SOM Nedir? Türkiye’nin F-16’lardan Attığı Seyir Füzesi

Türkiye’nin F-16’lardan fırlatabileceği tek yerli seyir füzesi olan SOM, ROKETSAN tarafından geliştirilen ve 250 kilometreyi aşan menziliyle kritik altyapı, hava savunma bataryaları ve stratejik hedefleri imha etmek için tasarlanmış bir havadan karaya atış açık silah sistemidir. SOM, Türkiye’nin stratejik derinlik gücünü bağımsız olarak kullanabildiği nadir silah platformlarından biridir.

SOM Nedir?

SOM (Seyir Füzesi Orta Menzilli), ROKETSAN tarafından geliştirilen ve Türk Hava Kuvvetleri F-16 filosuna entegre edilen havadan atılan, turbojet motorlu, GPS/INS güdümlü bir seyir füzesidir. Programın geliştirme çalışmaları 2000’li yılların başında TÜBİTAK SAGE öncülüğünde başlamış; ROKETSAN üretim ve bütünleştirme sorumluluğunu üstlenmiştir.

Bir seyir füzesi, uçuş süresi boyunca motorlu biçimde süzülen ve hedefe düşük irtifada yaklaşarak radar izini en aza indiren güdümlü bir hava aracıdır. Bu yaklaşım, balistik füzelerden farklı olarak “atış-unut” (fire and forget) modunda çalışması ve son derece düşük yatay radar kesit alanı (RCS) sunmasıyla öne çıkar.

SOM A blok versiyonu ardından geliştirilen SOM-B1 ve SOM-B2 blokları ile farklı hedefleme ve harp başlığı seçenekleri sunulmaktadır. En dikkat çekici varyant ise F-35A’nın iç silah bölmesine sığacak biçimde tasarlanan SOM-J’dir. SOM-J, Türkiye’nin F-35 programından çıkarıldığı göz önüne alındığında şimdilik tam operasyonel kapasiteye erişilemeyen ancak uzun vadeli potansiyel taşıyan bir geliştirmedir.

Nasıl Çalışır?

SOM’un çalışma döngüsü atış öncesi hazırlıkla başlar. Uçuş bilgisayarına hedef koordinatları, ara yol noktaları (waypoint) ve tehdit bölgelerini bypass eden düşük irtifa uçuş profili yüklenir. Bu planlama aşamasında DTED (Dijital Arazi Yükseklik Verisi) tabanlı arazi izleme algoritması devreye girer; füze uçuşu boyunca tepe ve vadileri takip eden NOE (nap-of-the-earth) rotasını hesaplar.

Atış anında F-16’nın silah askı istasyonundan serbest bırakılan SOM, kısa süre sonra Williams International tarafından üretilen küçük turbojet motorunu çalıştırır. Kanatlar açılarak aerodinamik yüzey alanı genişler ve füze süzülme fazına geçer.

Orta faz boyunca GPS/INS karma güdüm sistemi aktiftir. GPS sinyalleri INS drift hatasını periyodik olarak sıfırlar; bu sayede uzun menzilli uçuşlarda güdüm hassasiyeti korunur. Sinyal kesintisi veya jamming durumunda INS ataletsel navigasyon tek başına devreye girer.

Terminal faza girildiğinde yani hedefe birkaç kilometre kala optik ya da kızılötesi görüntü işleme tabanlı sahne eşleştirme (scene matching/DSMAC benzeri) algoritması aktive olur. Bu algoritma, hafızasındaki referans görüntüyü gerçek zamanlı kamera görüntüsüyle karşılaştırarak son düzeltmeyi yapar. SOM-B2 versiyonunda etkin radar kaçınma için pasif radar arayan (anti-radiation) başlık da mevcuttur.

Ne İşe Yarar?

SOM, stratejik ve operatif düzeyde çeşitli görev profillerini icra edebilir:

Hava savunma bastırma (SEAD/DEAD): Düşman hava savunma sistemlerini imha ederek kendi uçaklarının hedef bölgesine güvenli girişini sağlar. Uzun menzili sayesinde uçak, tehdit bölgesi dışından atış yapabilir.

