IDEF fuarında kamuoyuna tanıttı. Şirket yöneticileri füzeyi Türkiye’nin balistik füze teknolojisinde geldiği noktayı gösteren bir ürün olarak tanımladı. Blok-4, daha sonra SAHA 2026 fuarında 8×8 tekerlekli atıcı aracıyla birlikte ilk kez sergilendi. ROKETSAN füzenin azami menzilini resmî olarak açıklamadı. The War Zone gibi yabancı yayınlar, füzenin belirgin şekilde büyüyen boyutlarının onu orta menzilli balistik füze sınıfına yaklaştırabileceğini değerlendiriyor. Türk basınında yer alan haberlerde ise menzilin 1.000 kilometreyi aşmasının beklendiği ifade ediliyor.

Orta menzilli balistik füze projesi CENK

CENK, ROKETSAN’ın üzerinde çalıştığı orta menzilli balistik füze projesi. Program hakkında resmî teknik veri paylaşılmadı. ROKETSAN’ın Ankara Lalahan’daki tesislerinde düzenlenen bir üretim töreninde TAYFUN Blok-4’ün yanında kimliksiz büyük bir füzenin görüntülenmesi, kamuoyunda bu füzenin CENK olabileceği yorumlarına yol açtı. Bazı yabancı yayınlarda dile getirilen 2.000 kilometreyi aşan menzil iddiaları ise resmî kaynaklarca doğrulanmış değil.

Türkiye’nin seyir füzeleri

FüzeGeliştiriciGörevAçıklanan menzilAtış platformu
ATMACAROKETSANGemisavar220 km’nin üzerindeMuharip gemiler
KARA ATMACAROKETSANKara hedeflerine taarruz280 km’nin üzerindeKara konuşlu atıcı
SOMTÜBİTAK SAGEHavadan karaya ve denize250 km’nin üzerindeSavaş uçakları, İHA’lar
ÇAKIRROKETSANÇok maksatlı seyir füzesi150 km’nin üzerindeKara, deniz ve hava platformları
GEZGİNYerli programUzun menzilli kara taarruzAçıklanmadıGeliştirme aşamasında

ATMACA ve KARA ATMACA

ATMACA, Türk Deniz Kuvvetlerinin yerli gemisavar füzesi. ROKETSAN’ın açıklamalarına göre 220 kilometrenin üzerinde menzile sahip füze, MİLGEM projesi kapsamındaki korvet ve fırkateynlerde, yabancı kökenli gemisavar füzelerinin yerini alıyor. ATMACA’nın karadan atılan ve kara hedeflerine yönelik versiyonu KARA ATMACA ise 280 kilometrenin üzerinde menzile sahip. İki füzede de yerli turbojet motor kullanılması, programın dışa bağımlılığı azaltma hedefi açısından kritik görülüyor. Türk Deniz Kuvvetlerinin bu füzeleri taşıyan gemilerini Türk fırkateyn sınıfları galerimizde inceledik.

SOM ailesi

TÜBİTAK SAGE tarafından geliştirilen SOM, savaş uçaklarından atılan, düşük görünürlüklü bir seyir füzesi. Füzenin farklı versiyonları bulunuyor; SOM-J ise savaş uçaklarının iç silah yuvalarına sığacak şekilde küçültülmüş versiyon olarak tasarlandı. SOM’un teknik özelliklerini SOM füzesinin 15 özelliği başlıklı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

ÇAKIR ve GEZGİN

ÇAKIR, ROKETSAN’ın kara araçları, gemiler, insansız hava araçları ve savaş uçakları gibi farklı platformlardan atılabilecek şekilde tasarladığı, 150 kilometrenin üzerinde menzile sahip bir seyir füzesi. Görece küçük boyutu ve düşük maliyet hedefi, onu insansız sistemlerle birlikte kullanım için öne çıkarıyor. GEZGİN ise Türkiye’nin uzun menzilli seyir füzesi projesi olarak biliniyor. Program hakkında ayrıntılı resmî bilgi paylaşılmasa da GEZGİN, ABD’nin Tomahawk füzesiyle en çok karşılaştırılan Türk projesi.

