Sevilla Hattı Uzarsa TUSAŞ’ın Payı Ne Olur?
Asaf Türk’ün haftalık köşesi.
Almanya Federal Meclisi Bütçe Komisyonu (Haushaltsausschuss), 12-13 Kasım gecesi 2027 savunma bütçesini onaylarken Luftwaffe’nin taktik konfigürasyonlu 16 yeni A400M nakliye uçağı alması için de kaynak ayırdı. Karar 2027 bütçesinin bir parçası; Bundestag genel kurulunun kesin onayı önümüzdeki haftalarda yapılacak oylamaya kaldı — yani ortada henüz imzalanmış bir sözleşme yok, bir bütçe hazırlık adımı var.
Bilgi, komisyon kararının kendisi kadar sağlam: Alman savunma uzmanlık basınından hartpunkt.de kararı bütçe belgelerine dayanarak doğruluyor; İspanyol infodefensa.com ve aviacionline.com da aynı rakamı farklı kaynaklardan teyit ediyor. Ne var ki hangi 16 uçağın emekliye ayrılacağı, teslimat takvimi ve birim fiyatın kesin dökümü henüz açıklanmadı; Savunma Bakanı Boris Pistorius, Eylül sonunda Airbus’ın Bremen tesisini ziyaretinde uçak başına 150-200 milyon avro aralığından söz etmişti.
Haberin Almanya’yı aşan tarafı şu: Bu sipariş imzaya dönüşürse, Airbus’ın İspanya’daki Sevilla nihai montaj hattının sipariş defterini uzatacak — ve o hatta parça tedarik eden TUSAŞ’ın Kahramankazan tesisindeki üretim bandının önündeki iş yükünü de etkileyecek. Airbus’ın mevcut sipariş defterinde, kendi açıklamalarına göre 38 uçaklık bir bakiye var; yıllık yaklaşık sekiz uçaklık üretim hızıyla bu, yeni sipariş gelmezse iki yıldan biraz uzun bir süreye karşılık geliyor.
53 uçaklık filonun 16’sı neden “yarım” kalıyor
Almanya’nın elindeki 53 A400M’in bir kısmı, özellikle füze yaklaşma tehdidine karşı lojistik ağırlıklı bir konfigürasyonda duruyor; bu uçaklarda DIRCM (yönlendirilebilir kızılötesi karşı tedbir) sistemi bulunmuyor. Bundeswehr, mevcut filonun bir bölümünü 2025’ten başlayarak DIRCM ile donatmaya çalışıyor, ama bu dönüşümün 2032’ye kadar süreceği ve maliyetli olduğu aktarılıyor. Yeni 16 uçağın taktik konfigürasyonla fabrikadan çıkması, bu retrofit sorununu baştan çözmeyi hedefliyor — filoyu büyütmek değil, yeteneğini yükseltmek.
Bu, son birkaç yılın gecikme zincirinin bir uzantısı olarak okunabilir: Haziran 2025’te onaylanan DIRCM retrofit sözleşmesi yaklaşık 23-24 uçağı kapsıyordu; ilk DIRCM’li uçak Eylül 2025’te teslim edildi. Yani Almanya hem elindeki filoyu modernize etmeye hem de yeni uçak almaya aynı anda çalışıyor. Programın kendi geçmişi de kararın arka planını açıklıyor. A400M, 2003’te yedi Avrupa ülkesinin imzaladığı çok uluslu bir sözleşmeyle başladı; Türkiye o anlaşmada C-160 Transall filosunu yenilemek için 10 uçak sipariş etti. Sevilla’daki nihai montaj hattı 2007’de faaliyete geçti, ama program motor sorunları ve maliyet aşımlarıyla dolu bir on yıl yaşadı. Türkiye’nin ilk A400M’i 4 Nisan 2014’te Kayseri/Erkilet’teki 12. Hava Ulaştırma Ana Üs Komutanlığı’na teslim edildi, ikincisi aynı yılın Aralık ayında geldi. Mayıs 2015’te Sevilla’da bir test uçuşunda düşen ve dört Airbus çalışanının hayatını kaybetmesine yol açan uçak — seri numarası MSN23 — aslında Türkiye’ye ayrılmıştı; Türkiye, yerine üretilen uçağı (MSN118) Mart 2022’de teslim alarak filosunu tamamladı ve konsorsiyumda siparişini bitiren ilk ülke oldu.
TUSAŞ’ın payı: üretici değil, tedarikçi
Türkiye bugün A400M’in alıcısı değil, tedarikçisi konumunda. TUSAŞ, 2021 tarihli açıklamalarına göre programda yaklaşık %7’lik bir pay taşıyor; ön gövde orta kısmı, kuyruk konisi, arka gövde üst paneli, paraşütçü ve acil çıkış kapıları, kanatçık ve hız freni yüzeyleri ile kablo tesisatının tasarım ve üretimini yapıyor, ayrıca nihai montaj hattına destek veriyor. Aynı açıklamada o tarihe kadar 135 gövde setinin Airbus Defence and Space’e teslim edildiği belirtiliyor — bu rakamların beş yıl öncesine ait olduğunu ve güncellenmesi gerektiğini not etmek gerekir.
