Sikorsky Nedir? Black Hawk’tan T-70’e Göklerin Dikey İmparatorluğu

Sikorsky, 1923’te Rus göçmeni mühendis Igor Sikorsky’nin ABD’de kurduğu, bugün Lockheed Martin çatısı altında faaliyet gösteren helikopter üreticisidir. Dünyada uçan helikopterlerin büyük çoğunluğunun kullandığı “tek ana rotor + kuyruk rotoru” düzenini ilk kez bu şirket 1939’da uçurdu. Black Hawk, Seahawk, CH-53K King Stallion ve S-92 gibi platformların yapımcısıdır; ABD Başkanı’nı taşıyan Marine One helikopterlerini 1957’den beri Sikorsky üretir. Türkiye ise Kara Kuvvetleri’nin Black Hawk’larından Deniz Kuvvetleri’nin Seahawk’larına ve TUSAŞ’ın lisansla ürettiği T-70’e kadar şirketin en eski ortaklarından biridir.
Sikorsky kimdir, neyi icat etti?
Hikâye 1889’da Kiev’de başlıyor. Psikiyatrist bir babanın ve hekim bir annenin oğlu olan Igor Sikorsky, evde aldığı eğitimde Leonardo da Vinci’nin çizimleriyle ve Jules Verne’in romanlarıyla büyüdü. Daha 12 yaşındayken lastik motorla çalışan küçük bir helikopter modeli yaptı. O yıllarda “dikey kalkan makine” fikri çoğu mühendise hayal gibi geliyordu; Sikorsky için ise ömür boyu sürecek bir takıntıydı.
Önce uçaklarla adını duyurdu. 1911’de pilot lisansını aldı; 1913’te uçurduğu dört motorlu Russky Vityaz, dünyanın başarıyla uçan ilk dört motorlu uçağıydı. Onun büyütülmüş hâli Ilya Muromets, Birinci Dünya Savaşı patlak verince tarihin ilk dört motorlu bombardıman uçağına dönüştü. Yani Sikorsky, helikoptere adını vermeden çok önce ağır uçak tasarımında da öncüydü.
1917 devriminin ardından ülkesini terk etti ve 30 Mart 1919’da New York’a ayak bastı. Cebinde çok az para vardı. 1923’te Long Island’daki Roosevelt Field yakınlarında, bir çiftlikte bozma bir atölyede Sikorsky Aero Engineering Corporation’ı kurdu. İlk yatırımcıları arasında ünlü besteci Sergey Rahmaninov da vardı. Şirket 1929’da Connecticut’ın Stratford kasabasına taşındı ve bugün hâlâ merkezi orada. Aynı yıl United Aircraft (sonradan United Technologies) bünyesine katıldı; bu ortaklık 2015’e kadar sürdü.
1930’larda Sikorsky’nin parasını kazandıran ürünler helikopter değil, okyanus aşan deniz uçaklarıydı. Pan American’ın “Flying Clipper” adıyla uçurduğu S-42’ler Atlantik ve Pasifik hatlarında posta ve yolcu taşıdı. Ama Igor Sikorsky’nin aklı hep “doğrudan yukarı” kalkmaktaydı.
VS-300: Bütün helikopterlerin atası
14 Eylül 1939’da Stratford’da küçük, iskeleti açıkta duran bir makine yerden birkaç metre havalandı. Kumandada bizzat Igor Sikorsky vardı; fötr şapkasıyla uçtuğu fotoğraflar havacılık tarihinin en bilinen karelerinden biri oldu. VS-300 adlı bu prototip, tek ana rotor ile ana rotorun döndürme etkisini dengeleyen tek bir kuyruk rotorundan oluşan düzeni ilk kez pratik hâle getirdi. Bugün dünyada uçan helikopterlerin büyük çoğunluğu hâlâ bu düzeni kullanıyor.
Üç yıl sonra, 1942’de, VS-300’ün olgunlaşmış hâli R-4 seri üretime girdi: dünyanın ilk seri üretilen helikopteri. R-4’ler İkinci Dünya Savaşı’nda Burma cephesinde yaralı tahliyesinde kullanıldı ve helikopterin “insan kurtaran makine” kimliği böyle doğdu. Igor Sikorsky’nin “Bir helikopter tek bir insanın hayatını kurtarıyorsa, o makine yapılan bütün emeğe değer” sözü de bu dönemden kalma.
