Suudi Arabistan ile Esad Sonrası Suriye Arasında İlk Savunma Anlaşması: Mekke Paktı’na Giden Yolda Yeni Adım mı?

Riyad’da imzalanan anlaşma, Esad’ın devrilmesinden bu yana Şam’ı Tahran hattından Riyad hattına çeken süreçte ilk resmî savunma bağını kuruyor ve Suriye’nin Türkiye-Pakistan-Suudi Arabistan Mekke Paktı’na katılım ihtimalini yeniden gündeme taşıyor.

Suudi Arabistan, Suriye Devlet Başkanı Ahmed eş-Şara’nın Riyad ziyareti kapsamında Şam ile ilk savunma iş birliği anlaşmasını imzaladı. Suudi resmî haber ajansının aktardığına göre anlaşma, iki ülkenin savunma bakanlıkları arasındaki iş birliğini kapsıyor ve diğer hükümetler arası iş birliği anlaşmalarıyla birlikte Çarşamba günü imzalandı.

Anlaşmanın içeriği kamuoyuyla paylaşılmadı. Konuyu değerlendiren uzmanlar, anlaşmanın başlangıçta askerî eğitim, istihbarat paylaşımı, teçhizat transferi ve Suriye ordusunun yeniden yapılandırılmasına destek gibi alanları kapsamasının beklendiğini belirtiyor.

Bu, Esad’ın Aralık 2024’te devrilmesiyle sona eren 14 yıllık iç savaşın ardından Suriye ordusunun yeniden inşa sürecinde atılan adımlardan biri. Esad döneminde Suudi Arabistan’ın bölgesel rakibi İran ile yakın olan Şam, eş-Şara yönetiminde giderek Riyad’a yakınlaşıyor.

RANE kuruluşunun Orta Doğu ve savunma analisti Freddy Khoueiry, anlaşmayı Suriye’nin Suudi Arabistan ile artan uyumunun “yeni bir adımı” olarak nitelendirdi. Khoueiry, anlaşmanın uzun vadede Suriyeli personelin Suudi Arabistan’ın Yemen’de İran destekli Husilere karşı yürüttüğü operasyonlara destek vermesine yol açabileceğini, ancak bunun kısa vadede “spekülatif ve olası olmayan” bir senaryo olduğunu vurguladı.

TRENDS Research & Advisory bünyesindeki Türkiye programı direktörü Serhat Süha Çubukçuoğlu ise anlaşmayı, Suudi Arabistan’ın Suriye’yi kendi etki alanında tutmaya yönelik diplomatik ve ekonomik açılımının bir parçası olarak değerlendirdi.

Anlaşma, bir hafta önce Suriye Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani’nin Şam’ın Türkiye-Pakistan-Suudi Arabistan arasındaki Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na katılmayı değerlendirdiğini açıklamasının hemen ardından geldi. Her iki uzman da bu ikili anlaşmanın pakta katılım için doğrudan bir adım olarak görülemeyeceği konusunda hemfikir; Khoueiry, Şam’ın erken 2027 itibarıyla pakta katılabileceğini ancak bunun mevcut üyelerle yapılacak görüşmelere ve paktın ortak savunma yükümlülüğünü kabul edip etmeyeceğine bağlı olduğunu söyledi. Çubukçuoğlu ise pakttaki “birine yapılan saldırı tümüne yapılmış sayılır” maddesine dikkat çekerek bu konuda daha temkinli.

Analistler, İsrail’in güney Suriye’de sürdürdüğü askerî varlığın da Şam’ı Riyad ile ilişkilerini güçlendirmeye iten bir diğer etken olduğuna işaret ediyor. Çubukçuoğlu, İsrail ile olası bir çatışma riskinin Mekke Paktı müzakerelerini zayıflatabileceğini, bu ülkelerin toprak kaybını geri almak için İsrail ile savaşa girmesinin “şu noktada akıl almaz” olduğunu belirtti.