Stratejik altyapı imhası: Köprüler, tüneller, enerji santralleri, liman tesisleri ve komuta-kontrol merkezleri SOM’un öncelikli hedef listesindedir.

Derinlik vuruşu: 250 km’yi aşan menzili, uçağın hava sahasına girmeksizin düşman topraklarındaki hedeflere saldırmasına imkân tanır; bu, pilotun hayatta kalabilirlik oranını dramatik biçimde artırır.

Deniz hedefleri: Bazı SOM varyantlarının denizde demirleyen gemi hedeflerini angaje etmek üzere güncellenen güdüm paketleriyle donatılabileceği değerlendirilmektedir.

Hassas nokta imhası: Son fazda devreye giren optik güdüm sistemi, CEP değerini metrik birkaç metreye indirerek yüksek değerli nokta hedeflerin hassasiyetle angaje edilmesini sağlar.

Türkiye’deki Örnekler

SOM programı, Türkiye’nin müstakil stratejik vuruş kapasitesi arayışının somut bir ürünüdür. Program TÜBİTAK SAGE ile ROKETSAN iş birliğinde yürütülmüş; Türk Hava Kuvvetleri F-16C/D Blok 50+ uçaklarına entegrasyon 2010’lu yılların ortasında tamamlanmıştır.

Milli Savunma Bakanlığı 2017 ve sonraki yıllarda gerçekleştirilen atış testlerinde SOM’un 250 km menzil ve yüksek isabet oranı hedeflerini doğruladığını açıklamıştır. Bazı testlerin Mavi Vatan sahasında deniz üzerinde yapıldığı da belirtilmektedir.

SOM-J projesi, F-35A’nın iç silah bölmesine (weapon bay) özelleştirilmiş bir entegrasyonu kapsamaktaydı. Türkiye’nin 2019 yılında S-400 alımı gerekçesiyle F-35 programından çıkarılması bu kolun gelişimini sekteye uğratmıştır. Buna karşın ROKETSAN, SOM-J üzerindeki çalışmalarını sürdürmekte olup geliştirilen teknolojinin yurt içi platformlara ve ihracat ürünlerine aktarılabileceği vurgulanmaktadır.

Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) açıklamalarına göre SOM-B2’nin seri üretimine başlanmış ve Türk Hava Kuvvetleri envanterine alınmıştır. Uçuş menzilinin 500 km’ye çıkarılmasını hedefleyen SOM-C geliştirme çalışmalarının da gündemde olduğu bilinmektedir.

Dünyadaki Örnekler

Avantajları

• 250 km menzil: Uçağın tehdit bölgesi dışında kalmasına olanak tanıyan uzun atış menzili, pilot ve platform güvenliğini belirgin biçimde artırır.
• NOE uçuş profili: Arazi izleme modunda alçak uçuş yapan füze, düşman radarlarının tespitinden kaçınır.
• Yerli üretim ve özgünlük: Yabancı ambargo ya da ihracat kısıtlamalarından etkilenmeyen yerli bir silah sistemidir.
• Modüler tasarım: Farklı harp başlıkları ve güdüm paketleri sayesinde görev gereksinimlerine göre yapılandırılabilir.
• F-16 entegrasyonu: Mevcut Türk Hava Kuvvetleri filosuyla tam uyumlu olup ekstra platform yatırımı gerekmez.
• Optik terminal güdüm: Son faz görüntü eşleştirme sistemi GPS jamming ortamında bile yüksek isabet sağlar.
• SEAD kabiliyeti: Hava savunma bastırma görevlerinde düşman radar ve füze sistemlerini uzaktan etkisiz kılabilir.

