HİSAR Hava Savunma Sistemi: A+, O+ ve SİPER Bağı
HİSAR, ROKETSAN’ın öncülüğünde ASELSAN ve TÜBİTAK-SAGE ile geliştirilen yerli hava savunma füze ailesidir. Alçak irtifa için HİSAR-A+ (menzil ~15 km) ve orta menzil için HİSAR-O+ (kızılötesi arayıcıyla ~25 km, aktif radarlı RF sürümüyle 40+ km) varyantlarını kapsar. Uzun menzilli HİSAR-U ayrı ürün olarak çıkmamış, SİPER sistemine evrilmiştir.
| HİSAR Ailesi — Künye | |
|---|---|
| Kategori | Kara konuşlu hava savunma füze ailesi (alçak-orta irtifa) |
| Geliştirici | ROKETSAN (füze/motor), ASELSAN (radar/atış kontrol), TÜBİTAK-SAGE |
| Varyantlar | HİSAR-A+ (alçak), HİSAR-O+ (orta), HİSAR-U → SİPER |
| Hizmete giriş | A+: Mayıs 2021 · O+: tam seri üretim Ocak 2025 |
| Menzil | A+ ~15 km · O+ IIR ~25 km / RF 40+ km |
| Angajman irtifası | A+ ~8-10 km · O+ ~15 km |
| Güdüm | INS + IIR; RF sürümde aktif radar arayıcı |
| Tahrik | Çift darbeli katı yakıt roket motoru |
| Platform | 6×6 taktik kamyon + faz dizinli radar |
| Kullanıcı | Türk Silahlı Kuvvetleri |
HİSAR nedir?
HİSAR, Türkiye’nin alçak ve orta irtifa hava savunma ihtiyacını yerli imkânlarla karşılamak üzere geliştirilen bir füze ailesidir. Sistem, ROKETSAN’ın füze ve roket motoru, ASELSAN’ın radar ve atış kontrol, TÜBİTAK-SAGE’nin ise sistem mühendisliği katkısıyla ortaya çıkmıştır. Amaç, uzun yıllar ithal edilen kısa ve orta menzilli hava savunma sistemlerinin yerini alacak, ülke içinde tasarlanıp üretilen bir çözüm oluşturmaktır.
Aile üç irtifa katmanına göre adlandırılmıştır. HİSAR-A+ alçak irtifadaki uçak, helikopter, seyir füzesi ve insansız hava araçlarına karşı nokta savunma sağlar. HİSAR-O+ daha geniş bir alanı orta menzil ve orta irtifada korur. Uzun menzilli katman için düşünülen HİSAR-U ise ayrı bir ürün olarak seri üretime girmemiş; bu çalışmalar Türkiye’nin uzun menzilli hava ve füze savunma sistemi SİPER‘e evrilmiştir. Dolayısıyla bugün HİSAR markası pratikte A+ ve O+ varyantlarını ifade eder.
Sistemin tamamı hareketli bir yapıdadır. Füzeler 6×6 taktik kamyonlar üzerindeki dik fırlatma kanisterlerinden ateşlenir; hedef tespiti ve takibi ASELSAN’ın faz dizinli (AESA) radarları tarafından yapılır. Bu mimari, bataryanın hızlı mevzi değiştirmesine ve aynı anda birden fazla hedefe karşılık vermesine olanak tanır.
Teknik özellikleri ve nasıl çalışır
HİSAR-A+ füzesi yaklaşık 3,95 m uzunluğunda ve 185 mm çapındadır; menzili ~15 km, angajman irtifası ise ~8-10 km aralığında verilir. Güdümü ataletsel seyrüsefer (INS) ile başlar, terminal safhada görüntüleyici kızılötesi (IIR) arayıcıya geçer. Çift darbeli katı yakıt roket motoru, füzeye hem hızlı bir ilk ivme hem de terminal safhada ek enerji kazandırarak manevra kabiliyetini artırır. Füzenin kesin ağırlığı resmî olarak açıklanmamıştır.
HİSAR-O+ füzesi daha büyüktür: uzunluğu yaklaşık 4,6 m, çapı yine 185 mm, kanister ağırlığı ~595 kg düzeyindedir. Menzil, arayıcı tipine göre değişir. Kızılötesi (IIR) arayıcılı sürümde menzil ~25 km, aktif radar arayıcılı (RF) sürümde 40 km ve üzeri, angajman irtifası ise ~15 km olarak belirtilir. RF sürüm, arayıcının kendi radarıyla hedefi bağımsız kilitlemesi sayesinde daha uzak ve her hava koşulunda angajmana imkân tanır.
Her iki varyantta da hedef verisi radar tarafından sağlanır; füze rampadan çıktıktan sonra hedefe yönlendirilir ve terminal safhada kendi arayıcısıyla son kilidi kurar. Harp başlığı tipi ve ağırlığı resmî olarak açıklanmamıştır; bu sınıftaki sistemlerde genellikle programlanabilir tapalı parça-tesirli harp başlıkları kullanılır.
