ASELSAN Nedir? Türkiye’nin Elektronik Savunma Sanayi Lideri

ASELSAN, Türkiye’nin en büyük savunma sanayi şirketi unvanını onlarca yıldır taşıyan ve elektronik sistemler, radar teknolojileri, haberleşme ve elektronik harp alanlarında küresel rekabete soyunan bir teknoloji devi olarak öne çıkıyor. 1975’te kurulan şirket, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin elektronik omurgasını oluştururken bugün 60’ı aşkın ülkeye ürün ihraç ediyor; KORAL elektronik harp sisteminden MILKAR radarlarına uzanan portföyüyle savunma elektroniğinde dünyanın sayılı oyuncularından biri haline geliyor.

ASELSAN Nedir?

ASELSAN Elektronik Sanayii ve Ticaret A.Ş., Türkiye’nin savunma elektroniği, haberleşme sistemleri, radar ve optronik teknolojileri ile taktik sistemler alanındaki en büyük ve en köklü savunma sanayi şirketidir. Türk Silahlı Kuvvetleri Vakfı (TSKV) tarafından 1975 yılında kurulan şirket, bugün 10.000’i aşkın çalışanı ve Ankara başta olmak üzere İstanbul, İzmir ve diğer illerdeki üretim ve Ar-Ge tesisleriyle Türkiye’nin en değerli şirketleri arasında yer almaktadır.

Borsa İstanbul’da (BIST) işlem gören ASELSAN’ın piyasa değeri 2024 itibarıyla 200 milyar TL’yi aşmış olup şirket Türkiye’nin en büyük savunma ihracatçıları arasında ROKETSAN ve TUSAŞ ile birlikte anılmaktadır. ASELSAN, Türkiye’nin savunma sanayi bütçesinin önemli bir bölümünü kullanmakta ve yurt içi savunma projelerinin büyük çoğunluğunda baş yüklenici ya da kritik alt yüklenici konumunda bulunmaktadır.

Şirketin faaliyet alanları dört ana başlık altında toplanmaktadır: Haberleşme ve Bilgi Teknolojileri, Radar Elektronik Harp ve İstihbarat Sistemleri, Elektro-Optik Sistemler ve Güç Elektroniği. Bu geniş yelpaze, şirketi yalnızca bir savunma tedarikçisi değil, entegre sistem entegratörü konumuna taşımaktadır. Şirket aynı zamanda kritik altyapı güvenliği, trafik yönetimi ve enerji elektroniği gibi savunma dışı alanlarda da faaliyet göstermektedir.

ASELSAN’ın yarım asrı aşan tarihine bakıldığında şirketin evriminin dört belirgin aşamadan geçtiği görülmektedir: ilk dönem (1975-1990) taktik haberleşme radyoları, ikinci dönem (1990-2000) optronik ve ateş kontrol sistemleri, üçüncü dönem (2000-2015) radar ve elektronik harp, dördüncü dönem (2015-günümüz) yapay zeka destekli entegre sistem entegrasyonu. Bu evrim, şirketin teknolojik vizyonunun ne ölçüde geniş tutulduğunun göstergesidir.

Nasıl Çalışır?

ASELSAN’ın iş modeli, müşteri ihtiyacından başlayarak araştırma-geliştirme, tasarım, prototip, test ve seri üretim aşamalarını bütünleşik biçimde yürüten dikey entegrasyon anlayışına dayanmaktadır. Şirket bünyesindeki Ar-Ge merkezleri, yılda ciroların yüzde 8-10’una ulaşan bütçelerle yenilikçi teknolojiler geliştirmektedir. Türkiye’nin Ar-Ge harcamalarında en büyük pay sahibi şirketler arasında sürekli olarak yer alan ASELSAN, 2024 itibarıyla 3.000’den fazla aktif patent ve patent başvurusuna sahiptir.

Radar sistemleri geliştirmede ASELSAN; aktif fazlı dizi (AESA) teknolojisi, sinyal işleme algoritmaları ve yazılım tanımlı mimari kullanmaktadır. Konvansiyonel mekanik tarama radarlarının yerini dijital beam-forming (sayısal huzme biçimlendirme) tekniğine dayalı elektronik taramalı radarlar almakta; bu sayede çok hedef takibi ve düşük gözlenebilirlik yetenekleri elde edilmektedir.

