Libya Ordusunun Askeri Gücü: Kaç Tank, Savaş Uçağı ve Füze Var? (2026)

Libya askeri envanteri, rakamların tek başına hiçbir şey anlatmadığı bir örnek. Global Firepower verilerine göre ülkenin toplam personel gücü 130 binin üzerinde görünüyor; ancak bu sayının 100 bini paramiliter ve milis kategorisinde, düzenli aktif personel ise 32 bin dolayında. Aynı çarpıklık teçhizatta da geçerli: 2011 öncesinde iki bini aşan tank gövdesi devralınmış olmasına rağmen faal kabul edilen ana muharebe tankı sayısı elli beş civarında. Envanteri okumanın anahtarı üç başlıkta toplanıyor — 2011’de yaşanan tahribat, 2011’den bu yana yürürlükte olan Birleşmiş Milletler silah ambargosu ve 2014’ten beri süren ikili komuta yapısı. Bu üçü, kâğıt üzerinde orta ölçekli bir orduyu pratikte parçalı ve dış desteğe bağımlı bir kuvvete dönüştürüyor.

Not: Aşağıdaki envanter rakamları Global Firepower, IISS The Military Balance ve SIPRI gibi açık kaynaklara dayanan yaklaşık değerlerdir.

Libya Ordusu Hakkında Genel Bilgiler

Libya Silahlı Kuvvetleri bugün tek bir komuta zinciri altında değil. 2014’ten bu yana ülke fiilen ikiye ayrılmış durumda: batıda Trablus merkezli ve uluslararası tanınırlığa sahip Ulusal Birlik Hükümeti, doğuda ise Tobruk’taki temsilciler meclisi tarafından yetkilendirilen ve Halife Hafter komutasındaki Libya Ulusal Ordusu. Hava kuvvetleri unsurları iki taraf arasında bölünmüş durumda; donanma ve sahil güvenliğin büyük bölümü Trablus’a bağlıyken doğudaki güçlerin de kendi kıyı karakol botları var. Bu yapı, envanter sayımını olduğu kadar bakım, yedek parça ve eğitim zincirlerini de ikiye bölüyor.

İkinci belirleyici unsur 2011. Kaddafi döneminde Libya, Sovyetler Birliği ve Fransa’dan gelen büyük çaplı tedarikle bölgenin en kalabalık envanterlerinden birini biriktirmişti: iki bini aşan tank, iki binin üzerinde topçu parçası, 370 civarında muharebe kabiliyetli uçak ve Mısır’dan sonra bölgenin en yoğun hava savunma ağı. Bu envanterin önemli bir bölümü zaten depoda ve bakımsızdı; iç savaş ve ardından gelen NATO harekâtı ise yer üstündeki muharip uçakların ve hava savunma bataryalarının büyük kısmını imha etti. Donanma da aynı dönemde ağır kayıp verdi; Nanuchka ve Assad sınıfı korvetlerin yanı sıra çok sayıda unsur kullanılamaz hâle geldi. Bugün envanterde görünen platformların çoğu bu tahribattan artakalan ve elde kalan parçalarla ayakta tutulan gövdeler.

Üçüncü unsur ambargo. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 2011’de kabul ettiği silah ambargosu hâlâ yürürlükte ve düzenli olarak uzatılıyor. Bu, Libya’nın Ürdün ya da Fas gibi ülkelerin izlediği yoldan — açık ihalelerle yeni nesil platform tedariki — ilerlemesini fiilen imkânsız kılıyor. Bunun sonucu, envanterin resmî tedarik yerine ikili anlaşmalar, destek konuşlandırmaları ve dolaylı akışlarla beslenmesi oldu. Birleşmiş Milletler uzman panelinin 2019 tarihli raporunda Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri ve Ürdün’ün ambargoyu ihlal ettiği belirtilmişti; Ankara ise Trablus’a verdiği desteği, uluslararası tanınan hükümetle imzaladığı ikili güvenlik ve askeri iş birliği mutabakatına dayandırdı. Yerli savunma sanayii tarafında ise Libya bir üretici değil; Askeri Sanayi Kurumu bakım, idame ve sınırlı üretim düzeyinde faaliyet gösteriyor ve yeniden yapılandırma çalışmalarını büyük ölçüde dış ortaklarla yürütüyor.

