ABD Donanması Ağustos’ta kararı veriyor: F/A-XX altıncı nesil yarışında Boeing-Northrop düellosu
Yıllardır geciken karar nihayet takvime girdi: ABD Donanması, altıncı nesil uçak gemisi muharip uçağı F/A-XX’in baş yüklenicisini Ağustos 2026’da açıklayacak. Yarışın iki adayı Boeing ve Northrop Grumman; aldıkları işin değeri ise yalnızca uçak değil, ABD’nin Pasifik’teki uçak gemisi gücünün geleceği.
Bir Bakışta
- Ne: ABD Donanması F/A-XX altıncı nesil seçimi
- Tarih: Ağustos 2026’da baş yüklenici açıklanacak
- Adaylar: Boeing vs Northrop Grumman (Lockheed Martin elendi)
- Yerini alacağı: 470+ F/A-18E/F Super Hornet + EA-18G Growler
- FY27 fonu: 140 milyon $ + Kongre’den ek 1,7 milyar $
- Gecikme nedeni: Hava Kuvvetleri’nin F-47 önceliği
- Endüstri sorunu: Hiçbir aday tek başına geliştirip üretemeyebilir
F/A-XX programının gerçek hikâyesi Ağustos’taki seçimle başlamıyor; Trump yönetiminin ABD Hava Kuvvetleri’nin altıncı nesil F-47 projesini öncelemesiyle dondurulmuş bir karara dönmesiyle başlıyor. Lockheed Martin yarışın dışına çıkarıldıktan sonra masa Boeing ve Northrop Grumman‘a kaldı; iki firmanın bir yıldır beklediği “downselect” — yani baş yüklenici kararı — Pentagon’un FY27 takvimine yazılı olarak alındı. Donanma Operasyon Şefi Amiral Caudle, Nisan’da Kongre’ye bilgi verirken kararın Ağustos 2026’da açıklanacağını söyledi. Savunma Bakanı Pete Hegseth de bu zaman çizgisini Mayıs’ta onayladı.
F/A-XX’in görev tanımı pratik: ABD Donanması’nın 470’i aşkın F/A-18E/F Super Hornet ve EA-18G Growler filosunu emekliye sevk edecek yeni nesil çok rollü, uçak gemisinden çalışan, stealth, uzun menzilli, ağır şebeke entegrasyonuna sahip bir muharip uçak. Stratejik denklem ise daha doğrudan: Çin Halk Kurtuluş Ordusu’nun DF-21 ve DF-26 anti-gemi balistik füzeleri, ABD uçak gemilerini bin kilometreden fazla uzakta tutmayı amaçlıyor. F/A-XX bu denklemi çözmek için tasarlandı — daha uzun menzilli, daha fazla yakıt, daha geniş silah yükü. Geniş resimde uçak, “uçak gemisi tabanlı hava gücünün yeniden tanımlanması” projesi olarak okunmalı.
Burada akla şu soru geliyor: Kongre programı destekliyorsa, niye gecikme? Cevap çok katmanlı. Birincisi kıt sanayi tabanı: Pentagon raporlarına göre Boeing ve Northrop’tan hiçbiri tek başına F/A-XX’in geliştirme ve seri üretim aşamalarını sırtlayacak kapasitede değil. Boeing’in F-47 yükümlülüğü ve 737 MAX restorasyonu hattı zaten zorluyor; Northrop’ta B-21 Raider hattı insan kaynağı için aynı havuza dalıyor. İkincisi maliyet sınırı: FY27 bütçesinde sadece 140 milyon dolar planlandı; ardından Kongre’den uçağa ek 1,7 milyar dolar yönlendirildi. Üçüncüsü Hava Kuvvetleri ile Donanma arasında öncelik rekabeti: F-47 Hava Kuvvetleri için “müttefiklerle paylaşılabilir” altıncı nesil sayılıyor; F/A-XX ise tamamen Donanma kontrolünde. Trump yönetiminin “önce F-47” tercihi, F/A-XX’i ikinci sıraya itti.
Hatırlanacağı üzere altıncı nesil tartışması “uçak ne olacak”tan çok “doktrin ne olacak” sorusuna dönüştü. Üç temel öğe öne çıkıyor: otonom kanat eşi droneları, sürü kontrolü için AI omurgası, ve kasaba bazlı, dağıtık operasyonel mimari. Boeing’in F-47 ile aldığı kabiliyetin Pasifik özelinde uçak gemisi sahnesine uygulanmış halini F/A-XX olarak okumak yanlış olmayacak — ama Northrop, B-21 üzerinden geliştirdiği insansız muharebe sistem entegrasyonu deneyimini öne sürüyor. Ağustos’taki karar, sadece bir uçak değil, ABD savunma sanayisinin altıncı nesil kıvrımındaki iş bölümünü de belirleyecek.
Türk açısı: KAAN beşinci nesilde sahnedeyken, altıncı nesil takvimi de saatleri başlattı
Türkiye’nin yerli muharip uçak programı KAAN, açıklanan resmi planda beşinci nesil olarak konumlandırıldı; ilk uçuş Şubat 2026’da yapıldı, prototip filosu büyümeye devam ediyor. Ne var ki, küresel sahnede ABD’nin F-47’yi öncelendirmesi ve F/A-XX’i Ağustos’taki karara getirmesi, altıncı nesil saatinin başladığını açık biçimde gösteriyor. İngiltere-İtalya-Japonya ekseninde GCAP, Fransa-Almanya-İspanya ekseninde FCAS, Çin tarafında J-XD — hepsi 2035-2040 arasında ilk uçuş hedefliyor. F/A-XX bu tabloya, altıncı neslin uçak gemisi versiyonunu yerleştiriyor.
Geniş resme bakıldığında Türkiye için karar masasında üç paralel yol var. Birincisi: KAAN’ı beşinci nesil sınıfında olgunlaştırıp, küresel pazarda F-35’e alternatif olarak ihracata yöneltmek — Endonezya ve birkaç MENA müşterisinin masada olduğu söyleniyor. İkincisi: altıncı nesle geçişi KAAN+KIZILELMA+ANKA-3 doktriniyle hızlandırmak, yani insanlı muharip + otonom kanat eşi + AI sürü mimarisini Türk sanayisinin kendi paketinde sahaya çıkarmak. Üçüncüsü: GCAP gibi bir Avrupa-Asya konsorsiyumuna ortak olmak. Bunların hangisi seçilecek? F/A-XX’in Ağustos’taki kararı, doğrudan Ankara’nın masasındaki üç dosyayı da fiyatlandıracak. Çünkü altıncı nesil yarışı artık tamamen başladı — ve Türkiye, beşinci nesle henüz girmişken altıncıya geçişin haritasını çizmek zorunda.
Kaynaklar
- Breaking Defense — “F/A-XX fighter downselect coming in August: CNO”
- DefenseScoop
- Aviation A2Z
- The War Zone — Northrop F/A-XX yetenek tartışması
- Wikipedia — F/A-XX program / Boeing F-47 / Northrop Grumman
İlgili Haberler
- Beş yıl sonra metal kesildi: Rusya’nın Su-75 Checkmate’i nihayet prototip aşamasında
- Almanya’dan radarı içeriden köreltecek otonom uçak: Helsing CA-1EA Berlin’de görücüye çıktı
- Saab ilk çift kişilik Gripen F’i tanıttı: Brezilya’nın F-39F’i sahneye çıktı