Füzelerin arkasındaki motor, güdüm ve üretim teknolojisi

Bir füze programında en kritik alt sistemler motor, güdüm ve seyrüsefer sistemleri. Türkiye’nin balistik füzelerinde katı yakıtlı roket motorları ROKETSAN tarafından yerli olarak üretiliyor. Seyir füzelerinde ise Kale Arge gibi şirketlerin geliştirdiği yerli turbojet motorlar, programların dış lisans kısıtlamalarına takılmadan ilerlemesini sağlıyor. Güdüm tarafında ataletsel seyrüsefer, uydu seyrüseferi ve hedef bölgesinde görüntü eşleştirme gibi yöntemlerin bir arada kullanılması, hassas vuruş kabiliyetinin temelini oluşturuyor.

Üretim kapasitesi de son dönemde öne çıkan başlıklardan biri. ROKETSAN’ın Lalahan’daki yeni tesisleri, seri üretim hızının artırılmasına yönelik yatırımlar olarak değerlendiriliyor. Şirketin ortaklık yapısını ve büyüme stratejisini ROKETSAN’ın sahibi kim yazımızda, son gelişmeleri ise ROKETSAN haberleri sayfamızda takip edebilirsiniz.

Füze programlarının bölgesel dengedeki yeri

Türkiye’nin füze programları, bölgedeki füze envanterleriyle birlikte değerlendiriliyor. Özellikle İran’ın geniş balistik füze envanteri, Türkiye’nin hem caydırıcılık hem de hava ve füze savunması alanındaki yatırımlarını etkileyen faktörlerin başında geliyor. İran’ın füze ailesini İran füzeleri: isimleri ve menzilleri yazımızda derledik. Füze savunması tarafında ise HİSAR ve SİPER sistemleri ile Çelik Kubbe mimarisi, gelen tehditlere karşı katmanlı bir kalkan oluşturmayı hedefliyor. Bu dönüşümü Türkiye’nin hava savunma dönüşümü yazımızda ele aldık.

Füze programlarının bir diğer boyutu ihracat. Türkiye, MTCR üyesi olduğu için 300 kilometre eşiğini aşan sistemlerin ihracatında sıkı kurallara tabi. Bu nedenle ihracat pazarında BORA’nın KHAN versiyonu gibi rejim sınırlarına uygun sistemler öne çıkarken daha uzun menzilli füzeler ağırlıklı olarak millî caydırıcılık amacıyla geliştiriliyor.

Türkiye’nin füze yolculuğunun kısa tarihi

Türkiye’nin füze teknolojisindeki serüveni 1988’de ROKETSAN’ın kurulmasıyla kurumsal bir zemine oturdu. Şirketin ilk yıllarındaki faaliyetleri, NATO ortak üretim programları kapsamında yabancı füzelerin roket motorlarının ve alt sistemlerinin üretimine dayanıyordu. Bu dönem, Türk mühendislerinin katı yakıt kimyası, kompozit motor gövdesi ve hassas üretim gibi temel alanlarda tecrübe kazanmasını sağladı.

2000’li yıllarda çok namlulu roketatarlar ve tanksavar füzeleriyle kendi ürünlerini geliştirmeye başlayan ROKETSAN, 2010’larda güdümlü füzelerde hız kazandı. Aynı dönemde TÜBİTAK SAGE de havadan atılan mühimmat ve seyir füzelerinde öne çıktı. 2020’lere gelindiğinde Türkiye; gemisavar, kara taarruz, balistik ve hava savunma füzelerini tek bir ülke içinde geliştirip üretebilen sınırlı sayıdaki ülke arasına girdi. Bu gelişim, Savunma Sanayii Başkanlığının proje planlamasıyla ve sahada edinilen kullanım tecrübesiyle birlikte ilerledi.

Test atışları nasıl yapılıyor?