Şam ayrıca topraklarındaki tüm yabancı askerî varlığa son verme hedefini sürdürüyor. Bu bağlamda Suudi-Suriye savunma anlaşması, hem Şam’ın egemenlik arayışı hem de bölgesel ittifak dengelerinin yeniden şekillenmesi açısından izlenmesi gereken bir gelişme olarak öne çıkıyor.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan ve bir üyeye yönelik saldırının tümüne yönelik sayılacağı bir ortak savunma mekanizması öngörüyor. Anlaşma, geçtiğimiz aylarda Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde onay sürecine girmiş, ayrıca Husi saldırılarının ardından devreye girme ihtimali gündeme gelmiş ve 26 Ekim’de üç ülke Tahran’da İran ile dörtlü güvenlik görüşmesi gerçekleştirmişti. Suriye’nin olası katılımı, paktın coğrafi kapsamını Doğu Akdeniz’in merkezine kadar genişletebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Suudi Arabistan’ın bölgesel güvenlik mimarisindeki aktif rolü yalnızca Suriye ile sınırlı değil; Riyad, son yıllarda Türkiye ile de savunma sanayii alanında lisanstan ortak üretime uzanan bir iş birliği yürütüyor. Şam ile imzalanan bu ilk anlaşma, Suudi Arabistan’ın bölgesel güvenlik ortaklıklarını çok yönlü biçimde genişletme stratejisinin yeni bir halkası olarak okunabilir.

Uzmanlar, anlaşmanın pratikte ne ölçüde hayata geçirileceğinin, Şam’ın ordusunu yeniden yapılandırma hızına ve İsrail ile gerilimin seyrine bağlı olacağını vurguluyor. Önümüzdeki aylarda Suriye ordusuna yönelik eğitim programlarının başlayıp başlamayacağı ve Şam’ın Mekke Paktı’na resmî başvuru sürecini ne zaman başlatacağı, gelişmenin somut sonuçlarını belirleyecek iki ana gösterge olarak öne çıkıyor.

Esad döneminde Riyad ile Şam arasındaki ilişkiler yıllarca donuk kalmış, Suudi Arabistan 2012’de büyükelçiliğini kapatmıştı. Suudi Arabistan’ın 2023’te Şam ile diplomatik ilişkileri kademeli olarak normalleştirmeye başlaması, Esad’ın devrilmesinden çok önce başlayan daha geniş bir bölgesel yakınlaşma sürecinin parçasıydı; ancak savunma bakanlıkları düzeyinde resmî bir iş birliği anlaşmasının imzalanması, eş-Şara yönetimiyle ulaşılan en ileri aşamayı temsil ediyor.

Analistlere göre Riyad’ın bu adımı, bölgede İran’ın etkisini geriletme stratejisinin bir parçası olarak da okunabilir. Suriye’nin yeniden silahlanma ve ordu kurma sürecinde hangi tedarikçilerle çalışacağı, önümüzdeki dönemde hem Türkiye hem de Suudi Arabistan kaynaklı savunma sanayii şirketleri açısından takip edilmesi gereken bir pazar fırsatı doğurabilir.

Anlaşmanın imzalandığı Riyad ziyareti, eş-Şara’nın Esad sonrası dönemde Körfez ülkeleriyle kurduğu temaslar zincirinin son halkası. Suriye lideri, göreve geldiğinden bu yana bölgesel ve küresel aktörlerle ilişkilerini normalleştirmeye çalışırken, aynı zamanda ülke içinde dağınık silahlı grupları tek bir ulusal ordu çatısı altında toplama hedefini de sürdürüyor. Suudi Arabistan’ın bu sürece savunma bakanlığı düzeyinde doğrudan destek vermesi, Şam’ın bu iç konsolidasyon çabasına uluslararası meşruiyet kazandırma potansiyeli taşıyor.

Kaynaklar

• Breaking Defense, “Saudi Arabia Inks First Defense Cooperation Agreement With Syria’s New Leadership”, 6 Kasım 2026, https://breakingdefense.com/2026/11/saudi-arabia-inks-first-defense-cooperation-agreement-with-syrias-new-leadership/ — anlaşmanın imzalanması, uzman değerlendirmeleri ve Mekke Paktı bağlamı.