ASELSAN EİRS nedir? Erken ihbar radarının özellikleri ve menzili

Kısa cevap: EİRS (Erken İhbar Radar Sistemi), ASELSAN’ın Hava Kuvvetleri Komutanlığı için geliştirdiği uzun menzilli, S-bant, AESA (aktif elektronik taramalı dizi) mimarili erken ihbar radarıdır. Uçak ve seyir füzesi gibi hava soluyan hedeflerin yanı sıra balistik füzeleri ve düşük radar kesit alanlı hedefleri uzun menzilden tespit eder. Proje Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda Ağustos 2016’da sözleşmeye bağlandı; taşınabilir sürümün ürün adı ALP 300-G’dir ve ilki 20 Mayıs 2024’te teslim edildi. Resmî belgelerde menzil rakamı açıklanmaz; sektörde 470 km anılır.

EİRS nedir?

EİRS, Türkçe açılımıyla Erken İhbar Radar Sistemi, Türk hava savunma ağının en dış halkasını oluşturmak üzere tasarlanmış uzun menzilli bir gözetleme radarıdır. Görevi, ülke hava sahasına yaklaşan tehdidi mümkün olan en uzak mesafeden görmek ve bu bilgiyi Kontrol İhbar Merkezleri ile hava ve füze savunma sistemlerine aktarmaktır. ASELSAN’ın resmî ürün broşürü sistemi “uzun menzilli erken ihbar amaçlı geliştirilen, AESA ve sayısal huzme oluşturma altyapısında anten mimarisine sahip, yeni nesil S-bant bir radar” olarak tanımlar.

AESA, antenin yüzeyine dağılmış yüzlerce küçük gönderme-alma modülünün huzmeyi mekanik döndürme olmadan elektronik olarak yönlendirmesi anlamına gelir. Bu mimarinin ne olduğunu ve neden eski PESA radarlarından üstün sayıldığını AESA radar rehberi ile AESA-PESA farkı yazısında ayrıntılı anlattık. Sayısal huzme oluşturma (DBF) ise alınan sinyalin sayısal ortamda birden fazla huzmeye bölünmesidir; EİRS bu sayede aynı anda birden fazla huzme oluşturabilir.

Ne işe yarar?

Erken ihbar radarının değeri, tehdidi kimden önce gördüğüyle ölçülür. Bir balistik füzenin ya da alçaktan süzülen seyir füzesinin erken görülmesi, hava savunma bataryalarına angajman için gereken dakikaları kazandırır. EİRS broşürü üç ana yetenek listeler: uzun menzilde geniş tehdit setine karşı etkinlik, çok düşük radar kesit alanlı hedeflerin uzun menzilden tespit ve takibi, balistik füzelerin tespit ve takibi.

Sistem, ürettiği üç boyutlu hava resmini AWCIES formatındaki mesajlarla telsiz ya da radyolink üzerinden diğer sistemlerle paylaşır. Broşüre göre EİRS, Kontrol İhbar Merkezlerine ve NATO ACCS’ye entegre olabilir; hava ve füze savunma sistemlerine iz bilgisi aktarabilir. Balistik füze savunması için kritik olan bir başka özellik, birden fazla EİRS arasında veri füzyonu ve hedef devretme kabiliyetidir: bir radarın gördüğü izi diğeri kesintisiz devralır.

Kim üretiyor? Proje yapısı

EİRS, Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda yürütülen bir tedarik projesidir; ana yüklenici ASELSAN’dır. SSB’nin “Erken İhbar Radar Sistemleri Faz-1 (ERALP)” proje sayfasına göre sözleşme Ağustos 2016’da yürürlüğe girdi ve kullanıcı Hava Kuvvetleri Komutanlığı’dır. Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı’nın proje özeti, ilk fazda dört adet Taşınabilir Erken İhbar Radar Sistemi’nin yurt içi imkânlarla geliştirilip üretileceğini belirtir.

Projede iki konfigürasyon vardır. Taşınabilir EİRS (TEİRS) taktik araçlar üzerinde taşınır; ürün adı ALP 300-G’dir. Sabit EİRS (SEİRS) ise Hava Kuvvetleri’nin mevcut sabit radar mevzilerinde konuşlanacak sürümdür. SSB proje sayfası, sistemin hem tek başına uzun menzilli radar olarak hem de SİPER uzun menzilli hava savunma sisteminin arama radarı olarak görev yapacağını yazar. Bu iki rol, EİRS’i hem ulusal erken ihbar ağının hem de yerli hava savunma katmanının ortak sensörü hâline getirir.

ASELSAN ALP 300-G taşınabilir erken ihbar radarı, EİRS projesinin taşınabilir konfigürasyonu — ALP 300-G: EİRS projesinin taşınabilir sürümü (TEİRS). Anten grubu 10 ton sınıfı taktik araçla taşınır, 30 dakikada kurulur.

