RTX (Raytheon) Nedir? Patriot’tan F135 Motoruna Dünyanın İkinci Büyük Savunma Şirketi

RTX Corporation, 2024 yılında 80,7 milyar dolar gelir elde ederek Lockheed Martin’i geçip dünyanın en büyük savunma ve havacılık şirketi konumuna oturdu. F-35’in tek motoru, Patriot sisteminin kalbi ve Tomahawk füzesinin üreticisi aynı çatı altında: RTX.

RTX Hakkında Genel Bilgiler

RTX Corporation, Nisan 2020’de United Technologies Corporation’ın (UTC) havacılık iştiraklerinin Raytheon Company ile birleşmesiyle kuruldu. Kuruluşta “Raytheon Technologies Corporation” adını alan şirket, Temmuz 2023’te markasını RTX Corporation olarak güncelledi.

Birleşme, iki ayrı köklü geleneği tek çatı altında topladı: 1922’de Massachusetts’te kurulan ve radar/füze sistemleriyle adını duyuran Raytheon Company ile uçak motorlarında dünya lideri konumundaki Pratt & Whitney ve havacılık sistemleri devi Collins Aerospace’i bünyesinde barındıran UTC.

Üç Büyük Segment

218 milyar dolarlık sipariş defterinin yaklaşık 93 milyar doları savunma, kalan 125 milyar doları ticari havacılık kaynaklı. Bu denge RTX’i rakiplerinden ayırıyor: şirket hem barış hem kriz dönemlerinde dengeli büyüme kaydediyor.

Ürün ve Program Portföyü

F135 Motor — F-35’in Tek Gücü

Pratt & Whitney tarafından geliştirilen F135, dünyadaki tüm F-35’lerin tek ve biricik motoru. Alternatif motor programı (GE F136) 2011’de iptal edildi; 2023’te ise ABD Hava Kuvvetleri Uyarlanabilir Motor Geçiş Programı (AETP) kapsamındaki GE XA100 rakibini sahneden çekti. Sonuç: 1.300’ü aşkın teslim edilmiş motorla F135, Batı dünyasının en kritik tek-tedarikçi askeri motor programı.

Motor, 40.000 pound’un üzerinde itme gücü üretiyor. 2025 itibarıyla 1 milyon motor uçuş saatini geride bıraktı. 20 ülkenin filolarındaki F-35’leri besliyor.

Gündemdeki en kritik proje: F135 Motor Çekirdeği Yükseltmesi (ECU). F-35 Block 4 kabiliyetleri için gerekli ek güç ve termal yönetim kapasitesini sağlayacak bu yükseltme, sahada bulunan tüm F-35’lere geri dönük olarak uygulanabilir — üç varyant arasında yalnızca ECU bu özelliği taşıyor. ABD Savunma Bütçesi 2024’te ECU için 497 milyon dolar ayırdı. Ön tasarım incelemesi Temmuz 2024’te tamamlandı.

Patriot — Dünyada En Çok Konuşlandırılan Hava Savunma Sistemi

Patriot, RTX’in en tanınan ürünü ve savunma segmentinin bel kemiği. Kara tabanlı, çok görevli hava ve füze savunma sistemi olarak 18’i aşkın ülkede konuşlandırılmış durumda. Farklı kesişimci seçenekleriyle Patriot; balistik füze, seyir füzesi ve hava araçlarına karşı katmanlı koruma sağlıyor.

Patriot ekosisteminde iki ana kesişimci bulunuyor: RTX’in ürettiği PAC-2 GEM-T (Guidance Enhanced Missile – Tactical) ve Lockheed Martin’in ürettiği PAC-3 MSE. Bu iki kesişimci birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısı — her ikisi de aynı Patriot platformundan fırlatılabiliyor.

Ağustos 2025’te RTX, ABD Savunma Lojistik Ajansı ile tarihin en büyük tek savunma sürdürülebilirlik sözleşmelerinden birini imzaladı: Patriot sistemleri için 20 yıl vadeli, 50 milyar dolarlık bakım-destek-onarım çerçeve sözleşmesi. Sözleşme 1 Ağustos 2025’te yürürlüğe girdi; 31 Temmuz 2045’e kadar sürecek.

LTAMDS — Yeni Nesil Patriot Radarı

Lower Tier Air and Missile Defense Sensor (LTAMDS), Patriot’un AN/MPQ-65 radarının yerini alacak yeni nesil 360 derece aktif elektronik taramalı dizi (AESA) radar. ABD Ordusu, 2020’de LTAMDS sözleşmesini Raytheon’a verdi. Sistem; hipersonik glide araçları dahil gelişmiş tehditlere karşı çok daha geniş bir algılama kapasitesi sunuyor.

