Tabancada iki Türk modeli: Canik’in hacmi, Sarsılmaz’ın kurumsal tabanı

Türkiye’nin tabanca ve revolver ihracatı 2024’te 172,8 milyon dolara ve 658.100 adede çıkarak son üç yılın en yüksek düzeyine ulaştı; ihracatın yüzde 81,6’sı Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti [1].

Bu rakamlar BM Comtrade’in resmî dış ticaret kayıtlarından (HS 9302) alındı ve ABD’nin kendi ithalat bildirimiyle adet düzeyinde birbirini tutuyor: 2024’te Türkiye 532.558 adet ihracat kaydetti, ABD 539.183 adet ithalat [1][2]. Kayıtlar marka kırılımı vermiyor. Aşağıdaki firma payları şirket beyanlarına ve çıkarıma dayanıyor, bunlar ayrıca işaretlendi.

Önemi, pazarın yönü ile Türkiye’nin yönü arasındaki ayrışmada. ABD’nin toplam tabanca ithalatı 2022’de 1,07 milyar dolardan 2024’te 813 milyon dolara indi (yüzde 24 daralma). Aynı iki yılda Türkiye’den yapılan ithalat 103,7 milyon dolardan 127,1 milyon dolara çıktı (yüzde 23 artış) [2]. Türkiye daralan bir pazarda pay kazandı. Bu da başarının ne kadarının ürüne, ne kadarının tek bir pazara tutunmaya bağlı olduğu sorusunu gündeme getiriyor.

Rakamların anlattığı

Türkiye 2024’te ABD ithalatında değerde Avusturya’nın (234,3 milyon dolar) ardından ikinci oldu. Adette ise Avusturya ve Brezilya’nın (557.611 adet) ardından üçüncü sırada kaldı [2]. ABD’nin 2025 için Comtrade’e bildirdiği Türkiye kaynaklı tabanca ithalatı 118,1 milyon dolar. Bu, 2024’e göre yaklaşık yüzde 7 düşüş anlamına geliyor, ancak 2025 verisi sonradan revize edilebilir [8].

Fiyat ve değer

ABD gümrük değerine göre bir Türk tabancası 2024’te adet başına yaklaşık 236 dolar. Aynı ölçüyle Avusturya yaklaşık 251, Hırvatistan 229, Almanya 236, Brezilya 208, Çekya 388 dolar [2]. Türk ürünü gümrükte Avusturya ve Almanya’ya yakın bir değerde giriyor. Bu, ürünün yalnızca en ucuz segmentte satıldığı varsayımını sınırlıyor.

Bir sınır daha var: gümrük değeri perakende fiyat değil. Foreign Policy’ye göre Canik’in ana şirketi SYS, aynı kapasitedeki rakiplerin yaklaşık yarı fiyatına satıyor [3]. İki bilgi birbiriyle çelişmiyor, ama aradaki farkı (ithalatçı marjı, dağıtım, vergi) marka verisi olmadan açıklayamıyoruz.

Canik: hacim ve tek kanal

Canik, Samsun Yurt Savunma’ya (SYS) ait. 1998’de kuruldu ve Samsun’da üretim yapıyor [4]. Şirketin 2022 beyanına göre ABD’ye 291.000 tabanca sattı, bunun karşılığı 70 milyon dolar. Kendini ABD’ye üçüncü büyük tabanca ihracatçısı olarak tanımlıyor ve 2010’dan beri ABD’de 2 milyon Canik satıldığını söylüyor. Yıllık kapasitesi 450 bin adet; Foreign Policy 460 bin adet yazıyor [3][5]. Bunlar şirketin kendi beyanı. Atıf yaptığı ATF kaydı doğrudan doğrulanmadı.