Kurucu 26 Ekim 1972’de Connecticut’ta öldü ama şirket onun çizgisinden sapmadı: S-55 ve S-58 ile Kore Savaşı’nda taşımacılık, S-61 Sea King ile denizaltı avcılığı, CH-53 ailesiyle ağır nakliye ve 1974’te ilk kez havalanan UH-60 Black Hawk ile modern genel maksat helikopteri standardı.
Lockheed Martin çatısı altında Sikorsky
6 Kasım 2015’te Lockheed Martin, Sikorsky’yi United Technologies’ten 9 milyar dolara satın aldığını açıkladı. O tarihte şirketin 11 ülkede yaklaşık 15 bin çalışanı vardı ve 40 ülkeye hizmet veriyordu. Sikorsky bugün Lockheed Martin’in Rotary and Mission Systems iş alanı içinde ayrı bir marka olarak yaşıyor; Stratford (Connecticut) ve West Palm Beach (Florida) ana tesisleri, Alabama’daki Troy fabrikası ve Polonya’daki PZL Mielec hattı başlıca üretim noktaları. Mielec, uluslararası müşteriler için S-70i Black Hawk’ların üretildiği yer.
Şirketin ölçeğini anlamak için bir rakam yeter: Lockheed Martin’in resmî verisine göre Sikorsky bugüne kadar 36 ülke için 5 binden fazla Hawk ailesi helikopter üretti ve bu filo toplamda 15 milyon saat uçtu, bunun 5 milyon saati muharebe şartlarında. Dünya helikopter pazarındaki yeri için Dünyanın En Büyük Askerî Helikopter Üreticileri dosyamıza bakılabilir.

Sikorsky’nin ürün ailesi: Hangi helikopter ne iş yapar?
UH-60 Black Hawk: Ordunun iş makinesi
17 Ekim 1974’te ilk kez havalanan ve Haziran 1979’da ABD Ordusu’na girmeye başlayan Black Hawk, elli yıldır askerî havacılığın en çok kopyalanan ama bir türlü yerinden edilemeyen platformu. Güncel sürüm UH-60M: dört kişilik mürettebat, tam teçhizatlı 11 asker, iki adet GE T700-GE-701D motoru ve kabinin altındaki kancadan yaklaşık 4,1 ton yük taşıyabilme kapasitesi. Yani bir Black Hawk, bir hafif zırhlı aracı ya da bir obüsü altına asıp cepheye götürebiliyor.
Platformun gücü zırhı ya da silahı değil, uyarlanabilirliği. Aynı gövdeden sahil güvenlik için MH-60T Jayhawk, muharebe arama kurtarma için HH-60W, yangın söndürme için Firehawk ve silahlı Black Hawk türetildi. Eylül 2026’da Sikorsky ile ABD Ordusu, hem ABD hem müttefik ülkelerin siparişlerini hızlandıran yeni bir üretim anlaşması imzaladı; ilk teslimatlar 2028’de başlayacak. Arjantin’in UH-60L alımı gibi güncel satışları bu haberde takip ettik. GÖKBEY ile Black Hawk’ı yan yana koyduğumuz karşılaştırma ise burada.
SH-60 / MH-60 Seahawk: Denizlerin avcısı
Black Hawk’ın denizci kardeşi Seahawk 12 Aralık 1979’da ilk uçuşunu yaptı, 1984’te hizmete girdi. Gemi hangarına sığsın diye rotor palleri ve kuyruk kısmı katlanıyor; sonar sarkıtıp denizaltı arıyor, Mk 54 torpido ve Hellfire füzesi taşıyor. Güncel sürüm MH-60R “Romeo”, tek gövdede hem denizaltı savunma hem su üstü harbi görevini topluyor. Avustralya, Danimarka, Güney Kore ve Hindistan gibi ülkeler filolarını bu modelle yeniliyor; Güney Kore’nin 2,4 milyar dolarlık 20 helikopterlik alımı ve Danimarka’ya 425 milyon dolarlık satış onayı 2026’nın öne çıkan sözleşmeleri oldu. Türk Deniz Kuvvetleri ise S-70B-28 Seahawk kullanıyor.