AIM-120 AMRAAM — NATO’nun Uzun Menzilli Hava Üstünlüğü Füzesi

AIM-120 AMRAAM (Advanced Medium-Range Air-to-Air Missile), Batı bloğunun standart orta menzilli radar güdümlü hava-hava füzesi. 40’ı aşkın ülke tarafından kullanılıyor; bugüne kadar üretilen en çok siparişe konu hava-hava füzesi. Şubat 2026’da imzalanan çerçeve anlaşmasıyla yıllık üretim hedefi 1.900 adet olarak belirlendi.

Tomahawk Seyir Füzesi

BGM-109 Tomahawk, ABD ve İngiltere’nin sembolik uzun menzilli saldırı silahı. Denizden ve karada fırlatılabilen Tomahawk, 1.000 milenin üzerinde menziliyle hassas kara hedefleri vurabiliyor. Şubat 2026 çerçeve anlaşması, yıllık 1.000’den fazla Tomahawk üretimini hedefliyor. Polonya da Tomahawk temin eden son ülkeler arasına girdi.

SM-3 ve SM-6 — Deniz Tabanlı Balistik Füze Savunması

SM-3 (Standard Missile-3), Aegis gemilerinden fırlatılan balistik füze kesişimcisi. Block IIA versiyonu Japonya ile ortaklaşa geliştirildi. SM-6 ise çok görevli; hem hava savunma hem balistik füze hem de yüzey hedef güdümlü olarak kullanılabiliyor. Şubat 2026 çerçeve anlaşmasıyla yıllık 500’den fazla SM-6 üretimi hedefleniyor.

AIM-9X Sidewinder

Kısa menzilli kızılötesi güdümlü hava-hava füzesi AIM-9X, insansız hava araçlarına karşı etkinliği kanıtlanmış modern bir platform. F-35 dahil pek çok savaş uçağında standart yakın mesafe silahı olarak konuşlandırılıyor.

StormBreaker (SDB II)

GBU-53/B StormBreaker, kötü hava koşullarında hareket eden zırhlı hedefleri avlayan akıllı küçük çaplı bomba. Milimetrik dalga, kızılötesi görüntüleme ve lazer güdüm sistemlerini entegre eden üçlü arayıcı, onu konvansiyonel bombaların ötesine taşıyor.

Collins Aerospace — Havacılığın Görünmez Kalbi

Collins Aerospace, RTX’in en az bilinen ama gelir açısından en büyük segmenti. Savaş uçaklarının aviyoniğinden ticari uçakların iniş takımlarına, pilotların kaskından kabin sistemlerine kadar geniş bir ürün yelpazesi sunuyor. F-35’in aviyonik sistemlerinin önemli bir bölümü Collins Aerospace imzası taşıyor.

Üretim Hızlandırma: Şubat 2026 Çerçeve Anlaşmaları

Şubat 2026’da RTX’in Raytheon birimi, ABD Savaş Bakanlığı (eski adıyla Savunma Bakanlığı) ile beş çerçeve anlaşması imzaladı. Anlaşmalar, yedi yıla kadar uzayan bir dönemde kritik füze üretimini dramatik biçimde artırmayı hedefliyor:

• Tomahawk: Yıllık 1.000’den fazla
• AMRAAM: Yıllık en az 1.900
• SM-6: Yıllık 500’den fazla
• SM-3 Block IB ve IIA: Artırılmış üretim kapasitesi

Büyük Sözleşmeler (2015–2026)

Hangi Ülkeler Kullanıyor?

Türkiye ile İlişkiler: İki Kriz, Bir Çıkmaz

RTX ile Türkiye arasındaki ilişki, savunma sanayii tarihinin en karmaşık gerilimlerinden birini barındırıyor. İki ayrı cephede süren bu kriz, hem F135 motorunu hem de KAAN muharip uçağının motorunu kapsıyor.

Birinci kriz — F135: Türkiye, 2002’de F-35 programına katılırken Pratt & Whitney’nin F135 motorundaki tedarik zincirine de dahil oldu. Türk firmaları 188 kritik motor parçasını üretiyordu. Türkiye’nin Temmuz 2019’da Rus S-400 sistemini teslim almasıyla F-35 programından ihraç edilmesiyle birlikte bu tedarik ilişkisi de sona erdi. Pratt & Whitney, yeni tedarikçilerle Türk üretimini yeniden onaylamak zorunda kaldı; bu süreç F135 birim maliyetini yüzde 3 artırdı.

