Pentagon 1260H listesi 188 firmaya çıktı, Çin 22 Haziran’da misilleme yaptı: Tedarik savaşı tırmanıyor

ABD Savunma Bakanlığı’nın 8 Haziran 2026’da “Çin askeri şirketleri” listesini 134 firmadan 188’e çıkarmasının ardından Pekin, 22 Haziran’da on ABD firmasını ihracat kontrol listesine alıp 46’sını kamu ihalelerinden dışlayarak yanıt verdi. İki başkentin son iki haftada attığı adımlar, savunma sanayisinin görünmeyen omurgası olan tedarik zincirini doğrudan hedef alan bir çekişmenin tırmandığını gösteriyor. Ancak listelerin hukuki ağırlığı sanıldığı kadar net değil; asıl belirleyici kaldıraç, her iki tarafın da elinde tuttuğu nadir toprak ve kritik mineral kozu.

1260H olarak anılan liste, ABD’nin 2021 mali yılı Savunma Yetkilendirme Yasası’nın (NDAA) 1260H bölümüne dayanıyor. Savunma Bakanlığı’nın, Halk Kurtuluş Ordusu ile bağlantılı veya Çin’in “askeri-sivil füzyon” stratejisine katkı sunduğunu değerlendirdiği şirketleri yıllık olarak ilan etmesini öngörüyor. Bu yılki güncelleme, listeye 65 yeni isim eklenmesiyle tarihteki en geniş genişleme olarak kaydedildi. Eklenenler arasında e-ticaret devi Alibaba, arama ve yapay zeka şirketi Baidu, elektrikli araç üreticisi BYD, robotik firması Unitree, biyoteknoloji şirketi WuXi AppTec ile JA Solar, Trina Solar gibi güneş enerjisi ve CALB, EVE Energy gibi batarya üreticileri yer alıyor.

İki haftalık tırmanma kronolojisi

Listenin genişlemesi tek başına yeni bir gerilim değil; uzun bir tedarik çekişmesinin son halkası. Aralık 2024’te Çin galyum, germanyum, antimon ve süper sert malzemelerin ABD’ye ihracatını yasaklamış, Nisan 2025’te ise terbiyum, disprozyum, samaryum, gadolinyum gibi yüksek sıcaklıkta çalışan kalıcı mıknatıslar için kritik yedi orta-ağır nadir toprak elementini ruhsata bağlamıştı. Ekim 2025’te getirilen ve Çin menşeli nadir toprak içeren her ürünü lisansa tabi tutan en kapsamlı kısıtlamalar, Kasım 2025’te bir yıllığına askıya alındı; ancak Nisan 2025’teki vaka bazlı ruhsat sistemi yürürlükte kaldı.

Liste bir yaptırım değil: 1260H’in etkisi ve sınırları

1260H listesinde yer almak, tek başına ticari bir yasak doğurmuyor. Hukukçuların vurguladığı kritik ayrım şu: Liste bir Hazine Bakanlığı yaptırımı değil. Özel ABD şirketleriyle listedeki firmalar arasındaki ticari işlemleri durdurmuyor, varlık dondurma getirmiyor, ihracat kontrolü ya da yatırım kısıtlaması uygulamıyor. Yaptığı tek şey, Savunma Bakanlığı’nın bu firmalardan tedarik yapmasını engellemek.

Bu engelin zamanlaması da kademeli. 2024 mali yılı NDAA’sının 805. bölümü uyarınca, doğrudan sözleşme yasağı 30 Haziran 2026’da devreye giriyor; bu tarihten itibaren Savunma Bakanlığı listedeki firmalarla yeni sözleşme yapamayacak veya mevcut sözleşmeleri yenileyemeyecek. Dolaylı tedarik yasağı, yani listedeki bir firmanın ürettiği ya da geliştirdiği mal ve hizmetlerin üçüncü taraflar üzerinden alınması yasağı ise bir yıl sonra, 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek. Bu ikinci aşama, asıl zor olanı; çünkü tedarik zincirinin alt katmanlarındaki Çin menşeli bileşenleri ayıklamak savunma yüklenicileri için ciddi bir görünürlük sorunu. Yasada “bileşen” istisnası gibi muafiyetlerin bulunması da uygulamanın grimsi alanlarına işaret ediyor.