Elektronik harp sistemlerinde ise geniş spektrum tarama, sinyal analizi, jamming (karıştırma) ve aldatma teknolojileri birbiriyle entegre çalışmaktadır. KORAL sisteminde olduğu gibi, saatte yüzlerce farklı yayın tipini tanıyan ve gerçek zamanlı olarak müdahale stratejisi oluşturabilen gelişmiş yazılım algoritmalar kullanılmaktadır.

Optronik sistemlerde termal görüntüleme, lazer menzil bulma ve gece görüş teknolojileri ASELSAN’ın özgün tasarım kabiliyeti dahilinde üretilmektedir. Şirket, III-V bileşik yarı iletken malzemelere dayalı detektör teknolojilerini savunma uygulamalarına özgü olarak geliştirmektedir. Haberleşme sistemlerinde şifreli taktik radyolardan uydu haberleşme terminallerine uzanan geniş bir portföy söz konusudur.

ASELSAN’ın güç elektroniği birimi, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji sistemleri gibi sivil alanlara yönelik teknolojiler de geliştirmektedir. Bu çift kullanımlı yaklaşım, savunma sektöründe kazanılan mühendislik yetkinliğinin ekonomik dönüşümüne örnek oluşturmaktadır. Öte yandan şirket, insansız sistemlere yönelik yapay zeka destekli özerk karar verme modülleri üzerindeki Ar-Ge çalışmalarını da hız kesmeden sürdürmektedir. ASELSAN’ın benimsediği hibrit entegrasyon modeli sayesinde İHA’lar, kara araçları ve deniz platformları arasında anlık veri paylaşımına dayalı ağ merkezli muharebe ortamı oluşturulabilmektedir; bu vizyon Türk Silahlı Kuvvetleri’nin 2030 dönüşüm hedefleriyle tam örtüşmektedir.

Ne İşe Yarar?

ASELSAN’ın ürün ve sistemleri, modern bir kara, deniz, hava ve siber savaş alanının elektronik altyapısını oluşturmaktadır. Başlıca uygulama alanları şunlardır:

• Taktik haberleşme: Ordu, kolordu, tugay ve bölük seviyelerinde kullanılan şifreli VHF/UHF taktik radyolar ile uydu haberleşme terminalleri. ER-2 ve GRC-VSAT serisi terminaller hem kara hem de deniz platformlarında kullanılmaktadır.
• Radar sistemleri: KALKAN hava savunma radarları, ALMAZ deniz radarları, TAFICS topçu atış düzeltme radarları ve dron tespit radarları. ASELSAN’ın radarları 2D’den 3D AESA teknolojisine uzanan geniş bir menzil kapsamaktadır.
• Elektronik harp: KORAL karasal elektronik harp sistemi, HÜRKUŞ ve T-129 platformlarına entegre elektronik destek tedbirleri modülleri, gemi elektronik harp sistemleri. KORAL, 2019’da Ege tatbikatında Yunan radar sistemleri üzerindeki etkinliğiyle uluslararası gündem maddesi haline gelmiştir.
• Elektro-optik sistemler: Gece görüş gözlükleri, CATS (Çift Eksenli Termal Kamera Sistemi), lazer hedef işaretleyiciler, SARP uzaktan kumandalı silah istasyonu optronikleri.
• Ateş kontrol sistemleri: Kara araçları için BAKIR ve VOLKAN ateş kontrol sistemleri; MİLGEM gemileri için entegre silah kontrol yazılımı.
• Kritik altyapı güvenliği: Havalimanı, liman, sınır kapısı ve nükleer tesis gibi kritik tesisler için entegre gözetleme, kimlik doğrulama ve komuta-kontrol çözümleri.

Bu ürünlerin toplamı, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin dijital dönüşümünün ve muharebe etkinliğinin artırılmasının temel taşlarını oluşturmaktadır. ASELSAN ayrıca NATO uyumlu sistemler geliştirerek ittifak içi entegrasyon kapasitesini güçlendirmekte; bu sayede Türk üretiminin ittifak çerçevesinde de değer gördüğü kanıtlanmaktadır. Güç elektroniği segmentinde geliştirilen elektrikli araç motor sürücüsü ve şebeke güç dönüştürücüleri ise savunma sanayii birikiminin sivil alanlara aktarılmasının güçlü örneklerini oluşturmaktadır. Şirket ayrıca savunma uygulamalarına yönelik kuantum haberleşme ve kuantum kriptografi araştırmalarını da gündeminde tutmaktadır; bu alanda yapılan ilk yayınlar Türk savunma akademi camiasında dikkat çekmiştir.