Kara Kuvvetleri Envanteri

Hava Kuvvetleri Envanteri

Füze ve Hava Savunma Sistemleri

Donanma Gücü

Türkiye Bağlantısı: Türk Savunma Sanayii

Türkiye ile Libya arasındaki savunma ilişkisinin dönüm noktası 27 Kasım 2019. O gün İstanbul’da iki ayrı mutabakat muhtırası imzalandı: biri Akdeniz’de deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına, diğeri güvenlik ve askeri iş birliğine ilişkindi. İkinci belge, Türkiye’nin Trablus’taki uluslararası tanınırlığa sahip hükümete eğitim, danışmanlık ve teçhizat desteği vermesinin hukuki çerçevesini kurdu. 2 Ocak 2020’de Türkiye Büyük Millet Meclisi asker gönderilmesine ilişkin tezkereyi 325’e karşı 184 oyla kabul etti ve konuşlandırma 6 Ocak’ta başladı. Bu, Türk savunma sanayisinin bir ürünü satmakla kalmayıp bütün bir kuvvet paketini — hava savunması, elektronik harp, insansız hava aracı ve eğitim — aynı anda sahaya sürdüğü ilk örneklerden biriydi.

Sahadaki karşılığı 2019-2020 Trablus muharebesinde görüldü. Doğudaki güçlerin ilerleyişi karşısında Trablus hükümetinin savunması, Bayraktar TB2 insansız hava araçları, Türkiye’nin konuşlandırdığı MIM-23 Hawk XXI hava savunma bataryaları ve elektronik harp unsurları etrafında yeniden kuruldu. Karşı tarafta Birleşik Arap Emirlikleri üzerinden sağlanan Çin yapımı Wing Loong II insansız hava araçları ve Rus yapımı Pantsir-S1 kısa menzilli hava savunma sistemleri vardı. Bu, iki insansız hava aracı kuşağının doğrudan karşı karşıya geldiği ilk büyük çatışmalardan biri oldu. TB2’lerin çok sayıda Pantsir aracını imha etmesi, kısa menzilli hava savunma sistemlerinin küçük ve alçaktan uçan platformlara karşı zafiyeti tartışmasını dünya ölçeğinde başlattı; Mayıs 2020’de el-Vatiyye Hava Üssü’nün ele geçirilmesi de aynı denklemin sonucuydu. Türk savunma sanayii için Libya, Suriye ve Karabağ’la birlikte insansız hava aracı doktrininin sahada sınandığı üç referans coğrafyadan biri.

İlişkinin bugünkü ağırlık merkezi ise silahtan çok kurumsallaşmada. Askeri Eğitim, İş Birliği ve Danışmanlık Anlaşması çerçevesinde Libya Silahlı Kuvvetleri personeline Türkiye’de ve Libya’da eğitim veriliyor; bine yakın Libyalı askeri personel misafir statüsünde Türkiye’de eğitim gördü ve iki yüzü aşkın Libyalı öğrenci Milli Savunma Üniversitesi’ne bağlı harp okullarında öğrenim görüyor. Savunma sanayii tarafında Libya Askeri Sanayi Kurumu ile imzalanan uzun vadeli stratejik iş birliği anlaşması kapsamında Libyalı mühendis adayları Konya’daki askeri fabrikalarda teknik eğitim ve staj programlarına alındı. Denizde ise bağlantı 2012’ye kadar geriye gidiyor: Libya donanmasının en yeni unsurları arasında Türkiye’den tedarik edilen MRTP sınıfı hızlı karakol botları bulunuyor ve sahil güvenlik personeline yönelik eğitim iş birliği sürüyor.