Çin misillemesinin mekaniği

Pekin’in 22 Haziran yanıtı iki koldan geldi. Ticaret Bakanlığı, 10 ABD firmasını ihracat kontrol listesine alarak bu şirketlere Çin menşeli çift kullanımlı malların satışını yasakladı. Listede nadir toprak madencileri MP Materials ve USA Rare Earth, insansız hava aracı üreticileri Teal Drones ve Jaia Robotics ile Aveox, Red Cat Holdings, IMSAR, Ball Aerospace, Oshkosh Defense ve L3Harris’in deniz hizmetleri biriminin yer aldığı bildirildi. İkinci kolda ise Maliye Bakanlığı, çoğu savunma yüklenicisi olan 46 ABD firmasını kamu ihalelerinden dışladı.

Hedef seçimi simgesel olduğu kadar stratejik. MP Materials ve USA Rare Earth’ün listeye alınması, ABD’nin Çin’den bağımsız bir nadir toprak tedarik zinciri kurma çabasının tam kalbine dokunuyor; bu iki firma Washington’ın yerlileştirme planının vitrini sayılıyor. Yine de The Asia Group’tan Han Shen Lin’in aktardığına göre hamle “büyük ölçüde simgesel”; çünkü hedef alınan firmaların çoğunun Çin’de kayda değer ticari faaliyeti yok. Yani Pekin, gerçek ekonomik zarardan çok mesaj vermeyi önceliyor; gerçek kaldıracını, nadir toprak musluğunu şimdilik kısmen açık tutuyor.

Asıl koz: nadir toprak ve küresel bağımlılık

Çekişmenin ağırlık merkezi, listelerden çok kritik mineral tedarik zincirinde. Çin, nadir toprak işlemenin yüzde 90’ından fazlasını, galyum rafinajının ve grafit anot kapasitesinin ezici bölümünü elinde tutuyor. Bu elementler, F-35 gibi savaş uçaklarından güdümlü füzelere, elektrikli motorlardan radar sistemlerine kadar modern savunma platformlarının yüksek sıcaklığa dayanıklı kalıcı mıknatıslarında vazgeçilmez. Uluslararası Enerji Ajansı’nın değerlendirmesine göre, Kasım 2026’da sona erecek askıya alma uzatılmazsa Çin dışında yıllık 6,5 trilyon dolarlık ekonomik faaliyet riske girebilir.

Bu tablo, 1260H listesi ile Çin misillemesi arasındaki asimetriyi açıklıyor. ABD’nin elindeki araç esas olarak kendi savunma bütçesine erişimi kapatmak; Çin’in elindeki araç ise hem ABD’nin hem müttefiklerinin üretim hatlarını besleyen hammadde akışını kısmak. İki kaldıracın ağırlığı eşit değil ve her iki taraf da bunun farkında; bu yüzden nadir toprak kısıtlamalarının askıya alınması, gerilimin tümden kopmasını engelleyen bir emniyet supabı işlevi görüyor.

Türkiye ve NATO açısından ne anlama geliyor?

Doğrudan taraf olmasalar da, kademeli olarak devreye giren dolaylı tedarik yasağı NATO üyelerini ve Türkiye’yi yakından ilgilendiriyor. 2027’de yürürlüğe girecek olan üçüncü taraf zinciri kuralı, Türk savunma sanayisinin ABD’li ana yüklenicilere alt yüklenici ya da bileşen tedarikçisi olarak girdiği projelerde, kullanılan Çin menşeli alt bileşenlerin izini sürmeyi zorunlu kılabilir. Bir motor sürücüsündeki mıknatıs ya da bir kart üzerindeki yarı iletkenin menşei, tedarik uygunluğunu belirleyen kritik bir değişkene dönüşüyor.