Dezavantajları

• Menzil kısıtı (global ölçekte): 250 km menzil, ABD ve Rus muadillerine kıyasla görece kısadır; bu durum stratejik derinlik gerektiren senaryolarda kısıt oluşturur.
• Platform bağımlılığı: Mevcut haliyle yalnızca F-16’dan atılabilmektedir; envantere girecek yeni uçaklara (KAAN vb.) entegrasyon çalışmaları ek zaman ve kaynak gerektirir.
• SOM-J’nin durumu: F-35 programından çıkarılma nedeniyle SOM-J’nin tam operasyonel kapasiteye ne zaman ulaşacağı belirsizliğini korumaktadır.
• Hava savunma gelişimi: Rusya’nın S-500 gibi yüksek manevra kabiliyetli hedefleri angaje edebilen gelişmiş hava savunma sistemleri, düşük irtifada seyreden seyir füzelerini giderek daha zor bir hedef olmaktan çıkarmaktadır.
• Ürün sürekliliği: Seri üretim ölçeğinin küçüklüğü birim maliyetleri yukarıya çekmekte, büyük stok oluşturulmasını zorlaştırmaktadır.
• Turbojet gürültüsü: Turbofan motorlu muadillerine kıyasla akustik imzası daha belirgindir; bu pasif akustik algılama sistemlerine karşı kısmi bir dezavantaj yaratır.

Sık Sorulan Sorular

SOM, Türkiye’nin neden bu kadar önem atfettiği bir silah sistemidir?

Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla çok sayıda potansiyel tehdit yönüyle çevrilidir. Bu ortamda düşman hava savunma menzili dışından yüksek değerli hedefleri imha etme kapasitesi stratejik caydırıcılığın temel bileşenidir. SOM, bu kapasiteyi yabancı tedarikçilere bağımlılık olmaksızın sağlayan yerli seçenektir; bu özelliği, olası ihracat kısıtlamaları veya ambargolara karşı tam bir özgünlük anlamına gelir.

SOM ile JASSM arasındaki fark nedir?

Her iki sistem de havadan atılan, GPS güdümlü seyir füzeleridir; ancak önemli farklar mevcuttur. JASSM, ER versiyonuyla 980 km menzile sahipken SOM 250 km menzillidir. JASSM stealth tasarımıyla daha düşük radar görünürlüğü sunar. Öte yandan JASSM yabancı bir silah olup Türkiye’nin ihracat lisansı almadan üçüncü ülkelere kullanım hakkını devredemez; SOM ise tamamen Türk mülkiyetindedir ve ihracat kararlarında bağımsız hareket edilebilir.

Türkiye SOM’u ihraç ediyor mu?

2026 itibarıyla Türkiye’nin SOM’u bir üçüncü ülkeye ihraç ettiğine dair kesinleşmiş resmi bilgi bulunmamaktadır. Ancak Türkiye’nin savunma ihracatını artırma politikası ve ROKETSAN’ın aktif pazarlama faaliyetleri göz önüne alındığında önümüzdeki yıllarda ihracat anlaşmalarının gündeme gelmesi kuvvetle muhtemeldir. Özellikle F-16 kullanan ülkeler potansiyel müşteri olarak değerlendirilmektedir.

SOM-B2 ile SOM-B1 arasındaki temel fark nedir?

SOM-B1, görüntü güdümlü terminal seyreltme yeteneğiyle donatılmış bir geçiş versiyonudur. SOM-B2 ise buna ek olarak pasif radar arayan (anti-radiation) başlık seçeneği sunmakta; bu da SEAD görevlerinde bağımsız emitter bulma ve imha kabiliyeti sağlamaktadır. Ayrıca SOM-B2’nin altyapı ve sinyal işleme bileşenlerinde önemli güncellemeler yapıldığı bildirilmektedir.

Kaynaklar

• ROKETSAN Resmi Web Sitesi – SOM Ürün Ailesi Sayfası
• Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) Faaliyet Raporları, 2018-2025
• TÜBİTAK SAGE – Yerli Güdümlü Silah Sistemleri Araştırma Raporları
• Jane’s Air-Launched Weapons – SOM Teknik Değerlendirmesi
• Türk Savunma Sanayii Dergisi – SOM Seri Üretim ve Entegrasyon Haberleri
• Savunma Sanayii İhracat Birliği (SSİB) Yıllık Raporları

▶ 7 platformu karşılaştırın →