CH-53K King Stallion: Batı’nın en güçlü helikopteri
Üç adet GE T408 motorunun her biri 7.500 beygir güç üretiyor; toplamda bir Formula 1 aracının yaklaşık yirmi katı. Bu güçle CH-53K, kancasından 15,9 ton yük kaldırabiliyor ve azami kalkış ağırlığı 39,9 tona ulaşıyor. ABD Deniz Piyadeleri’nin 200 adetlik ana nakliye helikopteri olan King Stallion 27 Ekim 2015’te ilk kez uçtu, 22 Nisan 2022’de ilk harekât kabiliyetine ulaştı. İsrail Aralık 2021’de 12 adet sipariş etti; teslimatların 2028-2030 arasında yapılması ve Elbit Systems’in 130 milyon dolarlık yerli aviyonik paketiyle donatılması planlanıyor. Fiyat etiketi için Dünyanın En Pahalı Askerî Helikopterleri sıralamasına göz atın.
S-92 ve VH-92A: Petrol platformundan Beyaz Saray’a
23 Aralık 1998’de ilk uçuşunu yapan S-92, 19 yolcu kapasiteli çift motorlu ağır bir sivil helikopter. Kuzey Denizi’nde petrol platformlarına personel taşır, Norveç ve İngiltere’de arama kurtarma görevlerinde uçar. 300’den fazla üretildi. Askerî türevi VH-92A Patriot, 2020’lerde ABD Başkanı’nı taşıyan Marine One filosunun yeni omurgası oldu. Sikorsky, yenilenmiş ana dişli kutusuyla S-92A+ sürümünü 2026’da sertifikalandırmayı ve bu yıl beş, sonraki yıllarda yılda 12 gövde üretmeyi planlıyor.
| Platform | İlk uçuş | Görev | Öne çıkan değer | Türkiye’de? |
|---|---|---|---|---|
| UH-60M Black Hawk / S-70i | 1974 | Genel maksat, taşıma, tahliye | 11 asker; 4,1 ton dış yük | Evet (S-70A ve T-70) |
| MH-60R Seahawk | 1979 | Denizaltı ve su üstü harbi | Daldırma sonarı, Mk 54 torpido | Evet (S-70B-28) |
| CH-53K King Stallion | 2015 | Ağır nakliye | 15,9 ton dış yük; 3×7.500 bg | Hayır |
| S-92 / VH-92A | 1998 | Sivil taşıma, SAR, başkanlık | 19 yolcu; ~1.000 km menzil | Hayır |
| S-97 Raider (X2) | 2015 | Teknoloji gösterici | Koaksiyel rotor + itici pervane | Hayır |
Neden hâlâ Black Hawk? Elli yıllık tasarımın sırrı
Bir helikopterin yarım asır sonra hâlâ sipariş alması havacılıkta alışılmış bir şey değil. Black Hawk’ın sırrı, 1970’lerde Vietnam tecrübesiyle yazılan şartnamede saklı: gövde 12,5 metre/saniye hızla yere çakılsa bile kabindekiler hayatta kalacak şekilde tasarlandı, yakıt tankları kendi kendini yamayan tipten seçildi, ana rotor 23 milimetrelik mermiye dayanacak biçimde yapıldı. Bu “önce hayatta kal” felsefesi, helikopteri Irak’tan Afganistan’a kadar her cephede ordular için vazgeçilmez kıldı.
İkinci sır modülerlik. Aynı gövde üzerine farklı motor, farklı aviyonik ve farklı görev donanımı takılabiliyor. Bu yüzden 1979 model bir UH-60A ile 2026 model bir UH-60M dışarıdan birbirine benzer ama içeride tamamen farklı makinelerdir. Üçüncü sır ise ölçek ekonomisi: 5 binin üzerinde gövde üretilince yedek parça ucuz, bakım personeli her yerde bulunur, pilot eğitimi standarttır. Polonya’daki PZL Mielec hattı ve Türkiye’deki TUSAŞ hattı da bu zinciri uzatıyor; Mielec’te üretilen S-70i’ler Filipinler’den Brunei’ye kadar müşteri buluyor.