İkinci risk, nadir toprak tarafında. Türk savunma firmalarının elektrikli aktüatör, optronik ve haberleşme sistemlerinde kullandığı kalıcı mıknatıs ve özel alaşımların önemli bir kısmı, doğrudan ya da dolaylı olarak Çin işleme kapasitesine bağlı. Kasım 2026’daki askıya alma süresinin uzatılmaması halinde, bu malzemelerin maliyeti ve teslim süreleri tüm tedarikçiler için baskı altına girebilir. NATO’nun gündemindeki tedarik zinciri dayanıklılığı tartışmaları da tam bu kırılganlığı azaltmayı hedefliyor; ancak alternatif işleme kapasitesinin devreye girmesi yıllar alacak bir süreç olarak değerlendiriliyor. Türkiye için bu, hem bir risk hem de yerli kritik malzeme ve mıknatıs üretimine yönelmek için bir teşvik anlamı taşıyor.

Sırada ne var?

Yakın vadede iki tarih belirleyici olacak. İlki 30 Haziran 2026; 1260H’in doğrudan sözleşme yasağının fiilen başlayacağı gün. Listeye alınan Alibaba, Baidu, NIO ve WuXi AppTec gibi şirketlerin değerlendirmeyi reddettiği, listeden çıkmak için idari ve hukuki itiraz yollarına başvurabileceği aktarılıyor; nitekim geçmişte bazı firmalar bu yolla listeden çıkmayı başarmıştı. İkinci kritik eşik 10 Kasım 2026; Çin’in nadir toprak kısıtlamalarına ilişkin bir yıllık askıya almanın sona ereceği tarih. Bu sürenin uzatılıp uzatılmaması, çekişmenin yönetilebilir bir rekabet mi yoksa keskin bir kopuş mu olacağını büyük ölçüde belirleyecek. Daha uzak ufukta ise 2027’deki dolaylı tedarik yasağı, savunma tedarik zincirlerinin yeniden tasarımını dünya genelinde hızlandıracak bir baskı unsuru olarak bekliyor.

Açık kaynak doğrulama notları

• 1260H listesinin 134’ten 188 firmaya çıktığı ve eklenen başlıca şirketler birden çok bağımsız kaynakla (TechTimes, WilmerHale, TheNextWeb) teyit edildi.
• 1260H’in yaptırım olmadığı, yalnızca Savunma Bakanlığı sözleşmelerini etkilediği ve doğrudan yasağın 30 Haz 2026, dolaylı yasağın 30 Haz 2027’de yürürlüğe gireceği bilgisi hukuk firması analizlerine (Akin, Crowell & Moring, WilmerHale) dayanıyor.
• 22 Haziran misillemesinde 10 firmanın ihracat kontrolüne, 46’sının ihale dışına alındığı CNBC, SCMP ve The Deep Dive üzerinden doğrulandı.
• Hamlenin “büyük ölçüde simgesel” olduğu değerlendirmesi The Asia Group analistine atıflıdır; bağımsız bir gerçeklik tespiti değildir.
• Nadir toprak askıya alma süresi (Kas 2025 – 10 Kas 2026) ve 6,5 trilyon dolarlık risk tahmini sırasıyla hukuk firması bültenleri ve IEA değerlendirmesine dayanıyor.

Kaynaklar

• CNBC — China imposes trade curbs on dozens of U.S. firms in retaliation for Pentagon blacklist (22 Haz 2026)
• South China Morning Post — China adds 10 US firms to export control list, restricts 46 from government procurement
• The Deep Dive — China Hits 56 US Companies With Export Controls and Procurement Bans
• TechTimes — Pentagon Bans Alibaba, Baidu, BYD From Defense Contracts June 30
• WilmerHale / Akin / Crowell & Moring — 1260H listesi hukuki analizleri
• FDD / Clark Hill — Çin nadir toprak ihracat kontrolleri analizleri