GÖKBEY Test ve Sertifikasyon Süreci: Uçuş Testleri ve SHGM Tip Sertifikası
GÖKBEY (T625) genel maksat helikopteri, bir prototipin ilk uçuştan teslimata uzanan yolunda iki ayrı süreçten geçti: TUSAŞ’ın yürüttüğü uçuş test kampanyası ve Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) önünde yürüyen tip sertifikası çalışması. Serinin önceki yazıları helikopterin kokpitini, rotor sistemini, performansını ve görev varyantlarını ele aldı. Bu yazı test ve sertifikasyon tarafına bakıyor: hangi tarihlerde ne yapıldı, tip sertifikası neyi kanıtlıyor ve hangi bilgiler hâlâ açıklanmış değil.
Test sürecinin kısa kronolojisi
Program, 2010’da Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ile TUSAŞ arasında imzalanan Özgün Helikopter Programı sözleşmesine dayanıyor. İlk prototip 6 Eylül 2018’de LHTEC CTS800-4AT motorlarıyla ilk uçuşunu yaptı. Kamuya yansıyan bilgilere göre ikinci prototip 2019’da SHGM izniyle ilk sertifikasyon uçuşunu gerçekleştirdi. Yerli TEI-TS1400 motoruyla ilk uçuş 19 Nisan 2023’te yapıldı. İlk teslimat 29 Ekim 2024’te Jandarma Genel Komutanlığı’na, ilk seri üretim helikopter J6004 ise 19 Ağustos 2025’te teslim edildi.
Uçuş test kampanyası neyi kapsıyor
Bir helikopter programında uçuş testleri, uçuş zarfının adım adım genişletilmesi mantığıyla yürür. Önce havada asılı kalma ve düşük hızlı manevralar denenir; ardından azami hız, yük ve yoğunluk irtifası sınırlarına yaklaşılır. Motor arızası senaryoları, titreşim ve yapısal yük ölçümleri ile aviyonik ve otopilot doğrulamaları ayrı test kalemleridir. Kamuya yansıyan bilgilere göre GÖKBEY için soğuk hava testleri İsveç’in Kiruna bölgesinde yapıldı. Hangi testin kaç uçuş saatinde tamamlandığına dair ayrıntılı döküm açıklanmadı.
SHGM tip sertifikası ne anlama geliyor
SHGM’nin yayımladığı belgeye göre GÖKBEY için tip sertifikası başvurusu 23 Mart 2016’da yapıldı ve sertifika 16 Mart 2026’da düzenlendi. Belgede hava aracı, A ve B kategorisi döner kanatlı büyük hava aracı olarak sınıflandırılıyor; basında sertifikanın CS-29 büyük helikopter kategorisinde olduğu bildirildi. Tip sertifikası, tasarımın ilgili havacılık gerekliliklerine uygunluğunun kayıt altına alınması anlamına gelir. Bu belge sivil kullanımın ve sivil kayıtlı filoların önünü açan temel dokümandır; askerî teslimatların takvimi ise ayrı bir sözleşme ve kabul süreciyle ilerler.
Sertifikasyon neden başvurudan 10 yıl sonra tamamlandı
Başvuru ile sertifika arasındaki on yıllık süre, tasarım, test ve entegrasyon çalışmalarının birlikte yürüdüğü bir program için olağandışı değil. Bu sürede prototiplerin uçuşları, motor değişikliği, yazılım sürümleri ve sistem entegrasyonları sertifikasyon dosyasına işlenmek zorundaydı. SHGM Başkanı, sürecin SHGM’nin geliştirdiği sertifikasyon modülü üzerinden yürütüldüğünü belirtti. Hangi gerekçeyle hangi aşamada ne kadar zaman harcandığı açıklanmadı.
Toplam uçuş saati, sertifikasyon uçuş sayısı, prototip sayısına göre saat dağılımı ve EASA ile karşılıklı kabul planı resmî olarak açıklanmadı.
Sertifikasyonun müşteri açısından sonuçları
Tip sertifikası, helikopterin sivil operatörler için sunulabilmesinin ön koşuludur. Hava ambulansı, arama kurtarma ve VIP gibi sivil varyantlar için bu belge gereklidir; ancak bu varyantların ayrı sertifikasyon durumu ve siparişleri açıklanmadı. İhracat müşterileri açısından ise tip sertifikasının ilgili ülke otoritesince tanınması ayrı bir süreçtir. 57 adetlik paket için teslimatların 2028’den itibaren TS1400 motoruyla yapılması planlanıyor; ayrıntılı takvim açıklanmadı.
Sık sorulan sorular
GÖKBEY ilk ne zaman uçtu? İlk prototip 6 Eylül 2018’de uçtu.
GÖKBEY tip sertifikasını ne zaman aldı? SHGM belgesine göre başvuru 23 Mart 2016’da yapıldı, sertifika 16 Mart 2026’da düzenlendi.
Tip sertifikası askerî teslimatlar için şart mı? Tip sertifikası sivil havacılık belgesidir. Askerî teslimatlar sözleşme ve kabul süreciyle yürür; ilk teslimat 29 Ekim 2024’te yapıldı.
GÖKBEY EASA sertifikası aldı mı? EASA sertifikasyonu ya da karşılıklı kabul planı resmî olarak açıklanmadı.
TS1400 motoru ne zaman uçtu? 19 Nisan 2023’te.