Sikorsky’nin rakipleri kimler?
Askerî helikopter pazarı birkaç büyük oyuncunun elinde. Avrupa’da Airbus Helicopters, H145M ve H225M Caracal ile orta ve ağır sınıfta Sikorsky’nin en doğrudan rakibi; Leonardo, AW139 ve AW101 Merlin ile özellikle deniz ve arama kurtarma pazarında güçlü. ABD içinde ise Bell, V-280 Valor tiltrotoruyla FLRAA yarışını Sikorsky’nin elinden aldı ve 2030’larda Ordu’nun yeni nesil uçağını üretecek; Boeing ise CH-47F Chinook ve AH-64E Apache ile ağır nakliye ve taarruz sınıfını tutuyor. Rusya’nın Russian Helicopters grubu Mi-17 ve Ka-52 ile, Çin’in AVIC’i Z-20 ile pazarın geri kalanını paylaşıyor. Z-20, dış görünüşüyle Black Hawk’a o kadar benziyor ki Batılı uzmanlar onu “Çin’in Black Hawk’ı” diye anıyor; Çin 1980’lerde satın aldığı sivil S-70C’leri bugün hâlâ uçuruyor.
Türkiye ise bu tabloda hem müşteri hem üretici konumunda. T625 GÖKBEY’in sertifikasyonuyla birlikte Türkiye, Black Hawk’ın hitap ettiği 6 tonluk genel maksat sınıfına kendi ürünüyle de girmiş durumda. Bu, Sikorsky ile ortaklığın bittiği anlamına gelmiyor; T-70 hattı sürerken GÖKBEY’in farklı bir ağırlık sınıfında, farklı bir fiyat bandında konumlandığı görülüyor.
X2 teknolojisi: Hız duvarına çarpan iddialar
Klasik bir helikopter yaklaşık 300 km/sa civarında fiziksel bir sınıra toslar. Hızlandıkça ileri giden rotor palinin ucu ses hızına yaklaşır, geri giden pal ise kaldırma kuvvetini kaybeder. Sikorsky bu duvarı aşmak için 2008’de X2 adlı deneysel aracı uçurdu: üst üste iki ana rotor zıt yönde dönüyor, kuyrukta ise bir uçak pervanesi iteliyor. 2010’da X2 saatte yaklaşık 460 kilometreye ulaştı ve havacılığın en prestijli ödülü Collier Trophy’yi aldı.
Bu teknolojiden iki aday doğdu. S-97 Raider 2015’te uçtu; ABD Ordusu’nun uzun menzilli taarruz helikopteri yarışı FLRAA için Boeing ile birlikte geliştirilen SB-1 Defiant 2019’da havalandı. Ancak Aralık 2022’de Ordu, FLRAA’da Bell’in V-280 Valor tiltrotorunu seçti. Keşif helikopteri yarışı FARA için hazırlanan Raider X ise Şubat 2024’te programın tamamen iptal edilmesiyle hangarda kaldı; Nisan 2024’te motorları çalıştırıldı ama uçuş planı yok. Sonuç, Sikorsky için on beş yıllık bir hız iddiasının şimdilik rafa kalkması oldu. Dünyanın en hızlı askerî helikopterleri sıralamasını bu dosyada inceledik.
MATRIX ve U-Hawk: Kokpitte kimse olmayan Black Hawk
Hız yarışını kaybeden Sikorsky, parayı otonomiye kaydırdı. Lockheed Martin’in MATRIX adlı otonom uçuş yazılımı, mevcut bir helikopteri tablet üzerinden rota çizilerek uçurulabilen bir araca dönüştürüyor. Mart 2026’da ABD Ordusu, pilotlu ya da pilotsuz uçabilen ilk Black Hawk’ı (H-60Mx) teslim aldı. Şirket ayrıca kokpiti tamamen çıkarılmış, kargo kapısı burna taşınmış S-70 UAS “U-Hawk” adlı tam insansız sürümün gösterici uçuşunu 2026 içinde yapmayı hedefliyor. Lockheed Martin CEO’su Jim Taiclet’e göre tam otonom Black Hawk üretime hazır. Nomad adlı dikey kalkışlı insansız sistem de aynı ailenin yeni üyesi.