Önümüzdeki dönemin belirleyicisi iki başlık. Birincisi kapsamın genişlemesi: 2024’ten itibaren Ankara’nın yalnızca Trablus’la değil, doğudaki yapıyla da temas kurması, iş birliğinin tek bir tarafa bağlı kalmaktan çıkıp ülke ölçeğine yayılma ihtimalini gündeme getirdi. İkincisi ise sınır: Birleşmiş Milletler silah ambargosu yürürlükte olduğu ve komuta yapısı bölünmüş kaldığı sürece, Libya klasik anlamda bir ihracat pazarı gibi çalışmıyor. Bu nedenle en gerçekçi ilerleme alanları büyük platform satışı değil, halihazırda yürüyen hatların derinleşmesi: karakol botu ve deniz güvenliği tarafında ASFAT ile idame ve yeni tekne programları, alçak irtifa hava savunmasında ASELSAN’ın KORKUT ve GÜRZ sistemleriyle anti-dron çözümleri, zırhlı araç tarafında Kirpi ve Vuran hattının bakım-idame altyapısı ve en önemlisi eğitim, bakım ve yerlileştirme ortaklığı. Libya örneği, Türk savunma sanayisi açısından tek bir ürünün değil, bütün bir güvenlik paketinin ihraç edilebildiğini gösteren en kapsamlı dosya olma özelliğini koruyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Libya’nın kaç tankı var? Global Firepower verilerine göre Libya envanterinde faal kabul edilen ana muharebe tankı sayısı elli beş dolayında. Bu rakam ülkenin gerçek stokunu değil, bakımlı ve kullanılabilir durumda olan bölümü yansıtıyor: Kaddafi döneminde Sovyetler Birliği’nden alınan T-55, T-62 ve T-72 hatlarıyla birlikte iki bini aşan tank gövdesi devralınmıştı, ancak bunların çok büyük bölümü zaten depoda ve bakımsızdı, geri kalanı da 2011’den bu yana süren çatışmalarda kayba uğradı. Envanterin ikiye bölünmüş komuta yapısı arasında dağılmış olması da sayımı güçleştiren ayrı bir etken.

Libya hangi savaş uçaklarını kullanıyor? Libya hava kuvvetlerinin muharip omurgası hâlâ Kaddafi döneminden kalan Sovyet ve Fransız hatlarına dayanıyor: MiG-21, MiG-23 ve Mirage F1. Faal avcı uçağı sayısı on dolayında ve filonun yaklaşık yüzde 42’sini L-39 Albatros, G-2 Galeb ve SF.260 gibi eğitim uçakları oluşturuyor. 2011’deki NATO harekâtında yer üstünde yakalanan muharip uçakların büyük bölümü imha edilmişti; kalan uçaklar iki komuta arasında bölünmüş durumda ve hazır olma oranı envanter sayısının belirgin biçimde altında. Ülkenin yeni nesil avcı uçağı tedariki Birleşmiş Milletler silah ambargosu nedeniyle fiilen mümkün değil.

Libya’nın hava savunma sistemleri neler? Kaddafi döneminde Libya, Mısır’dan sonra bölgenin en yoğun hava savunma ağına sahipti; S-125 Neva/Pechora, 2K12 Kub ve S-200 hatlarına dayanan bu ağın büyük bölümü 2011’deki NATO harekâtında imha edildi ve ambargo koşullarında yenilenemedi. Bugün sahadaki en görünür sistemler dış destekle gelenler: doğudaki güçlerin elinde 2019-2020 döneminde Rus yapımı Pantsir-S1 bataryaları bulunuyordu, Trablus hükümetinin hava savunması ise Türkiye’nin konuşlandırdığı MIM-23 Hawk XXI bataryaları ve elektronik harp unsurlarıyla ayakta tutuldu. Libya’nın balistik füzesi yok; Kaddafi döneminden kalan Scud-B ve FROG-7 hattı devre dışı.

Libya donanması ne kadar güçlü? