RTX’e 22,9 Milyar Dolarlık Tomahawk Sözleşmesi: Yıllık Üretim 1.000 Füzeyi Aşacak

ABD Savunma Bakanlığı, Tomahawk seyir füzesinin seri üretimini yedi yıl boyunca güvence altına alan 22,9 milyar dolarlık sözleşmeyi RTX’e verdi. Anlaşma, füzenin kırk yılı aşan hizmet ömrü boyunca imzalanan en kapsamlı üretim taahhütlerinden biri olarak kayda geçiyor.

Yedi yıllık taahhüt, yılda bin füzenin üzerinde hedef

Sözleşme, tek tek yıllık siparişler yerine üretim hattını uzun vadeye bağlayan bir yapı kuruyor. RTX’in açıklamasına göre şirket, anlaşma kapsamında yıllık teslimatı 1.000 füzenin üzerine çıkarmayı hedefliyor. Bu, savunma sanayiinde “çok yıllı tedarik” (multi-year procurement) olarak adlandırılan ve üreticiye tedarik zincirine önden yatırım yapma imkânı tanıyan yöntemin tipik bir örneği.

Yöntemin mantığı basit: Üretici, önümüzdeki yedi yılın siparişini garanti altında gördüğü için alt yüklenicilerine uzun vadeli sipariş verebiliyor, kritik bileşenlerde stok oluşturabiliyor ve tezgâh yatırımını amorti edebiliyor. Bu da birim maliyeti düşürüyor.

Üretim temposu ilk altı ayda üçe katlandı

RTX, 2026’nın ilk yarısında Tomahawk üretimini bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla üç katına çıkardığını bildirdi. Şirket, sözleşme kapsamında iş gücü, üretim altyapısı, teknoloji ve tedarik zinciri başlıklarında yatırım yapacağını; yüzlerce küçük ve orta ölçekli tedarikçiyle çalışacağını açıkladı.

RTX bünyesindeki Raytheon’un başkanı Phil Jasper, füzeyi “Deniz Kuvvetleri’nin en önemli taarruz silahı” olarak nitelendirerek, sistemin denizcileri riske atmadan yüzlerce mil ötedeki hedefleri vurabildiğini belirtti.

Tomahawk ne yapıyor?

Tomahawk, ses altı hızda alçak irtifada uçan, arazi takibi ve uydu seyrüseferiyle yol alan bir seyir füzesi. Menzili blok versiyonuna göre değişmekle birlikte 1.600 kilometre bandında. Gemilerdeki dikey atım hücrelerinden (VLS) ve denizaltıların torpido kovanlarından atılabiliyor.

Füzenin güncel sürümü olan Block V ailesi üç kola ayrılıyor: seyrüsefer ve haberleşmesi yenilenen temel Block V, denizde hareketli gemi hedeflerine karşı geliştirilen Block Va (Maritime Strike Tomahawk) ve sertleştirilmiş kara hedefleri için yeni harp başlığı taşıyan Block Vb. Block Va, Tomahawk’ı kırk yıl sonra yeniden bir gemisavar silaha dönüştürmesi bakımından programın en dikkat çeken kolu.

Kara konuşlu kullanım ve müttefik alıcılar

Tomahawk son yıllarda yalnızca bir deniz silahı olmaktan çıktı. ABD Ordusu’nun Typhon adıyla bilinen Orta Menzilli Yetenek (MRC) bataryası, füzeyi karadan atılabilir hâle getirdi ve Hint-Pasifik’te konuşlandırma tartışmalarının merkezine oturdu.

Sistem aynı zamanda müttefiklere açıldı. İngiltere uzun süredir denizaltılarından Tomahawk kullanıyor; Japonya 400 füzelik bir sipariş verdi; Avustralya ve Hollanda da alıcı listesinde yer alıyor. Bu genişleme, üretim hattı üzerindeki talebi ABD’nin kendi ihtiyacının ötesine taşıyan ana etkenlerden biri.

