ANALİZ – Rusya bitti mi? Savaş ekonomisi, demografi ve daralan nüfuz alanı

[Asaf Türk, Envanter Medya’da savunma ve güvenlik analizleri yazmaktadır.]
Rusya Merkez Bankası 23 Ekim’de politika faizini yüzde 14’te sabit tuttu, 2026 enflasyon beklentisini yüzde 7,1–7,6 aralığına yükseltti ve yıl sonu büyüme tahminini yüzde 0,5–1’e çekti. Bu üç rakam, Şubat 2022’de başlayan savaşın beşinci yılına girerken Rusya hakkındaki asıl soruyu özetliyor: Ekonomi çökmedi, ama büyümüyor da. “Rusya bitti mi?” sorusunun cevabı da bu ikisinin arasında bir yerde duruyor.
Soru önemli, çünkü cevabı Karadeniz’in güvenliğini, Kafkasya’daki dengeyi ve Türkiye’nin Batı ile Rusya arasında kurduğu ince ayarı doğrudan etkiliyor. Rusya’nın zayıfladığını savunanların dört dayanağı var: savaş ekonomisinin tıkanması, insan kaybı ve demografi, yurt dışındaki nüfuz alanının daralması ve Çin’e bağımlılık. Karşı tarafın dayanağı ise tek kelime: dayanıklılık.
Askerî Keynesçiliğin sınırı
Savaşın ilk iki yılında Rusya ekonomisi beklenenin tersine büyüdü; Rosstat verilerine göre 2023’te yüzde 3,6, 2024’te yüzde 4,3. Bu büyümenin motoru silah fabrikalarıydı. 2026 federal bütçesinde savunma ve iç güvenlik harcamaları toplam harcamaların yaklaşık yüzde 38’ine, yani 16,8 trilyon rubleye ulaşıyor. SIPRI, 2025 askerî harcamasını gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 7,5’i olarak hesaplıyor.
Sorun, bu modelin bir doyum noktası olması. Kaynak askerî sanayiye aktıkça sivil sektörler daraldı, işsizlik tarihî dip seviyelere indi ama bu bir başarı değil, işgücü kıtlığının göstergesi. Merkez Bankası Kasım başında ekonominin üçüncü çeyrekte yeniden “aşırı ısınma” bölgesine girdiğini yazdı. Bütçe tarafında tablo daha sert: 2026’nın ilk çeyreğinde petrol ve doğal gaz gelirleri yüzde 45 düştü, yıllık açık hedefi üç ayda aşıldı ve hükümet katma değer vergisini yüzde 20’den 22’ye çıkardı. 2026 başında İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik savaşıyla yükselen petrol fiyatları Moskova’ya nefes aldırdı; ama bu, dışarıda gelişen bir olayın getirdiği geçici bir rahatlama.
En çok tartışılan nokta ise barışın maliyeti. Cephedeki yüz binlerce asker ve savaş siparişiyle çalışan fabrikalar, ateşkes sonrasında aynı talebi bulamayacak. Rusya’nın savaşı finanse edebildiği, ama barışa geçişi finanse etmekte zorlanacağı görüşü bu yüzden ciddiye alınıyor.
Rafineriler, gaz ve tek alıcı sorunu
Ukrayna’nın insansız hava aracıyla Rus rafinerilerine yönelik saldırıları 2025’ten beri sistematik hâle geldi. Reuters’ın sektör kaynaklarına dayanan hesabına göre Ekim sonundan bu yana işletme kapasitesinin yaklaşık yüzde 30’u devre dışı kaldı; Kiev bu oranı yüzde 55’in üzerinde gösteriyor. Rusya iç piyasayı korumak için akaryakıt ihracatını kısıtladı ve ham petrol satmaya yöneldi. CREA verilerine göre Şubat 2023’ten bu yana Rus ham petrol ihracatının yüzde 50’si Çin’e, yüzde 37’si Hindistan’a gitti. Ekim 2026’da deniz yoluyla taşınan Rus petrolünün yüzde 60’ı yaptırım listesindeki “gölge filo” tankerleriyle taşındı.