Aynı yılın resmî verisiyle karşılaştırınca güçlü bir çıkarım çıkıyor. Türkiye 2022’de ABD’ye 449.769 adet ve 100,2 milyon dolarlık tabanca sattı [1]. Canik’in beyanı bunun adette yaklaşık yüzde 65’ine, değerde yaklaşık yüzde 70’ine denk geliyor. ABD’nin kendi ithalat kaydıyla bu oranlar yüzde 61 ve yüzde 67,5’e iniyor [2]. Yani Türkiye’nin ABD’ye tabanca ihracatının yaklaşık üçte ikisi tek firmaya ait görünüyor. Kalan yaklaşık 159 bin adet, Sarsılmaz dahil bütün diğer Türk üreticilerin toplamı.

Satış kanalı da tek: ABD’deki ithalatçı Century Arms. Foreign Policy’ye göre Canik, Century’nin en çok satan ürünü. Century’den Adam Ruonala ilişkiyi “simbiyotik” diye tanımlıyor [3]. Bu yapının iki yüzü var. Hacim ve dağıtım gücü büyüme sağlıyor, ama ürünün ABD’deki geleceği tek ortağa ve tek mevzuata bağlı.

Sarsılmaz: 1880’den gelen kurumsal taban

Sarsılmaz, bu iki modelin köklü olanı. Şirketin geçmişi 1880’e uzanıyor, özel mülkiyette ve Düzce’de üretim yapıyor [6][7]. Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet’in resmî tabancalarını ürettiği belirtiliyor ve American Rifleman 2013’te onu Türkiye’nin en büyük silah üreticisi olarak tanımlıyordu [7]. Bu, ihracat başarısından bağımsız bir güçlü yan: şirketin ürünleri önce Türkiye’nin kendi güvenlik kuvvetlerinin sahada kullandığı ürünler.

Sarsılmaz’ın bir diğer avantajı ürün ve fiyat çeşitliliği. 2013’te tam çelik .45 ACP K2 için 925 dolar, polimer 9 mm B6P kompakt için 377 dolar önerilmişti [7]. Bu aralık, tek segmente bağlı olmayan bir üretim altyapısına işaret ediyor. Tabanca dışında av tüfeği, robotik platform SARBOT ve 2013’ten beri havacılık parçaları (TR Mekatronik) da üretiyor [6].

ABD yolunda ise kanalı kendi eline aldı. 2013’te European American Armory aracılığıyla satan şirket, 2018’de kendi ithalat şirketi SAR USA’yı kurdu [6][7]. Wikipedia’ya göre 78 ülkeye ihracat yapıyor [6]. Pazarlama, dağıtım ve müşteri ilişkisi tek bir ortağa bağlı kalmıyor.

Bilinmeyen: Sarsılmaz’ın ABD satış rakamı ve ihracat içindeki payı. Bu yüzden iki modelin hangisinin daha kârlı ya da daha dayanıklı olduğunu söylemiyoruz. Bu iki yapıyı şöyle okuyoruz (olasılık): Canik büyümesini ABD pazarındaki hacme dayandırıyor, Sarsılmaz ise devlet siparişi ve ürün çeşitliliğine. Ancak bunu verilerle test edemiyoruz.

ABD dışındaki pazar: ikinci bir ABD yok

2024’te ABD dışına giden tabanca ihracatı yaklaşık 31,8 milyon dolar ve 125.542 adet. Bu rakam ülkelere çok dağılmış durumda: Güney Afrika 5,1, Pakistan 3,7, Guatemala 2,5, Almanya 2,2 milyon dolar, ve her biri toplamın yüzde 1,3 ile 3’ü arasında [1]. 2022’de ABD dışının başında Filipinler, Sudan, Bangladeş ve Pakistan vardı [1]. Wikipedia, Canik’in Azerbaycan ve Pakistan’dan kurumsal sipariş aldığını ve TP9 serisinin kolluk kuvvetlerince kullanıldığını yazıyor [4]. Ancak bu siparişlerin büyüklüğü ve ihracat verisindeki karşılığı açık değil.