Türkiye’deki Örnekler

ASELSAN’ın ürünleri, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin hemen her kolunda kullanılmaktadır. Piyade birliklerinde ASELSAN’ın taktik telsizleri standart haberleşme altyapısını oluştururken, zırhlı araçlarda SARP Uzaktan Kumandalı Silah İstasyonu kullanılmaktadır. M60T Sabra tankı modernizasyonunda ve Altay ana muharebe tankının aviyonik sistemlerinde ASELSAN teknolojisi belirleyici rol oynamaktadır.

Türk Deniz Kuvvetleri’nin MİLGEM korveti programında ASELSAN; silah sistemleri, haberleşme, elektronik harp ve entegre köprüüstü sistemleri gibi kritik bileşenleri sağlamıştır. F-16 modernizasyon programında ise aviyonik güncelleme paketlerinin önemli bir kısmı ASELSAN teknolojisi içermektedir. Türk Hava Kuvvetleri’nin F-16 Blok 70/72 standartlarına yükseltilmesinde ASELSAN’ın entegrasyon katkısı kamuoyuna duyurulmuştur.

2019 yılında kamuoyunun gündemine giren KORAL Elektronik Harp Sistemi, NATO müttefiki Yunanistan’ın radar sistemlerini geçici olarak devre dışı bıraktığı iddiaları nedeniyle uluslararası arenada büyük ilgi toplamıştır. Bu gelişme ASELSAN’ın stratejik kapasitesini dünyaya göstermiş; ardından gelen ihracat talepleri şirketin portföyüne yeni müşteriler kazandırmıştır.

ASELSAN aynı zamanda Emniyet Teşkilatı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı için güvenli haberleşme altyapıları kurmuştur. Belediyelere sunduğu akıllı ulaşım ve şehir güvenliği sistemleriyle de kamu sektöründe önemli bir yer tutmaktadır. Türkiye’nin 81 ilinde sürdürülen akıllı şehir projeleri kapsamında ASELSAN’ın trafik yönetim sistemleri, güvenlik kameraları ve acil haberleşme altyapısı hizmet vermektedir.

ASELSAN’ın Altay ana muharebe tankındaki katkısı stratejik bir referans oluşturmaktadır. Tankın ateş kontrol sistemindeki termal görüntüleme, lazer menzin bulma ve balistik bilgisayar bileşenleri ASELSAN’ın özgün tasarım ürünleridir. Bu entegrasyon, ASELSAN teknolojisinin yalnızca elektronik birimlerle sınırlı kalmadığını; ağır kara platformlarının muharebe etkinliğini doğrudan belirleyen kritik sistemleri de kapsadığını göstermektedir.

Türkiye’nin savunma ihracatındaki her büyük anlaşmanın arka planında ASELSAN teknolojisi yer almaktadır. Pakistan Deniz Kuvvetleri’ne teslim edilen MİLGEM korveti MILGEM-P’de ASELSAN’ın haberleşme, elektronik harp ve silah sistemleri bütünüyle entegre edilmiştir. Ukrayna’ya ihraç edilen HETMAN IVAN MAZEPA korveti de ASELSAN sistemleri içermektedir. Bu paket satış modeli ASELSAN’ın ihracat gelirlerini Türk savunma ihracatıyla eş zamanlı büyütmekte; şirketi Türkiye’nin deniz ihracatının kaçınılmaz bir bileşeni konumuna getirmektedir. Ayrıca ASELSAN’ın hava savunma radarlarının HİSAR ve S-400 sistemleriyle entegrasyonu, şirketin NATO içinde bile çoklu sistem uyumluluk kapasitesini kanıtlamaktadır.