İkinci kriz — KAAN ve GE F110: Türkiye’nin yerli muharip uçağı KAAN için General Electric F110 motoru ihracat lisansı Amerikan Kongresi tarafından defalarca engellendi ya da askıya alındı. Teknik olarak RTX değil GE’nin ürünü olan bu motor, dolaylı yoldan RTX’i ilgilendiriyor: KAAN’ın motor krizi çözüme kavuşamadığı sürece Türkiye’nin Batılı savunma ekosistemiyle bütünleşmesi sekteye uğruyor.

Patriot cephesinde durum daha da ironik. Türkiye, yıllarca Patriot sistemi satın almak için ABD ile müzakere yürüttü — ancak fiyat ve teknoloji transferi konularında anlaşma sağlanamadı. Türkiye’nin sonunda S-400’e yönelmesi, hem F-35 programından ihraç edilmesine hem de Patriot’u bir daha gündeme getirememesine neden oldu.

Rakipleri

• Lockheed Martin: F-35 uçağı ve Aegis sistemi üzerinden hem rakip hem de tedarik zinciri ortağı (F135 motoru)
• General Dynamics: Deniz sistemleri ve topçu alanlarında örtüşme
• Northrop Grumman: Radar, elektronik harp ve hava savunma sistemleri
• MBDA (Avrupa): Avrupa müşterileri için Meteor ve Aster sistemleri ile AMRAAM ve Patriot’a rakip
• Boeing: Hava-hava ve seyir füzesi segmentlerinde kısmi çakışma

Gelecek Programları

RTX, gelecekte iki kritik alanda rekabet ediyor: hipersonik savunma ve NGAD motoru.

Hipersonik savunma tarafında Raytheon, Glide Phase Interceptor (GPI) programında hipersonik glide araçlarını atmosfer içinde yakalamayı amaçlayan yeni bir kesişimci geliştiriyor. Saldırı hipersonikleri cephesinde ise HACM (Hipersonik Saldırı Seyir Füzesi) programı devam ediyor.

Pratt & Whitney, NGAD muharip uçağı için motor yarışında GE Aerospace ile karşı karşıya. Bu rekabet, önümüzdeki on yılın en büyük savunma motoru ihalesini belirleyecek. Ayrıca yönlendirilmiş enerji (lazer silahları) alanındaki yatırımlar da şirketin geleceğe dönük bahislerinden biri.

Güçlü ve Zayıf Yönler

Güçlü Yönler

• Dengeli portföy: Hem ticari hem savunma gelirleri; ekonomik dalgalanmalara karşı tampon
• F135 tekelciliği: 1.300’den fazla motor ve 20 yıl sonrasına uzanan sürdürülebilirlik sözleşmeleri
• Patriot ekosistemi: 50 milyar dolarlık 20 yıllık bakım sözleşmesi, geliri kilitliyor
• Gerçek ölçek: 80,7 milyar dolarlık gelirle sektörün en büyüğü

Zayıf Yönler

• GTF motor sorunları: PW1000G geared turbofan ailesindeki toz kirliliğinden kaynaklanan motor revizyonları şirkete milyarlarca dolara mal oldu; ticari havacılıktaki itibar hasarı sürüyor
• Türkiye gerilimi: KAAN motoru krizi ve S-400 artçıları ilişkiyi belirsizliğe sürüklüyor
• NGAD motoru: GE Aerospace ile olan yarışı kaybetmesi Pratt & Whitney için kritik bir stratejik gerileme olur

Sıkça Sorulan Sorular

Raytheon ile RTX aynı şirket mi?

Evet. RTX Corporation, 2020’deki Raytheon–United Technologies birleşmesinin ardından önce “Raytheon Technologies” adını aldı; Temmuz 2023’te kısaltılarak “RTX Corporation” oldu. Raytheon hâlâ RTX bünyesindeki savunma segmentinin adı.

F135 motoru kim üretiyor?

F135’i Pratt & Whitney üretiyor. Pratt & Whitney, RTX Corporation’ın üç ana segmentinden biri.

Patriot sistemi kaç ülkede kullanılıyor?

Patriot, 18’den fazla ülkede konuşlandırılmış durumda.

RTX’in 2024 geliri ne kadar?

RTX, 2024 yılında 80,7 milyar dolar satış geliri açıkladı.

Kaynaklar

• RTX 2024 Yıllık Finansal Sonuçlar — Resmi kazanç açıklaması, Ocak 2025
• F135 Motor Ürün Sayfası — Pratt & Whitney resmi sitesi
• Şubat 2026 Çerçeve Anlaşmaları — RTX basın bülteni
• Türkiye’nin Çıkarılması F135 Maliyetini Artırdı — Defense News

▶ 6 platformu karşılaştırın →