Türkiye ve Sikorsky: Kırk yıllık ortaklık
Türkiye, Sikorsky’nin yalnızca müşterisi değil, üretim ortağı. İlişki 1980’lerin sonunda Kara Kuvvetleri’nin S-70A Black Hawk alımıyla başladı; Jandarma ve Özel Kuvvetler de aynı tipi kullandı. Deniz Kuvvetleri 2000’li yıllarda S-70B-28 Seahawk’ları aldı; bugün TCG Anadolu‘nun güvertesindeki ana helikopterlerden biri bu Seahawk’lar.
Dönüm noktası ise T-70 Genel Maksat Helikopteri Programı oldu. Savunma Sanayii Başkanlığı’nın yürüttüğü ihaleyi Sikorsky’nin S-70i tasarımı kazandı; TUSAŞ ana yüklenici, Sikorsky, ASELSAN, TEI ve Alp Havacılık alt yükleniciler olarak sözleşmeye imza attı. Program 109 helikopteri altı farklı kullanıcıya veriyor: Kara Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri, Özel Kuvvetler, Jandarma Genel Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Orman Genel Müdürlüğü. Jandarma’nın T-70’leriyle İçişleri’nin diğer yerli envanterini ayrı bir dosyada topladık.
T-70’i sıradan bir lisanslı Black Hawk’tan ayıran şey içindekiler. Motor T700-TEI-701D adıyla Eskişehir’de TEI tarafından üretiliyor; kokpit aviyoniği ASELSAN’ın modüler yerli mimarisi; gövde, paller ve iniş takımı Türkiye’de yapılıyor; dinamik bileşenler ve dişli kutuları Alp Havacılık’tan çıkıyor. TUSAŞ’ın resmî sayfasına göre T-70’in azami kalkış ağırlığı 9.980 kilogram, azami seyir hızı saatte 296 kilometre, servis tavanı 6.096 metre ve kapasitesi 2 mürettebat artı 12 yolcu. TUSAŞ, Hava Kuvvetleri’ne üçüncü T-70’i teslim ettiğinde ATAK ve T-70 toplam teslimatının 100’e ulaştığını duyurdu. TUSAŞ’ın bu programdaki ortaklık ağını TUSAŞ İştirakleri yazımızda ayrıntılandırdık; ASELSAN iştiraki BİTES’in Sikorsky’ye yaptığı simülatör ihracatı da ayrı bir haberimizin konusu.
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Temel tasarım | Sikorsky S-70i Black Hawk |
| Ana yüklenici | TUSAŞ (lisans altında üretim) |
| Alt yükleniciler | Sikorsky, ASELSAN, TEI, Alp Havacılık |
| Adet | 109 |
| Kullanıcılar | KKK, HvKK, ÖKK, Jandarma, EGM, Orman Genel Müdürlüğü |
| Motor | 2 × T700-TEI-701D (TEI, Eskişehir) |
| Azami kalkış ağırlığı | 9.980 kg |
| Azami seyir hızı | 296 km/sa |
| Servis tavanı | 6.096 m |
| Kapasite | 2 mürettebat + 12 yolcu |
T-70’in öyküsü, Türkiye’nin kendi genel maksat helikopteri T625 GÖKBEY‘in hikâyesiyle iç içe. Black Hawk hattında edinilen üretim, entegrasyon ve sertifikasyon tecrübesi, TEI’nin TS1400 motoru ve ASELSAN’ın aviyonikleriyle GÖKBEY’e taşındı. Bölge ölçeğinde bakıldığında Türkiye, Orta Doğu’nun en büyük helikopter filosuna sahip ülke ve bu filonun önemli bir kısmı Sikorsky kökenli. Genel maksat sınıfının dünya ölçeğindeki sıralaması için Dünyanın En İyi 10 Genel Maksat Helikopteri dosyasına bakılabilir.