Dünyadaki Örnekler

ASELSAN, savunma elektroniği sektöründe Thales, Leonardo ve Elbit Systems gibi köklü rakiplerle aynı pazarları hedeflemeye başlamıştır:

ASELSAN, ciro ve ölçek açısından Thales veya L3Harris’in yanında küçük kalsa da savunma elektroniğinde yüksek yerlilik oranı ile elde ettiği teknolojik özgürlük diğer ülkeler için örnek alınan bir model haline gelmiştir. Özellikle benzer büyüklükteki ekonomilere sahip ülkelerin “nasıl yerli savunma elektroniği sanayi kurulur?” sorusunun cevabını ararken ASELSAN modelini incelediği bilinmektedir. Saab ile kıyaslandığında ise ASELSAN’ın ciro bazında yaklaştığı ve bazı ürün segmentlerinde zaten rekabetçi bir konumda olduğu görülmektedir.

Dünyadaki rakipler incelendiğinde ASELSAN’ın en önemli stratejik farkının “ihracat bağımlısı değil seçici ihracatçı” konumunda olması olduğu görülmektedir. Thales veya Elbit gibi şirketler gelirlerinin büyük bölümünü ihracattan sağlarken ASELSAN’ın temel müşterisi hâlâ Türk devletidir; bu durum şirketi dış piyasa dalgalanmalarından görece bağımsız kılmaktadır. Uzun vadede ise Körfez ülkeleriyle büyüyen stratejik savunma ilişkileri, ASELSAN’ın ihracat payını artırmak için en yakın coğrafi fırsatı sunmaktadır. BAE ve Katar’ın yerli savunma sanayi oluşturma hedefleriyle Türkiye’nin teknoloji transferi kapasitesi bir araya geldiğinde, ASELSAN’ın bölgesel üretim anlaşmaları yoluyla pazar payını genişletmesi öngörülmektedir.

Avantajları

• Çok geniş ürün yelpazesi sayesinde müşterilere tek tedarikçiden entegre çözüm sunma kapasitesi mevcuttur; bu özellik müşterilerin tedarik zincirini basitleştirmesi açısından değerlidir.
• Yüksek yerlilik oranı, ihracat kısıtlamalarına veya yabancı tedarikçi baskısına karşı güçlü bir bağışıklık sağlamaktadır. Bu durum özellikle S-400 krizi gibi jeopolitik gerginliklerde Türkiye’nin pozisyonunu güçlendirmiştir.
• Uzun vadeli devlet destekli Ar-Ge finansmanı, teknoloji sürekliliğini güvence altına almaktadır; kısa vadeli kâr baskısından bağımsız biçimde uzun soluklu Ar-Ge yapılabilmektedir.
• NATO standartlarına uyum, ittifak içi satışlarda ve işbirliği projelerinde önemli bir kolaylaştırıcı işlev görmektedir.
• Borsa’da işlem gören şeffaf yapı, kurumsal yönetim kalitesini artırmakta ve uluslararası ortaklıklar için güven ortamı oluşturmaktadır.
• Güçlü üniversite-sanayi işbirliği ve burslu araştırmacı programları, sürekli yetenek akışını sağlamakta; ODTÜ, Hacettepe ve Bilkent gibi kurumlarla strukturel bağlar kurulmaktadır.

Dezavantajları

• Bazı ileri teknoloji bileşenler (özellikle yüksek frekanslı milimetre dalga yarı iletkenleri ve özel entegre devreler) için ithal girdi bağımlılığı sürmektedir; bu durum tedarik zinciri kırılganlığı oluşturmaktadır.
• Uluslararası pazarlarda marka bilinirliği, Thales veya L3Harris gibi köklü rakiplerin gerisinde kalmaktadır; özellikle Avrupa ve Kuzey Amerika pazarlarında ASELSAN’ı tanıyan alıcı profili hâlâ sınırlıdır.
• Türk savunma sektörünün yaşadığı jeopolitik gerilimler (S-400 krizi, NATO içi sürtüşmeler) zaman zaman ihracat anlaşmalarını sekteye uğratmaktadır; bazı NATO üyesi ülkeler ASELSAN’dan satın almak yerine siyasi gerekçelerle alternatif tedarikçilere yönelmektedir.
• Nitelikli yazılım ve donanım mühendisi talebi, mevcut mezun kapasitesini aşmakta; özellikle yapay zeka, sinyal işleme ve siber güvenlik alanlarında rekabetçi ücret baskısı özel şirketler karşısında zorluk yaratmaktadır.
• Büyük çaplı sistemlerde bütünleşik yazılım entegrasyonu süreçleri, teslim takvimlerinde zaman zaman gecikmelere yol açmaktadır; MİLGEM ve diğer büyük projelerdeki gecikmeler bu gerçeği gözler önüne sermiştir.

Sık Sorulan Sorular

ASELSAN halka açık bir şirket midir?

Evet. ASELSAN, Borsa İstanbul’da (BIST) işlem gören halka açık bir savunma sanayi şirketidir. Ancak hisselerin çoğunluğu Türk Silahlı Kuvvetleri Vakfı (TSKV) elinde bulunduğundan stratejik kararlar devlet güdümünde alınmaktadır. Bireysel ve kurumsal yatırımcılar da borsada ASELSAN hissesi satın alabilmekte; şirketin güçlü büyüme performansı son yıllarda yatırımcı ilgisini artırmıştır. Şirket Türk savunma sanayiinin büyüme hikâyesini yatırımcı boyutuyla somutlaştıran en temsili araç olarak öne çıkmaktadır.

ASELSAN’ın en önemli ihracat pazarları hangileridir?

ASELSAN’ın en aktif ihracat pazarları arasında Körfez ülkeleri (özellikle Katar, BAE ve Suudi Arabistan), Pakistan, Bangladeş ve çeşitli Afrika ülkeleri yer almaktadır. Aynı zamanda Orta Asya ülkelerine taktik haberleşme sistemleri ve optronik çözümler ihraç edilmektedir. NATO üyeliğinin sağladığı uyumluluk standartları ittifak içi satışlar için de bir zemin hazırlamakta; Macaristan başta olmak üzere bazı NATO üyeleriyle teknik işbirliği anlaşmaları bulunmaktadır. 2024 itibarıyla ihracatın toplam ciro içindeki payı yüzde 20’ye yaklaşmış olup şirketin orta vadeli hedefi bu oranı yüzde 30’un üzerine taşımaktır. Savunma elektroniğinde yeni pazarlara girilmesi için ülke bazlı teknoloji transfer ve ortak üretim anlaşmaları ASELSAN’ın en öncelikli ihracat stratejisi olarak benimsenmekte; bu yöntem ihracat gelirini artırırken müşteri ilişkisini derinleştirmektedir.

KORAL Elektronik Harp Sistemi nedir ve nasıl çalışır?

KORAL, karasal kökenli elektronik harp sistemi olup düşman radar ve haberleşme sistemlerini tespit etme, analiz etme, karıştırma ve bastırma işlevlerini yerine getirmektedir. Çok tekerlekli taşıt üzerine monte edilen sistem, geniş bir frekans bandında (2-18 GHz arası) çalışabilmekte ve hızlı konum değiştirerek hayatta kalma kapasitesini artırmaktadır. KORAL, 2019’da Ege’de gerçekleştirilen tatbikatta Yunan radar sistemleri üzerindeki etkinliğiyle uluslararası kamuoyunun gündemine girmiş; ardından Türkiye’nin en değerli elektronik harp varlıklarından biri olarak savunma raporlarında yerini almıştır.

ASELSAN’ın Altay tankındaki rolü nedir?

Türkiye’nin yerli ana muharebe tankı Altay’da ASELSAN’ın katkısı kritik düzeydedir. Ateş kontrol sistemi, geceleyin termal görüntüleme, lazer menzin belirleme, rüzgar sensörü verisi ile otomatik hedef takibini entegre eden gelişmiş bir muharebe bilgisayarından oluşmaktadır. Bu sistem sayesinde Altay, durağan veya hareket halinde hem tanklara hem de piyade hedeflerine karşı yüksek isabet oranıyla atış yapabilmektedir. ASELSAN ayrıca Altay’ın haberleşme altyapısını ve taktik veri ağı entegrasyonunu da üstlenmektedir; bu bileşenler tankın ağ merkezli harekâttaki etkinliğini doğrudan belirlemektedir.

Kaynaklar

• ASELSAN Resmi Web Sitesi — www.aselsan.com.tr
• ASELSAN Faaliyet Raporları 2022–2024
• Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) — www.ssb.gov.tr
• Jane’s Defence Weekly, ASELSAN Profili, 2024
• ASELSAN (resmî) — ASELSAN (resmî) — kurumsal ve program bilgileri — resmî medya odası
• SIPRI Military Expenditure and Arms Production Database, 2024

▶ 5 platformu karşılaştırın →