Kanat üretimi TUSAŞ’ta değil; kanat kutusu İngiltere’deki Airbus-Filton tesisinde birleştiriliyor. Dolayısıyla Almanya’nın siparişi büyürse Kazan’daki bandın göreceği etki, parça akışının hızlanması ve sürekliliği üzerinden olacak — TUSAŞ’ın program payının yüzdesini değil, üretim hattının önündeki iş yükünün büyüklüğünü büyütecek bir gelişme. Rakip taktik nakliye uçakları olan C-130J ve Embraer KC-390 bu segmentte daha küçük yük kapasitesiyle yarışıyor; A400M’in 37 tonluk kapasitesi, Hindistan’ın ayrı yürüttüğü 60 uçaklık ihalede istenen 18-30 ton aralığının üzerinde kalıyor, bu da A400M’in o ihaleye girip girmeyeceğini belirsiz bırakıyor.
Almanya’nın dışında birkaç ülkenin daha A400M değerlendirdiği aktarılıyor: Polonya AB’nin SAFE kredi mekanizmasıyla 8-15 uçak, Fransa 2024-2030 askeri programlama kanunu güncellemesinde altı uçaklık bir kalem, Danimarka 4-5 uçak için temas halinde; Avrupa dışında Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Endonezya’nın da potansiyel alıcılar arasında sayıldığı belirtiliyor. Bu liste resmi sipariş değil, görüşme aşamasındaki olasılıklar; hangilerinin imzaya dönüşeceği bilinmiyor. Hepsi gerçekleşse bile hat, 2003’teki orijinal çok uluslu siparişin toplam büyüklüğüne yaklaşamaz; bugünkü tablo, büyük bir ilk dalga sonrası küçük ve seyrek tekrar siparişlerle ayakta tutulan bir üretim hattı görüntüsü veriyor.
Bu, Kazan tesisi için iki yönlü bir risk tablosu çıkarıyor. Sevilla hattı sipariş alamazsa üretim hızı daha da düşebilir ve TUSAŞ’ın parça tedarikinde ölçek ekonomisi zayıflayabilir; buna karşılık yeni siparişler gelirse tesisin bugünkü kapasitesiyle artan talebe ne hızda yanıt verebileceği ayrı bir soru olarak kalıyor, çünkü TUSAŞ aynı dönemde KAAN ve GÖKBEY gibi kendi programlarına da üretim kapasitesi ayırıyor.
Bilinenler ile bilinmeyenler burada iç içe geçiyor: Bütçe komisyonunun onayı, 2028-2032’ye yayılan yaklaşık 3,6 milyar avroluk harcama yetkisi ve taktik konfigürasyon tercihi netleşmiş durumda; buna karşılık hangi 16 uçağın devre dışı kalacağı, TUSAŞ’ın güncel iş payı yüzdesi, Bundestag’ın kesin oylama tarihi ve Sevilla hattının bu siparişle kaç yıl daha üretimde kalacağı şimdilik açıklanmış değil. Airbus’ın kendisi de hattın uzun vadeli geleceğinin tamamen güvenceye alındığını söylemiyor.
Kazan’daki üretim bandı için asıl soru belki de Almanya’nın bu kararı imzaya çevirip çevirmeyeceği değil; çevirdiğinde TUSAŞ’ın parça akışını ne kadar hızlı artırabileceği ve bu sürekliliğin, hattın bugüne kadar hep “bir sonraki siparişe” bağlı kalan geleceğini ne ölçüde değiştirebileceği.
Kaynaklar
Hartpunkt, “Haushaltsausschuss beschließt Verteidigungshaushalt 2027: 16 neue A400M und Fördermittel für Innovationen” (13 Kasım 2026).
Infodefensa, “Alemania autoriza la compra de 16 nuevos A400M y da oxígeno a la línea de ensamblaje de Airbus en Sevilla“.
Aviacionline, “Bundestag clears the purchase of 16 new Airbus A400M Atlas transports for the Luftwaffe“.
ESUT, “16 neue A400M: Bundeswehr plant Austausch” (26 Eylül 2026).
Envanter Medya arşivi: “Almanya’dan 16 Yeni A400M İçin Onay: Airbus’un Sevilla Hattına 3,6 Milyar Avroluk Can Suyu“; “Kazakistan A400M Filosunu Tamamladı: İkinci Uçak 2 Kasım’da Almatı’ya Ulaştı“.
Editör notu: TUSAŞ’ın program payına ilişkin %7 ve 135 gövde seti rakamları 2021 tarihli şirket açıklamalarına dayanıyor; güncel veriyle teyit edilmeli. Haushaltsausschuss’un onayladığı tutar kaynaklara göre 3,59-3,6 milyar avro arasında küçük farklarla geçiyor, kesinleştirilmeli. MSN23/MSN118 seri numaraları ve Bundestag genel kurul oylama tarihi doğrulanmalı. Olası alıcı ülkelere ait rakamlar (Polonya, Fransa, Danimarka, Suudi Arabistan, BAE) görüşme aşamasında olup teyide açık.