Gazda kırılma daha kalıcı. Avrupa Komisyonu verilerine göre AB’nin gaz ithalatında Rusya’nın payı 2022’deki yüzde 45’ten 2025’te yüzde 12’ye indi; Şubat 2026’da yürürlüğe giren AB tüzüğü, Rus gazına tam yasağı en geç Kasım 2027’ye bağlıyor. Batı pazarını kaybeden Gazprom’un tek büyük alternatifi Çin, ve Pekin bunu biliyor. Sibirya’nın Gücü-2 boru hattı görüşmeleri 2026 boyunca fiyatta kilitlendi; Çin, Rusya’nın iç piyasa fiyatına yakın bir tarife istiyor. Malını tek müşteriye satmak zorunda kalan satıcı fiyatı belirleyemiyor.
Cephe, kayıp ve nüfus
Bağımsız Rus yayın kuruluşu Mediazona, 6 Kasım 2026 itibarıyla açık kaynaklardan ismen doğrulanmış Rus asker ölümünü yaklaşık 286 bine çıkardı; bunların 7.983’ü subay. Mediazona bu sayının gerçek kaybın altında kaldığını kendisi vurguluyor. DeepState haritasına göre Rusya Ekim sonunda Ukrayna topraklarının yaklaşık yüzde 19’unu kontrol ediyordu. Donetsk’teki “kale kuşağı”nın ön kapısı Kostiantynivka ise bir yılı aşkın saldırıya rağmen düşmedi; ISW’ye göre Moskova burada yerel bir ateşkesle kuvvet toplamak istiyor. Rusya’nın uzaktan yıkma kapasitesi yüksek kalırken toprak ele geçirme hızı belirgin biçimde yavaşladı.
Bu kayıp, zaten kırılgan bir demografinin üstüne geliyor. Rosstat’a göre 2024’te doğum sayısı 1,222 milyonla 1999’dan bu yana en düşük seviyeye indi, doğal nüfus kaybı 596 bin oldu; toplam doğurganlık hızı 2025’te 1,4’ün altına geriledi. Rosstat’ın kötümser senaryosu nüfusun 2046’da 130 milyona düşebileceğini öngörüyor. 2022’deki seferberlik ilanının ardından yurt dışına çıkan genç ve nitelikli kesim de bu tabloya ekleniyor; bu göçün bir bölümü İstanbul ve Antalya’ya yöneldi. Rosstat’ın 2025’ten itibaren bazı nüfus verilerini yayımlamayı durdurması, eğilimin yönü hakkında ayrıca fikir veriyor.
2018 zirvesinden bugüne
Rusya’nın yurt dışı etkisini ölçmek için son on yıla bakmak yeterli. 2008’de Gürcistan, 2014’te Kırım, 2015’te Suriye müdahalesi: Her hamle Moskova’ya bedelinden fazlasını kazandırmış görünüyordu. 2018’de Rusya, Sovyetler sonrası dönemin en geniş nüfuz alanına sahipti; Şam’da Esad ayaktaydı, Wagner Afrika’da yayılıyordu, Ermenistan Moskova’nın güvenlik şemsiyesindeydi. 2022 bu eğrinin kırıldığı yıl oldu. Prigojin’in Ağustos 2023’teki ölümünün ardından Wagner, Savunma Bakanlığına bağlı “Afrika Kolordusu” çatısına alındı. Finlandiya 2023’te, İsveç 2024’te NATO’ya katıldı ve Rusya’nın NATO ile kara sınırı 1.340 kilometre uzadı. Aralık 2024’te Esad rejimi düştü; 9 Ağustos 2026’da Şam ile Moskova arasında imzalanan mutabakatla Hmeymim ve Tartus “ortak eğitim merkezlerine” dönüştü, sivil tesislerin kontrolü Suriye’ye geçti. Ermenistan’ın Batı’ya yönelişi ve Güney Kafkasya’da Azerbaycan-Türkiye ekseninin ağırlık kazanması aynı tablonun parçaları. Orta Asya’da ise asıl rakip Batı değil Çin: Kuşak ve Yol Girişimi 2013’te Kazakistan’da ilan edildi ve bölgenin altyapı projelerinde Çin sermayesi belirleyici hâle geldi.