Çıkarım (güçlü): Türkiye’nin tabanca ihracatında ABD’ye eşdeğer ikinci bir pazar bulunmuyor. ABD’ye yapılan satışlarda yüzde 10’luk bir düşüş, 2024 payıyla toplam ihracatta yaklaşık yüzde 8’lik bir düşüş anlamına gelir. Bu basit bir duyarlılık hesabı, tahmin değil.

Model ülke iddiası neye dayanıyor?

İddiayı destekleyen unsurlar şunlar: kaybeden bir pazarda pay kazanılması (yüzde 9,7’den 15,6’ya), iki farklı iş modelinin yan yana var olması ve ihracat adedinin ABD’nin kendi kayıtlarıyla örtüşmesi. Bunlar doğrulanmış ve ölçülebilir.

İddiayı sınırlayan üç unsur var. Birincisi yoğunlaşma: ihracatın yüzde 76–82’si tek ülkeye gidiyor ve ABD’nin Ağustos 2025’te Türkiye için genel tarifeyi yüzde 15’e çıkardığı bildirildi [9]. Silah kalemine etkisi doğrulanamadı. İkincisi şeffaflık: Foreign Policy’ye göre Türkiye silah satışlarını düzenli raporlamıyor ve nihai varış yerini izlemiyor, toplam satış rakamları bilinmiyor [3]. Üçüncüsü sıralama: aynı makale Türkiye’nin 2021’den beri ABD’ye en çok silah satan ülke olduğunu söylüyor [3]. Tabanca kaleminde bunu görmüyoruz, 2023 ve 2024’te Avusturya hem değerde hem adette önde [2]. Makale av tüfeği gibi tüm ateşli silahları sayıyor olabilir. Bu doğrulanmadı.

Dolayısıyla “model ülke” ifadesi şimdilik büyüme kanıtlı, çeşitlenme kanıtsız bir tanım. Başarı gerçek, ama bir sanayi politikasının başarısı mı yoksa iki firmanın tek pazardaki tutunumu mu olduğu verilerle ayırt edilemiyor.

Bilinenler / bilinmeyenler

• Biliniyor: Tabanca ihracatı ve ABD payı (2022–2024); ABD kaydıyla adet uyumu; Türkiye’nin ABD ithalatındaki payının yüzde 9,7’den 15,6’ya çıkması.
• Güçlü çıkarım: Türk tabanca ihracatının yaklaşık üçte ikisi Canik’e ait (şirket beyanı + resmî veri, aynı yıl). ABD dışında ikinci bir büyük pazar yok.
• Olasılık: Canik’in hacim, Sarsılmaz’ın kurumsal taban modeli.
• Bilinmiyor: Firma bazlı ABD satışları (Sarsılmaz dahil); 2025’in kesinleşmiş rakamı; tarife ve ABD düzenlemelerinin etkisi; ihracatın nihai varış yerleri.

Asıl soru, Türkiye’nin tabancadaki konumunun ikinci bir pazar ve ikinci bir büyük oyuncuyla genişleyip genişlemeyeceği. 2025’teki geri çekilme bir tarife ve talep dalgalanması mıydı, yoksa tek pazara bağımlılığın ilk işareti mi? İzlenecek gösterge: 2026’da Türkiye’nin ABD tabanca ithalatındaki adet payı yüzde 16’nın üstünde kalacak mı, ve ABD dışı ihracat 31,8 milyon doları aşacak mı?

Kaynaklar

1. BM Comtrade / WITS, Türkiye HS 930200 ihracatı: 2022, 2023, 2024
2. BM Comtrade / WITS, ABD HS 930200 ithalatı: 2022, 2023, 2024
3. Foreign Policy, Naomi Cohen: Turkish Guns Are Taking Over U.S. and Global Markets
4. Canik Arms, Wikipedia
5. SYS/Canik, şirket yayını (2022)
6. Sarsılmaz Arms, Wikipedia
7. American Rifleman, Brian C. Sheetz (5 Eylül 2013)
8. Trading Economics (Comtrade): ABD’nin Türkiye’den tabanca ithalatı
9. Turkish Minute (1 Ağustos 2025)