ASELSAN ve STM İlişkisi: Aynı Projede Buluşan İki Ayrı Şirketin Rol Paylaşımı
ASELSAN ve STM İlişkisi: Aynı Projede Buluşan İki Ayrı Şirketin Rol Paylaşımı
ASELSAN ile STM (Savunma Teknolojileri Mühendislik ve Ticaret A.Ş.), Türk savunma sanayiinin sık sık aynı projede yan yana gelen, ancak birbirinden bağımsız iki tüzel kişiliğidir. ASELSAN elektronik sistemlerin (radar, elektronik harp, elektro-optik, komuta-kontrol) ağırlıklı üreticisiyken, STM daha çok sistem mühendisliği, yazılım, siber güvenlik ve deniz platformu tasarımı katmanında çalışır. Bu yazı, iki kuruluşun rollerinin nerede kesiştiğini ve nerede ayrıştığını, abartıya kaçmadan ele alıyor.
STM nedir, ASELSAN’dan nasıl ayrışır?
STM, 1991’de kurulan; sistem mühendisliği, teknik danışmanlık, yazılım, siber güvenlik ve platform (özellikle deniz) tasarımı alanlarında faaliyet gösteren bir savunma teknolojisi şirketidir. Ağırlık merkezi “donanım kutusu üretmek”ten çok, sistemlerin bütünleştirilmesi (entegrasyon), analiz ve mühendislik hizmetleridir. STM ayrıca kendi otonom sistemlerini (örneğin KARGU sınıfı dönen kanatlı taarruz İHA’ları) geliştiren bir üründür.
ASELSAN ise 1975’te kurulmuş, Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı (TSKGV) çoğunluk hisseli, Borsa İstanbul’da işlem gören (ASELS) bir savunma elektroniği devidir. 2024 yılında yaklaşık 120 milyar TL (~3,29 milyar dolar) gelir açıklamış, çalışan sayısı 13 bini aşmıştır. Yani iki şirket ölçek ve odak bakımından farklı yerlerde durur: ASELSAN ağırlıklı olarak elektronik alt sistemleri fiziksel olarak üretir; STM bu alt sistemlerin de içine yerleştiği daha büyük mühendislik ve entegrasyon süreçlerinde rol alır.
MİLGEM ve deniz platformlarında görev paylaşımı
İki şirketin en görünür kesişim alanı deniz platformlarıdır. MİLGEM (Millî Gemi) programı ve türev ihraç projelerinde tipik olarak şu ayrım öne çıkar: STM, platform tasarımı, mühendislik yönetimi, entegre lojistik destek ve bazı ihraç projelerinde tasarım otoritesi rolü üstlenir; ASELSAN ise savaş yönetim sistemi (gemideki sensör ve silahları tek merkezde yöneten yazılım-donanım bütünü), radar, elektronik harp ve haberleşme gibi elektronik alt sistemleri sağlar.
Burada iki noktanın altını çizmek gerekir. Birincisi, hangi geminin hangi sözleşmesinde tam olarak hangi kutunun kimin tarafından verildiği projeden projeye değişir; ihraç edilen bir korvet ile yerli envanterdeki bir gemi farklı yapılandırılabilir. İkincisi, “aynı gemide çalışıyorlar” ifadesi bir ortaklık (ortak şirket) değil, bir tedarik zinciri ilişkisidir. Ana yüklenici konumundaki taraf projeye göre değişebilir; alt sistem sağlayıcısı da öyle.
Denizaltı ve platform modernizasyonu
Denizaltı modernizasyonu (mevcut denizaltıların sensör, sonar, komuta-kontrol ve silah sistemlerinin güncellenmesi) gibi projelerde de benzer bir tamamlayıcılık görülür. Platform üzerindeki mühendislik ve entegrasyon işi ile elektronik/yazılım tarafındaki iş, farklı uzmanlıklar gerektirir. ASELSAN’ın sonar, elektronik harp ve komuta-kontrol; STM’nin ise platform mühendisliği ve yazılım tarafındaki birikimi bu tür programlarda bir araya gelebilir. Yine de kamuya açık olmayan görev dağılımlarını tahmin etmek yerine, doğrulanabilir çerçeveyle sınırlı kalmak doğru olur.
Çakışma mı, tamamlayıcılık mı?