HİSAR ailesi, uluslararası pazarda kendi menzil sınıfındaki batı ve İsrail yapımı sistemlerle karşılaştırılır. HİSAR-A+ genellikle kısa menzilli SPYDER-SR ve VL MICA ile, HİSAR-O+ ise NASAMS ve SPYDER-MR gibi orta menzilli sistemlerle aynı kategoride değerlendirilir. Aşağıdaki tablo öne çıkan muadilleri özetler.
Platformlar, kullanıcılar ve ihracat
HİSAR sistemlerinin birincil kullanıcısı Türk Silahlı Kuvvetleri‘dir. HİSAR-A+ Mayıs 2021’de envantere girmiş, HİSAR-O+ ise 2021-2022 döneminde operasyonel hâle gelerek Ocak 2025‘te tam seri üretime ulaşmıştır. Her iki varyant da tamamen mobil bir batarya yapısında konuşlandırılır: fırlatıcı araçlar, radar aracı ve komuta-kontrol unsuru birlikte hareket eder.
İhracata yönelik görüşmelerin sürdüğü açık kaynaklarda belirtilse de, bu satırların yazıldığı tarihte kesinleşmiş bir alıcı ülke resmî olarak açıklanmamıştır. HİSAR ailesi, ROKETSAN’ın SUNGUR omuzdan atılan hava savunma füzesi ve uzun menzilli SİPER sistemiyle birlikte, Türkiye’nin çok katmanlı hava savunma mimarisi ‘Çelik Kubbe’ konseptinin orta katmanını oluşturur.
Türk savunma sanayiindeki yeri ve sınırları
HİSAR, Türkiye’nin hava savunmasında dışa bağımlılığı azaltan kilit programlardan biridir. Alçak katmanda SUNGUR, orta katmanda HİSAR, üst katmanda SİPER ile birlikte tümüyle yerli bir savunma zinciri oluşur. HİSAR-O+’nun RF sürümündeki aktif radar arayıcı teknolojisi, daha sonra SİPER Blok-1 füzesinin geliştirilmesine de temel oluşturmuştur; bu, aile içindeki teknolojik sürekliliği gösterir.
Sistemin bazı sınırları açık kaynak bilgisiyle değerlendirilmelidir. Füze ağırlığı, harp başlığı tipi ve tam radar performansı gibi değerler resmî olarak açıklanmamıştır. Menzil rakamları da varyanta ve arayıcı tipine göre değiştiğinden tek bir sayı üzerinden genelleme yapmak yanıltıcı olur. HİSAR-A+ ve HİSAR-O+ farklı görev profillerine sahip olduğundan, doğru karşılaştırma her zaman ilgili varyant ve arayıcı türü belirtilerek yapılmalıdır.
HİSAR menzilleri varyanta ve arayıcı tipine göre değişir: A+ ~15 km, O+ IIR ~25 km, O+ RF 40+ km. Füze ağırlığı, harp başlığı tipi ve tam radar performansı resmî olarak açıklanmamıştır. HİSAR-U ayrı bir ürün olarak üretilmemiş, SİPER’e evrilmiştir. Bu değerler açık kaynak ve resmî beyanlara dayanır.
Sıkça Sorulan Sorular
HİSAR’ın menzili kaç kilometredir?
Menzil varyanta bağlıdır. Alçak irtifa HİSAR-A+ için yaklaşık 15 km; orta menzil HİSAR-O+ için kızılötesi arayıcılı sürümde ~25 km, aktif radar arayıcılı (RF) sürümde ise 40 km ve üzeri açıklanır.
HİSAR-A+ ve HİSAR-O+ arasındaki fark nedir?
HİSAR-A+ alçak irtifa nokta savunması yapar (menzil ~15 km, irtifa ~8-10 km). HİSAR-O+ ise daha büyük bir füzeyle orta menzil ve ~15 km irtifada daha geniş bir alanı korur. O+’nun RF sürümü aktif radar arayıcısıyla daha uzağa erişir.
HİSAR-U’ya ne oldu?
Uzun menzilli katman için düşünülen HİSAR-U ayrı bir ürün olarak seri üretime girmemiştir. Bu çalışmalar, Türkiye’nin uzun menzilli hava ve füze savunma sistemi SİPER’e evrilmiştir.
HİSAR’ı kim geliştirdi ve kim kullanıyor?
Sistem ROKETSAN (füze/motor), ASELSAN (radar/atış kontrol) ve TÜBİTAK-SAGE tarafından geliştirilmiştir. Birincil kullanıcı Türk Silahlı Kuvvetleri’dir.
HİSAR hangi platformdan atılır?
Füzeler, 6×6 taktik kamyonlar üzerindeki dik fırlatma kanisterlerinden ateşlenir. Hedef tespiti ve takibi ASELSAN’ın faz dizinli radarlarıyla sağlanır; batarya tamamen mobildir.
HİSAR’ın muadili hangi sistemlerdir?
HİSAR-A+ genellikle SPYDER-SR ve VL MICA ile, HİSAR-O+ ise NASAMS, SPYDER-MR ve IRIS-T SLM gibi orta menzilli sistemlerle karşılaştırılır.
Kaynaklar
- ROKETSAN resmî — roketsan.com.tr
- ASELSAN resmî — aselsan.com
- Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) açıklamaları
- Wikipedia (İngilizce) — HİSAR (missile family)
- Anadolu Ajansı ve Daily Sabah haberleri (2025-2026)
