TA-406 Ortaklığı: ANKA Neden Kazakistan’da Üretilecek?
Asaf Türk’ün haftalık köşesi.
TUSAŞ, Kazakistan’ın Aktöbe bölgesindeki 406 No’lu Sivil Havacılık Tamir Fabrikası AŞ ile TA-406 adını taşıyan bir ortaklık kurdu. Anlaşma, ANKA insansız hava aracının Türkiye dışındaki ilk üretim ve bakım merkezini öngörüyor.
Bu bilginin kökeni tek bir açıklama değil. İmza, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 14 Mayıs’ta Astana’ya yaptığı ziyarette imzalanan 13 anlaşmadan biri olarak gerçekleşti; Anadolu Ajansı o gün imzayı doğruladı, ancak tarafların adını vermedi. Ortaklığın kime ait olduğu bilgisi TUSAŞ’ın kendi açıklamasından ve Aktöbe bölge yönetiminin yerel basına verdiği bilgilerden geliyor. Taraflar ortaklığın resmî kuruluş tarihini şimdiye dek açıklamadı; karşılıklı saha ziyaretleri yapıldığı, fizibilite çalışmasının sürdüğü biliniyor.
Önemi şuradan geliyor: TUSAŞ’ın açıkladığı rakamlara göre ANKA ailesi bugüne kadar beş ülkeye ihraç edildi, ama bu ihracatların hiçbirinde üretim hattı Türkiye dışına taşınmadı. TA-406 bu kalıbı kırıyor; SSB’nin ihracat modeli, platform satışından ortak üretime doğru genişliyor.
Aktöbe’deki fabrika ve ANKA’nın on altı yıllık yolu
ANKA, orta irtifada uzun süre havada kalabilen (MALE sınıfı) bir insansız hava aracı. İlk uçuşunu 2010’da yaptı, 2017’de Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girdi. TUSAŞ’ın verdiği bilgiye göre aile bugüne kadar 220 bin uçuş saatini geçti ve son nesil gövdeler yerli PD170 motoruyla uçuyor; bu motor, programın ilk yıllarında dışa bağımlı kalan bir bileşeni yerlileştirdi. Kazak tarafının yerel basına aktardığına göre bölgedeki İHA’lar arama-kurtarma, stratejik tesislerin korunması, boru hattı izleme ve sınır devriyesi görevlerinde kullanılacak; bu dört görevin üçü gözetleme ağırlıklı, yalnızca stratejik tesis koruması operasyonel bir yük taşıyor. Gözetleme görevi için kritik olan, ANKA’nın elektro-optik/kızılötesi taretinin görüntüyü ne çözünürlükte ve ne menzilde verdiği; bu bilgi ortaklık duyurularında yer almıyor.
Boru hattı izleme görevinin özellikle vurgulanması tesadüf değil. Kazakistan’ın petrol üretimi büyük ölçüde Tengiz ve Kaşagan sahalarından Hazar kıyısına uzanan hatlara bağlı; bu hatların çoğu, insan devriyesinin günlerce süreceği boş araziden geçiyor. Bir İHA filosu bu mesafeyi saatler içinde tarayabilir; insan devriyesinin günler süren işini saatlere indirmek, bu ortaklığın sahadaki en somut vaadi.
Kazakistan’ın ANKA’yla tanışıklığı yeni değil. 2021 sonunda imzalanan sözleşmeyle üç ANKA-S ve iki yer kontrol istasyonu sipariş edildi, teslimat 2023’te tamamlandı. Bundan bir yıl sonra, Mayıs 2022’de TUSAŞ ile devlet şirketi Kazakhstan Engineering arasında ortak üretim için bir mutabakat muhtırası imzalandı; o anlaşma teknoloji transferini ve bakım-onarımı kapsıyordu ama üretime dönüşmedi. Dört yıl sonra, Mayıs 2026’da imzalanan yeni anlaşmanın muhatabı Kazakhstan Engineering değil, 406 No’lu Sivil Havacılık Tamir Fabrikası oldu. Bu, aynı hedefe farklı bir sanayi rotasından ikinci bir yürüyüş: devlet şirketi yerine, dönüştürülmüş bir tamir fabrikası üzerinden.