İki şirketin bazı alanlarda (örneğin yazılım, siber güvenlik, komuta-kontrol) yetkinlikleri örtüşür; bu, savunma sanayiinde olağandır ve zaman zaman aynı ihaleye farklı roller için girmeleri anlamına gelebilir. Ancak genel resimde ilişki, rekabetten çok tamamlayıcılık üzerine kuruludur: ASELSAN elektronik “duyu ve sinir sistemi”ni, STM ise platform ve mühendislik “iskeletini” sağladığında ortaya bütünleşik bir savaş gemisi çıkar.
| Boyut | ASELSAN | STM | İlişki niteliği |
|---|---|---|---|
| Ana odak | Savunma elektroniği (radar, EH, EO, komuta-kontrol) | Sistem mühendisliği, yazılım, siber, deniz platform tasarımı | Farklı katman, tamamlayıcı |
| Deniz platformları | Savaş yönetim sistemi, radar, EH, haberleşme | Platform tasarımı, entegrasyon, lojistik destek | Aynı projede yan yana |
| Yazılım/siber | Gömülü yazılım, komuta-kontrol yazılımı | Uygulama yazılımı, siber güvenlik hizmetleri | Kısmen örtüşen |
| Kendi ürün platformu | Elektronik sistem ailesi | KARGU sınıfı otonom İHA’lar | Ayrı ürün hatları |
| Sahiplik | TSKGV çoğunluk + halka açık (BIST: ASELS) | Ayrı ortaklık yapısı | Sahiplik ilişkisi yok |
Önemli ayrım: ASELSAN ile STM arasında bir sahiplik ya da hisse ortaklığı ilişkisi bulunmamaktadır. İkisi de Türk savunma ekosisteminin parçasıdır, ancak “kardeş şirket” ya da “aynı çatı” gibi ifadeler burada teknik olarak yanıltıcı olabilir; ilişki, proje bazlı iş birliğidir.
Sıkça Sorulan Sorular
ASELSAN, STM’nin sahibi mi ya da hissedarı mı?
Hayır. ASELSAN ile STM arasında kamuya açık bir sahiplik veya hisse ortaklığı ilişkisi yoktur. İkisi ayrı tüzel kişiliklerdir ve savunma projelerinde tedarik/iş birliği ilişkisiyle bir araya gelirler.
MİLGEM’i ASELSAN mı yapıyor, STM mi?
MİLGEM çok paydaşlı bir programdır. Platform tasarımı ve mühendislik/entegrasyon tarafında STM sık sık öne çıkarken, savaş yönetim sistemi ve elektronik alt sistemlerde ASELSAN rol alır. Belirli bir geminin sözleşme yapısı projeden projeye değişebilir.
İki şirket birbirine rakip mi?
Bazı alanlarda (yazılım, siber güvenlik, komuta-kontrol) yetkinlikleri örtüşür ve aynı ihaleye girebilirler. Ancak genel resimde ilişki daha çok tamamlayıcıdır; farklı katmanlarda uzmanlaşmışlardır.
STM tam olarak ne üretir?
STM; sistem mühendisliği, teknik danışmanlık, yazılım ve siber güvenlik hizmetleri sunar, deniz platformu tasarımı yapar ve KARGU sınıfı gibi otonom İHA ürünleri geliştirir. Elektronik alt sistem üretiminden çok mühendislik-entegrasyon odaklıdır.
ASELSAN’ın gemilerdeki rolü nedir?
ASELSAN genellikle geminin “beyin ve sinir sistemi” sayılabilecek savaş yönetim sistemi, radar, elektronik harp ve haberleşme alt sistemlerini sağlar. Bu, platformun fiziksel gövdesini yapmakla aynı şey değildir.
Denizaltı modernizasyonunda kim ne yapar?
Kamuya açık çerçevede, platform mühendisliği ve entegrasyon tarafında STM’nin, sonar/elektronik harp/komuta-kontrol gibi elektronik tarafında ASELSAN’ın birikimi öne çıkar. Ancak projeye özel görev dağılımları her zaman açıklanmadığından kesin oranlar telaffuz edilmemelidir.
Kaynakça
- ASELSAN 2024 Faaliyet Raporu — aselsan.com. Şirketin 2024 gelir, çalışan ve ürün verileri için birincil kaynak.
- STM kurumsal tanıtımı — stm.com.tr. STM’nin faaliyet alanları ve deniz platformu/yazılım/siber yetkinlikleri için.
- Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) — ssb.gov.tr. MİLGEM ve deniz platformu programlarının kamuya açık kapsam bilgileri.
- TSKGV Ortaklıklar ve 2024 Faaliyet Raporu — tskgv.org.tr. ASELSAN’ın çatı vakıf yapısındaki yeri.
- Deniz Kuvvetleri Komutanlığı basın arşivi — dzkk.tsk.tr. MİLGEM sınıfı gemi görselleri ve envanter bilgisi.