Teknik özellikler

Özellik	Veri
Üretici	ASELSAN (SSB koordinasyonunda, ana yüklenici)
Radar türü	AESA, sayısal huzme oluşturma (DBF), katı hal güç yükselteç
Frekans bandı	S-bant (resmî broşür)
Görev	Uzun menzilli erken ihbar; hava ve füze savunmasına iz aktarımı
Tespit menzili	Kamuya açık resmî değer yok. Sektör yayınlarında 470 km anılır; ASELSAN taşınabilir sürümü “Türkiye’nin en uzun menzilli radarı” olarak tanımlar
Enstrümante menzil	Kamuya açık değil
Tarama	Yatay ve düşey eksende elektronik tarama
IFF	Milli Mod 5/S uzun menzilli IFF, STANAG 4193 uyumlu
Hedef seti	Hava soluyan hedefler, balistik füzeler, düşük RKA’lı hedefler
Platform	TEİRS: 10 ton sınıfı taktik tekerlekli araç; C-130/A400M ile taşınabilir. SEİRS: sabit mevzi
Kurulum/toplanma	30 dakika
Kullanıma hazırlık	3000 saat MTBCF, %99,9 kullanıma hazır olma (broşür)
Kullanıcı	Hava Kuvvetleri Komutanlığı
Durum	TEİRS teslimatları başladı (ilk teslim 20 Mayıs 2024); SEİRS sözleşmesi sonraki faz

Tablodaki değerler ASELSAN’ın REHİS-EİRS/T001 kodlu ürün broşüründen ve TSKGV’nin ALP 300-G özetinden alınmıştır. Broşür “tüm değerlerin toleransı ±%10’dur” notunu taşır.

Menzil: tespit menzili ile enstrümante menzil farkı

Radar menzili tek bir sayı değildir. Enstrümante menzil, radarın yazılım ve dalga formunun ölçebileceği en uzak mesafedir. Tespit menzili ise belirli bir hedef büyüklüğü için (örneğin savaş uçağı sınıfı bir radar kesit alanı) radarın hedefi gerçekten yakalayacağı mesafedir ve enstrümante menzilden kısadır. Balistik füze gibi yüksek irtifadan gelen hedefler için tespit mesafesi, alçak irtifadaki bir seyir füzesine göre çok daha uzundur; çünkü ufuk çizgisi alçak hedefi gizler.

EİRS için ASELSAN bu ayrımı kamuya açık broşürde sayıyla vermez. Yaygın biçimde anılan 470 kilometre değeri, sektör yayınlarından gelir ve resmî belgede teyit edilemez. Kıyas için ASELSAN’ın deniz platformu radarı CENK 400-N için 400 km enstrümante ve 160 km üzeri savaş uçağı tespit menzili açıklanmıştır. Uzun menzilli radarlarda enstrümante menzil ile savaş uçağı tespit menzili arasındaki bu iki katlık fark tipiktir; EİRS için de benzer bir oran beklenir ama bu bir çıkarım, resmî veri değildir.

Bileşenler

Broşüre göre EİRS üç alt sistemden oluşur: radar, haberleşme/komuta kontrol ve güç. Bu alt sistemler taktik araçlar üzerinde taşınır; kurulum ve toplama için sökme-takma işlemi gerekmez. Radar alt sistemi AESA anteni, uzun menzilli Mod 5 IFF sorgulayıcısını ve yüksek kazançlı IFF antenini içerir. IFF’nin (dost-düşman tanıma) nasıl çalıştığını IFF rehberinde anlattık.

Elektronik korunma tarafında broşür geniş frekans bandında frekans ve zaman çevikliği, yan huzme karartma, düşük yan huzme seviyesi, anti-radyasyon füzelerine karşı önlemler ve siber güvenlik başlıklarını sayar. Rüzgâr enerji santrallerinin radar üzerindeki olumsuz etkisine karşı özel algoritmalar da listelenmiştir; bu, Türkiye’de rüzgâr türbini yoğun bölgelerde konuşlanan radarlar için pratik bir gerekliliktir.

TSK’daki rolü

Türkiye’nin uzun menzilli hava gözetlemesi uzun yıllar yabancı menşeli sabit radarlarla yapıldı. EİRS projesi bu katmanı yerli sensöre taşımayı hedefler. TSKGV özeti, ALP 300-G’nin “AN/FPS gibi klasik radar sistemlerinin ötesine” geçtiğini yazar. 20 Mayıs 2024’teki teslimat töreninde Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, SSB Başkanı Haluk Görgün ve ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol hazır bulundu; Anadolu Ajansı’na göre sistem 4 binin üzerinde gönderme-alma fonksiyonu işletir ve 30 dakikada konuşlanır.