Sahada ne değişebilir, kimle kıyaslanır
Ortak üretim gerçekten üretim hattına dönüşürse Kazak Hava Kuvvetleri’nin gözetleme kapasitesi büyüyebilir; ayrıca TA-406 üzerinden üçüncü ülkelere satış kapısı açılma ihtimali var, çünkü Orta Asya’da yerinde üretilen bir platform bölge komşularına ihracat lojistiğini kısaltır. Karşı senaryo da var: anlaşma 2022’dekiyle aynı kaderi paylaşıp fizibilite aşamasında kalabilir; dört yıl önce de aynı iddiayla başlanmış, üretim hiç başlamamıştı.
Kıyas için uzağa gitmeye gerek yok. Çin, Wing Loong serisini Suudi Arabistan’da kurduğu yerel montaj hattıyla ihraç ediyor; Baykar da Ukrayna’da TB2 için benzer bir yerel üretim ortaklığı kurmuştu. Ölçüt aynı: teknoloji transferinin derinliği. Montaj hattı mı, yoksa gövde ve alt sistem üretimi mi — bu ayrım, ortaklığın gerçek değerini belirliyor ve TA-406 için bu ayrım henüz yapılmadı. “Kim daha üstün İHA satıyor” sorusu burada yanlış soru; asıl fark, alıcı ülkenin üretim zincirine ne kadar girdiğinde.
Türkiye açısından bakıldığında bu, tekil bir İHA anlaşmasından daha büyük bir resmin parçası. Aynı Astana ziyaretinde imzalanan 13 anlaşma, ilişkiyi “geliştirilmiş stratejik ortaklık” seviyesine çıkardı; Erdoğan ve Tokayev’in imzaladığı “Ebedi Dostluk ve Ortaklık Deklarasyonu” paketin siyasi başlığıydı, savunma sanayii kalemi ise bu paketin sadece bir satırıydı — yatırım teşviki, eğitim bursları, enerji iş birliği ve havalimanı yatırımıyla aynı belgede yer aldı. Otokar’ın Astana’daki BKM tesisinde COBRA II, ARMA 6×6/8×8 ve TULPAR platformlarına dayalı araçlar zaten test edildi, AYBAR 4×4 Kazak envanterinde aktif kullanımda. ASELSAN’ın Kazakhstan Engineering ile kurduğu Kazakhstan Aselsan Engineering ortak girişimi ise yıllardır gece görüş sistemi, termal nişangâh ve kızılötesi lens üretiyor. Otokar ve ASELSAN’ın ortaklıkları çoktan üretim aşamasına geçti; TA-406 ise bu tabloya eklenen en yüksek teknolojili ama henüz en taze halka.
Bilinenler ile bilinmeyenler arasındaki çizgi burada belirginleşiyor. Bilinen taraf: imza 14 Mayıs 2026’da Astana’da gerçekleşti, muhatap 406 No’lu Sivil Havacılık Tamir Fabrikası, hedef kullanım alanları Kazak bölge yönetimince sayıldı, önceki iki girişim (2021 satış, 2022 mutabakatı) kayıtlı. Bilinmeyen taraf ise daha kalabalık: TA-406’nın tüzel kişilik olarak ne zaman kurulduğu, üretilecek ANKA varyantı, hedeflenen adet, teknoloji transferinin montajla mı sınırlı kalacağı yoksa parça üretimine mi uzanacağı, ve üretimin hangi yıl başlayacağı — bunların hiçbiri şimdiye dek açıklanmadı.
Aktöbe’deki fabrikanın ilk ANKA gövdesini ne zaman teslim edeceği sorusu, şu an sahada değil imza masasında yazılı duruyor.
Kaynaklar
- Anadolu Ajansı, “Türkiye, Kazakhstan sign 13 agreements during President Erdoğan’s Astana visit” (14 Mayıs 2026) — aa.com.tr
- Hürriyet Daily News, “TUSAŞ to produce drones in Kazakhstan” (13 Mayıs 2022) — hurriyetdailynews.com
- Kapital.kz, Aktöbe bölgesi ANKA üretimi haberi — kapital.kz
- Envanter Medya, “ANKA İlk Kez Türkiye Dışında Üretilecek: TUSAŞ Kazakistan’da TA-406 Ortaklığını Kurdu” — envantermedya.com