Sikorsky kronolojisi
| Yıl | Olay |
|---|---|
| 1889 | Igor Sikorsky Kiev’de doğdu |
| 1913 | Dünyanın ilk dört motorlu uçağı Russky Vityaz uçtu |
| 1919 | Sikorsky ABD’ye göç etti |
| 1923 | Sikorsky Aero Engineering Corporation, New York’ta kuruldu |
| 1929 | Merkez Stratford, Connecticut’a taşındı; United Aircraft’a katıldı |
| 1939 | VS-300 ilk uçuşunu yaptı: tek ana rotor + kuyruk rotoru |
| 1942 | R-4, dünyanın ilk seri üretim helikopteri |
| 1957 | Sikorsky, ABD Başkanlık helikopterlerini üretmeye başladı |
| 1974 | UH-60 Black Hawk ilk uçuş |
| 1979 | SH-60 Seahawk ilk uçuş; Black Hawk ABD Ordusu’nda hizmete girdi |
| 1998 | S-92 ilk uçuş |
| 2010 | X2 göstericisi ~460 km/sa ile Collier Trophy’yi kazandı |
| 2015 | CH-53K ilk uçuş; Lockheed Martin Sikorsky’yi 9 milyar dolara aldı |
| 2022 | CH-53K ilk harekât kabiliyeti; FLRAA yarışı Bell V-280’e gitti |
| 2024 | FARA iptal edildi; Raider X yerde kaldı |
| 2026 | ABD Ordusu ilk opsiyonel pilotlu Black Hawk’ı aldı; yeni Black Hawk üretim anlaşması |
Sıkça sorulan sorular
Sikorsky hangi ülkenin şirketi?
ABD şirketidir. Merkezi Connecticut eyaletinin Stratford kasabasında bulunur ve 2015’ten beri Lockheed Martin’e aittir. Kurucusu Igor Sikorsky Kiev doğumlu bir Rus göçmenidir.
Sikorsky’yi kim satın aldı, kaça?
Lockheed Martin, Sikorsky’yi United Technologies’ten 9 milyar dolara satın aldı; işlem 6 Kasım 2015’te tamamlandı.
Black Hawk ile T-70 arasındaki fark nedir?
T-70, Sikorsky’nin ihracat tipi S-70i Black Hawk’ının TUSAŞ tarafından lisansla üretilen Türk sürümüdür. Motoru TEI, aviyoniği ASELSAN, dinamik bileşenleri Alp Havacılık üretir; gövde ve paller de Türkiye’de yapılır.
Türkiye kaç T-70 alacak?
Program kapsamında altı kullanıcı için toplam 109 helikopter öngörülüyor. Teslimatlar TUSAŞ’ın Ankara tesislerinden sürüyor.
Sikorsky’nin en hızlı helikopteri hangisi?
Deneysel X2 göstericisi 2010’da saatte yaklaşık 460 kilometreye ulaştı. Aynı teknolojiyi kullanan S-97 Raider ve SB-1 Defiant uçtu ancak seri üretime girmedi.
Marine One hangi helikopter?
ABD Başkanı’nı taşıyan Marine One filosunun yeni helikopteri Sikorsky VH-92A Patriot’tur. Sikorsky bu görevi 1957’den beri üstleniyor.
Kaynaklar
- Lockheed Martin – Sikorsky
- Lockheed Martin – Black Hawk
- Lockheed Martin – Sikorsky satın alımının tamamlanması (6 Kasım 2015)
- TUSAŞ – T70 Genel Maksat Helikopteri
- TUSAŞ – 100’üncü helikopter teslimatı
- Breaking Defense – Opsiyonel pilotlu Black Hawk teslimatı (Mart 2026)
- FlightGlobal – S-92A+ sertifikasyonu

kamuoyuna açık kaynaklarda paylaşılan bilgiler ışığında “Göklerin Dikey İmparatorluğu: Sikorsky ve Bir Asırlık İnovasyon Yolculuğu” konusu olumlu bir gelişme gibi duruyor. ölçülü değerlendirmek lazım.
açık kaynaklarda yer alan görsellerden anlaşıldığı kadarıyla Göklerin Dikey İmparatorluğu: Sikorsky ve Bir Asırlık İnovasyon Yolculuğu konusunda kayda değer ilerleme var. yine de resmi açıklamayı beklemek doğru.
Göklerin Dikey İmparatorluğu: Sikorsky ve Bir Asırlık İnovasyon Yolculuğu haberi önemli ama operasyonel detay üzerinden spekülasyon yapmaktan kaçınmak gerek. yetkili açıklamayı beklemekte fayda var.