“Bitmedi” diyenlerin haklı olduğu yer
Karşı okuma da güçlü. Rusya dünyanın en büyük nükleer savaş başlığı stokuna sahip; konvansiyonel gücü aşınsa bile stratejik caydırıcılığı yerinde duruyor. Saldıran taraf olarak beş yıla yaklaşan bir savaşı ağır kayıplara rağmen sürdürebilmek, bu kayıpları rejim istikrarını sarsmadan taşıyabilmek az sayıda devletin yapabileceği bir şey. Yaptırımların Rus ekonomisini birkaç ayda çökerteceği 2022 beklentisi gerçekleşmedi; Rusya, Visa ve Mastercard’ın çekilmesinden sonra kendi ödeme altyapısını işletti. Kuzey Deniz Yolu’nun ticari değeri arttıkça ve Sibirya’daki enerji rezervleri yerinde durdukça, Moskova süper güç olmasa bile süper güçler arasındaki dengeyi etkileyen bir aktör olarak kalıyor.
Bu yüzden doğru soru “Rusya bitti mi?” değil, “hangi Rusya bitti?” sorusu. 2000’lerde Avrupa’yla enerji ve ticaret üzerinden bütünleşen, yılda ortalama yüzde 7’ye yaklaşan büyüme yakalayan Rusya bitti. Yerine daha kapalı, Asya’ya dönük, askerî açıdan hâlâ tehlikeli ama ekonomik ve demografik açıdan daralan bir Rusya geldi.
Türkiye için anlamı
Türkiye bu dönemde dengeyi Montrö Sözleşmesi üzerinden kurdu: Şubat 2022’de sözleşmenin 19. maddesi uyarınca Boğazlar’ı savaşan tarafların savaş gemilerine kapattı ve Karadeniz’in bir bloklar savaşı sahasına dönüşmesini sınırladı. Ankara aynı dönemde NATO içindeki ağırlığını artırdı, Ekim 2025’teki ABD yaptırımlarının ardından Rus ham petrol alımını azaltıp Irak, Kazakistan ve ABD’den tedariki artırdı. Zayıflayan bir Rusya, Moskova’nın Ankara’ya ihtiyacını büyütüyor; aynı zamanda Karadeniz’deki askerî varlıkların artması, Romanya’da genişleyen NATO üssü ve Ukrayna’nın deniz insansız araçlarıyla sürdürdüğü saldırılar, Türkiye’nin dengeleyici rolünü her zamankinden değerli kılıyor.
Önümüzdeki aylarda bakılacak üç gösterge var. İlki Merkez Bankası’nın 18 Aralık kararı ve faiz indiriminin başlayıp başlamayacağı. İkincisi Kostiantynivka ve Druzhkivka hattında Rusya’nın yeni bir taarruz için kuvvet toplayıp toplayamayacağı. Üçüncüsü Sibirya’nın Gücü-2’de fiyatı kimin belirleyeceği. Bu sonuncusu, Rusya’nın Çin karşısında ortak mı yoksa tedarikçi mi olduğuna dair en net cevabı verecek.
| Gösterge | Değer (kaynak) |
|---|---|
| Politika faizi | %14, 23 Ekim 2026 (Rusya Merkez Bankası) |
| 2026 büyüme beklentisi | %0,5–1 (Rusya Merkez Bankası) |
| 2026 enflasyon beklentisi | %7,1–7,6 (Rusya Merkez Bankası) |
| Savunma ve güvenliğin bütçedeki payı | ~%38, 16,8 trilyon ruble (2026 bütçesi) |
| İsmen doğrulanmış asker ölümü | ~286.000, 6 Kasım 2026 (Mediazona) |
| AB gaz ithalatında Rus payı | %45 → %12, 2022–2025 (Avrupa Komisyonu) |
| Kontrol edilen Ukrayna toprağı | ~%19, Ekim 2026 (DeepState) |
| Doğum sayısı | 1,222 milyon, 2024; 1999’dan beri en düşük (Rosstat) |

