Beş yıl sonra metal kesildi: Rusya’nın Su-75 Checkmate’i nihayet prototip aşamasında
Beş yıldır maket olarak fuarlardan fuara dolaşan Rus stealth uçağı, sonunda metal kesim aşamasına geçti. Birleşik Uçak Şirketi (UAC) Genel Müdürü Vadim Badekha, TASS’a verdiği demeçte Su-75 Checkmate’in artık prototip inşa aşamasında olduğunu söyledi. Söz konusu beyan, projenin gerçek bir uçağa dönüşeceği sözünün ilk somut karşılığı.
Bir Bakışta
- Ne: Su-75 Checkmate prototip inşası başladı
- Açıklayan: Vadim Badekha, UAC Genel Müdürü — TASS, 2 Haziran
- İlk uçuş hedefi: 2026 sonu veya 2027 başı
- Tasarım: Tek motorlu stealth, dahili silah bölmesi
- Performans: Mach 1,8-2,0; 2.800-2.900 km menzil
- Tahmini birim fiyat: ~30 milyon $ (Su-57’nin yarısından az)
- Stratejik hedef: F-35’in ucuz tek motorlu rakibi olmak
Su-75 Checkmate ilk defa 2021 MAKS havacılık fuarında görücüye çıktığında Rus basını büyük rakamlarla konuşmuştu: yüzlerce ihracat siparişi, F-35 fiyatının üçte biri, 2025’te ilk uçuş. Beş yıl geçti; satış yok, ilk uçuş yok, hatta bir süre boyunca projenin gerçek olup olmadığı bile sorgulandı. Şimdi UAC Genel Müdürü Vadim Badekha‘nın TASS’a verdiği “Checkmate üzerindeki iş artık prototip inşa aşamasında” beyanı, beş yıllık sessizliği kıran ilk kurumsal açıklama oldu. Sukhoi’nun baş test pilotu Sergei Bogdan’ın Kasım 2025’te söylediği “2026 içinde ilk uçuş hedefimiz var” cümlesi, şimdi UAC tarafından da onaylanmış oluyor.
Tasarım kararları belli: tek motor, stealth gövde, dahili silah bölmesi, ileri aviyonik. Hedeflenen performans tarafında ise Mach 1,8 ile 2,0 arasında bir azami hız, 2.800-2.900 kilometre menzil rakamları masada. En kritik kalemse fiyat: tahmini birim maliyet 30 milyon dolar civarında, bu da Su-57 gibi çift motorlu pahalı sınıfın yarısından az anlamına geliyor. Rus sanayisi Checkmate’i baştan beri “F-35’in ucuz tek motorlu rakibi” konseptiyle pazarlıyor. Sektörel raporlar, uçağın bazı sistem ve alt bileşenlerinin Su-57 programından doğrudan aktarıldığını gösteriyor — bu da gerçek geliştirme zincirinden çok, mevcut envanterin bir paketleme operasyonuna işaret ediyor.
Burada akla şu soru geliyor: Rusya neden böyle bir uçağa ihtiyaç duydu? Birinci cevap iç pazar değil ihracat. Hindistan, Vietnam, BAE ve birkaç Afrika ülkesi, F-35’ten dışlanmış ya da onu satın alacak bütçeye sahip olmayan müşteriler. Rus sanayisi bu boşluğu doldurmak için “ucuz beşinci nesil” tezini geliştirdi. İkinci cevap kapasite: Ukrayna savaşı, Rus havacılık sanayisinin Su-57 ve Su-35 üretim hatlarını ciddi şekilde zorladı. Daha basit, tek motorlu ve modüler bir tasarım, üretim hattının önündeki yükü hafifletme önerisi olarak gündeme oturdu.
Geniş resme bakıldığında prototip inşasının başlamış olması, Checkmate’i “kapasite gösterisi”nden “kabiliyet projesine” taşıdığı için anlamlı bir eşik. Ancak sektör raporları aynı zamanda iki kritik soruyu da masada bırakıyor: motor ve radar. Tek motorlu stealth uçaklar için itki/ağırlık dengesi son derece hassas; mevcut Saturn 117/AL-41F1 türevleri, Checkmate sınıfı için fazla ağır. Ve N036 Belka türevi bir AESA radarın seri üretimde olduğu, dış kaynaklarca henüz teyit edilmedi. İlk uçuş 2026 sonu veya 2027 başında gerçekleşirse Checkmate, F-35 alternatifi söyleminden ihracat kontratı pazarına geçişi başlatabilir. Aksi takdirde proje, “donmuş zaman” başlığıyla başka bir maket dönemine girer.
Türk açısı: KAAN, Checkmate’in çok ötesinde bir mihenk taşına oturuyor
Beş yıllık karşılaştırma yapıldığında ortaya çarpıcı bir tablo çıkıyor: 2021’de Checkmate maketi MAKS’ta görücüye çıkarken Türkiye’nin Milli Muharip Uçak programı henüz roll-out aşamasında bile değildi. 2026 Şubat’ında KAAN ilk uçuşunu tamamladı; sonraki uçuşlar dış konfigürasyon testlerini, silah entegrasyonunu ve ardıl prototipleri kapsadı. KAAN bugün üç prototipli bir geliştirme programı; Checkmate ise hâlâ ilk prototipini yapıyor. Türk programı çift motorlu, ağır sınıf, on iki ila on dört tonluk azami kalkış ağırlığıyla F-22 / F-35 sınıfına oynayan bir uçak; Rus Checkmate ise tek motorlu, daha hafif bir alt-sınıfta yer alıyor. İki proje, doğrudan rakip değil — ama küresel beşinci nesil pazarında alıcı dikkatini paylaşacak iki tedarikçi durumunda.
Bu nokta önemli, çünkü küresel beşinci nesil ihracat pazarı önümüzdeki on yılın savunma sanayisinin en kritik kalemlerinden biri. ABD, F-35 ile yaklaşık üç bin uçaklık bir teslim taahhüdüne girmiş durumda; Rus sanayisi Checkmate’le ucuz tek motorlu nişe yöneliyor; Çin J-35 ile aynı sınıfa giriyor; Avrupa’nın FCAS ve Tempest projeleri ise altıncı nesle atlamak için zaman kazanmaya çalışıyor. KAAN, bu dağılımda NATO standartlarına yakın, F-35 alternatifi sınıfında, NATO-dışı satın almaya açık üçüncü bir kapı olarak konumlanıyor. Hatırlanacağı üzere Endonezya, KIZILELMA siparişiyle Türk savunma sanayisinin bu kulvardaki ihracat kapısını çoktan açtı; KAAN’ın ardıl müşteri sırasının da bu çizgide şekillenmesi bekleniyor. Checkmate’in prototipe geçişi Türk sanayisi için ciddi bir tehdit değil — aksine, “vakit doluyor, takvim sıkıştırın” mesajını netleştiren bir ölçüm noktası.
Kaynaklar
- Army Recognition — “Russia Begins Construction of Redesigned Su-75 Checkmate Fifth-Generation Fighter Prototype”
- Defence Blog
- TASS — UAC Genel Müdürü Vadim Badekha açıklaması
- Eurasian Times
- Wikipedia — Sukhoi Su-75 Checkmate / United Aircraft Corporation
İlgili Haberler
- KIZILELMA’nın ilk ihracatı Endonezya’ya: 60 insansız savaş uçağına kadar anlaşma
- Saab ilk çift kişilik Gripen F’i tanıttı: Brezilya’nın F-39F’i sahneye çıktı
- Kanada F-35’i 60 Gripen E ile karışık filoya geçiriyor