Füze programlarının en görünür aşaması test atışları. Kısa ve orta menzilli sistemlerin testleri genellikle Sinop’taki test alanında, Karadeniz üzerinde belirlenen hedef bölgelerine doğru yapılıyor. TAYFUN gibi daha uzun menzilli füzelerin atışları ise Rize-Artvin Havalimanı gibi, füzenin yerleşim alanlarının üzerinden geçmeden deniz üzerinde uzun bir mesafe kat etmesine imkân veren noktalardan gerçekleştiriliyor. Atışlar öncesinde denizcilere ve havacılara yönelik uyarılar yayımlanıyor ve ilgili deniz ile hava sahası geçici olarak kapatılıyor.

Test sürecinde füzenin uçuş profili, güdüm hassasiyeti ve alt sistemlerinin performansı telemetri verileriyle izleniyor. Her başarılı test, programın bir sonraki aşamaya, yani nitelendirme ve seri üretime geçişi için gerekli verileri sağlıyor. Bu nedenle kamuoyuyla paylaşılan test görüntüleri, çoğu zaman uzun bir geliştirme sürecinin yalnızca son halkasını yansıtıyor.

Hava-hava füzeleri BOZDOĞAN ve GÖKDOĞAN

Balistik ve seyir füzelerinin yanı sıra Türkiye, savaş uçaklarının kullanacağı hava-hava füzelerini de geliştiriyor. TÜBİTAK SAGE tarafından geliştirilen BOZDOĞAN görüş içi, GÖKDOĞAN ise görüş ötesi hava-hava füzesi olarak tasarlandı. Bu füzeler, KAAN ve modernize edilen F-16’lar gibi platformlarda yabancı füzelere olan bağımlılığı azaltma hedefinin parçası olarak değerlendiriliyor.

Sık sorulan sorular

Türkiye’nin en uzun menzilli füzesi hangisi?

Resmî olarak açıklanmış veriler arasında en uzun menzil TAYFUN’a ait. Füze ilk test atışında 561 kilometrelik mesafeyi katetti. TAYFUN Blok-4 ve CENK’in daha uzun menzilli olması bekleniyor, ancak bu füzelerin menzilleri resmî olarak açıklanmadı.

Türkiye’nin hipersonik füzesi var mı?

ROKETSAN, TAYFUN Blok-4’ü hipersonik balistik füze olarak tanıttı. Füze IDEF 2025’te tanıtıldı ve SAHA 2026’da atıcı aracıyla sergilendi; geliştirme süreci devam ediyor.

ATMACA ile KARA ATMACA arasındaki fark nedir?

ATMACA gemilerden atılan bir gemisavar füzesi. KARA ATMACA ise aynı ailenin karadan atılan ve kara hedeflerine yönelik versiyonu.

Türkiye füzelerini kime ihraç ediyor?

BORA’nın ihracat versiyonu KHAN’ı Endonezya tedarik etti. Türkiye, MTCR üyesi olduğu için uzun menzilli sistemlerin ihracatında uluslararası rejim kurallarına tabi.

Türkiye’nin füzelerini hangi kurumlar geliştiriyor?

Türkiye’nin balistik füzeleri, gemisavar ve kara taarruz seyir füzeleri ile hava savunma füzelerinin büyük bölümü ROKETSAN tarafından geliştiriliyor ve üretiliyor. Havadan atılan SOM seyir füzesi ile BOZDOĞAN ve GÖKDOĞAN hava-hava füzeleri ise TÜBİTAK SAGE’nin projeleri. ASELSAN radar, atış kontrol ve elektronik alt sistemlerde, Kale Arge ise seyir füzelerinde kullanılan yerli turbojet motorlarda kritik rol üstleniyor. Projelerin tamamı Savunma Sanayii Başkanlığının koordinasyonunda yürütülüyor. Bu yapı, farklı kurumların geliştirdiği alt sistemlerin aynı füze programında bir araya getirilmesini kolaylaştırıyor.

Türk savunma sanayiindeki son gelişmeler: ASELSAN, TUSAŞ, ROKETSAN, BAYKAR, HAVELSAN, MKE ve diğer savunma şirketlerinden en yeni gelişmeleri Savunma Sanayii Haberleri sayfamızdan takip edebilirsiniz.

Bir Yorum Yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Benzer Yazılar