EİRS aynı zamanda Çelik Kubbe olarak adlandırılan çok katmanlı hava savunma mimarisinin uzun menzil gözüdür. 27 Ağustos 2025’te düzenlenen Çelik Kubbe teslimat töreninde ALP 300-G ve ALP 100-G radarları, SİPER ve HİSAR bataryalarıyla birlikte envantere girdi. Bu bütünün içinde EİRS uzun menzilli erken ihbarı, ALPER ve ALP 100-G ise orta menzil ve alçak irtifa boşluklarını kapatır. ASELSAN’ın tüm radar portföyü için ASELSAN Radar Sistemleri Rehberi başlangıç noktasıdır.

İhracat ve kullanıcılar

Teyitli kullanıcı Hava Kuvvetleri Komutanlığı’dır. ASELSAN, 2025 yılı değerlendirmesinde ALP 300-G erken ihbar radarının ilk kez ihraç edildiğini açıkladı; alıcı ülke ve sözleşme bedeli kamuya açıklanmadı. Fuarda sergilenme ya da görüşme haberleri kullanıcı anlamına gelmez; Envanter Medya yalnız resmî teyitli kullanıcıları listeler.

Benzer sistemler

Batı’da EİRS’in sınıfındaki taşınabilir uzun menzilli AESA radarlara örnek Thales’in Ground Master 400 ailesidir; Fransız radar S-bant çalışır ve üretici 470 km’lik enstrümante menzil açıklar. İsrail’in ELM-2084 radarı ise çok modlu bir S-bant AESA olup Demir Kubbe’nin sensörüdür. Deniz tarafında ASELSAN’ın ÇAFRAD süiti aynı GaN AESA teknoloji tabanını paylaşır. Uzun menzil radarlarının genel çalışma ilkesini hava arama radarı yazısında bulabilirsiniz.

EİRS ile ilgili son haberler

Envanter Medya’daki güncel EİRS haberlerine gidin →

Sıkça Sorulan Sorular

EİRS menzili ne kadar?

ASELSAN’ın resmî EİRS broşürü menzil rakamı vermez; sistemi “uzun menzilli erken ihbar radarı” olarak tanımlar. Savunma Sanayii Başkanlığı ve ASELSAN, taşınabilir konfigürasyonun ürün adı olan ALP 300-G’yi “Türkiye’nin en uzun menzilli radarı” diye anar. Sektör yayınlarında 470 kilometre tespit menzili anılır; bu rakam resmî belgede yer almadığı için Envanter Medya bunu teyitsiz veri olarak işaretler.

EİRS hangi bantta çalışır?

S-bant. ASELSAN broşürü EİRS’i “yeni nesil S-Bant bir radar” olarak tanımlar. S-bant, uzun menzil ile hava koşullarına dayanıklılık arasında denge kurduğu için uzun menzilli gözetleme radarlarında yaygın tercihtir.

EİRS balistik füze tespit edebilir mi?

Evet. Resmî broşür, hava soluyan hedeflerin yanı sıra balistik füzelerin ve düşük radar kesit alanlı hedeflerin uzun menzilden tespit ve takibini açıkça listeler. Birden fazla EİRS arasında veri füzyonu ve iz devretme özelliği de balistik füze savunması için tasarlanmıştır.

EİRS ile ALP 300-G aynı sistem mi?

Büyük ölçüde evet. EİRS, Savunma Sanayii Başkanlığı’nın proje adıdır; taşınabilir konfigürasyonun (TEİRS) ürün adı ALP 300-G’dir. SSB’nin ERALP proje sayfası taşınabilir erken ihbar radar sistemini doğrudan ALP-300G olarak tanımlar. Sabit konfigürasyon SEİRS olarak anılır.

EİRS’i kim kullanıyor?

Hava Kuvvetleri Komutanlığı. SSB proje sayfası kullanıcıyı Hv.K.K.lığı olarak verir. İlk taşınabilir sistem 20 Mayıs 2024’te Ankara Gölbaşı’nda düzenlenen törenle Türk Silahlı Kuvvetleri’ne teslim edildi.

EİRS fiyatı ne kadar?

Kamuya açık standart birim fiyat bulunmuyor. Proje sözleşmeleri toplam bedel üzerinden açıklanır; toplam bedeli sistem sayısına bölmek doğru birim fiyat vermez.

EİRS hangi ülkelerde kullanılıyor?

Teyitli tek kullanıcı Türkiye’dir. ASELSAN 2025 yılı değerlendirmesinde ALP 300-G’nin ilk kez ihraç edildiğini açıkladı ancak alıcı ülke kamuya açıklanmadı.