Stok tartışmasının gölgesinde

Sözleşmenin zamanlaması tesadüf değil. Kızıldeniz’deki angajmanlar ve Orta Doğu’daki operasyonlar, ABD Deniz Kuvvetleri’nin hassas güdümlü mühimmat stoklarını beklenenden hızlı tükettiğini gösterdi. Bir seyir füzesinin üretim süresi aylarla ölçülürken, yoğun bir harekâtta günler içinde onlarcası harcanabiliyor. Washington’da son iki yılın en çok tartışılan başlıklarından biri, üretim kapasitesinin bu tempoya yetişip yetişemeyeceğiydi.

Yedi yıllık sözleşme, bu tartışmaya kapasite tarafından verilmiş bir yanıt niteliği taşıyor.

Birim maliyet ve program tarihçesi

Tomahawk’ın birim maliyeti son yıllarda blok versiyonuna ve sipariş büyüklüğüne göre 1,3 ile 2 milyon dolar bandında seyretti. Yedi yıllık toplu alımın temel gerekçelerinden biri de bu rakamı aşağı çekmek. Tek yıllık siparişlerde üretici hattı düşük tempoda çalıştırmak zorunda kalıyor, sabit maliyetler az sayıda füzeye dağıldığı için birim fiyat yükseliyor.

Füze, ABD envanterine 1983’te girdi ve ilk büyük ölçekli kullanımını 1991 Körfez Savaşı’nda gördü. O harekâtta atılan yaklaşık 290 Tomahawk, seyir füzesinin modern hava harekâtındaki yerini tanımlayan an olarak kabul edilir. Aradan geçen sürede füze; Balkanlar, Afganistan, Irak, Libya, Suriye ve Yemen’de kullanıldı. Bugün gelinen noktada asıl yenilik, füzenin kendisinden çok hedefleme zincirinde: Block V ile birlikte füze, uçuş sırasında güncellenen hedef bilgisi alabiliyor ve görev ortasında yeniden yönlendirilebiliyor.

Hattın darboğazları nerede?

Seyir füzesi üretiminde kısıt genellikle son montajda değil, alt bileşenlerde ortaya çıkıyor. Katı yakıtlı fırlatma motorları, turbofan seyir motorları, güdüm setleri ve harp başlığı bileşenleri sınırlı sayıda tedarikçiden geliyor. RTX’in “yüzlerce küçük ve orta ölçekli tedarikçi” vurgusu tam da bu noktaya işaret ediyor: Üretimi üçe katlamak, son montaj hattını hızlandırmakla değil, bu alt katmanı büyütmekle mümkün.

Aynı darboğaz, ABD’nin Patriot PAC-3 MSE ve 155 mm topçu mühimmatı hatlarında da yaşandı. Savunma sanayiinde son iki yılın öne çıkan başlığı, yeni sistem geliştirmekten çok mevcut sistemleri hızlı çoğaltabilmek hâline geldi.

Türkiye açısından ne anlama geliyor?

Türkiye’nin Tomahawk envanterinde yer almıyor; ancak gelişme, Ankara’nın kendi seyir füzesi hattı bakımından okunmaya değer. TÜBİTAK SAGE’nin geliştirdiği ve 1.000 kilometrenin üzerinde menzil hedeflenen Gezgin, ROKETSAN ve TÜBİTAK SAGE üretimi ATMACA gemisavar füzesi ile SOM ailesi, Türkiye’nin uzun menzilli taarruz kabiliyetinin omurgasını oluşturuyor. ÇAKIR ise daha kısa menzilli ama modüler bir seyir füzesi olarak envantere giriyor.

ABD örneğinin gösterdiği asıl mesele, füzenin kendisinden çok üretim temposu. Bir seyir füzesi programının caydırıcılık üretmesi, yalnızca menzil ve isabet değerlerine değil, gerektiğinde ne kadar hızlı çoğaltılabildiğine bağlı. Türk savunma sanayiinde son dönemde öne çıkan kapasite yatırımları ve mühimmat üretim hattı genişletmeleri de aynı denklemin parçası.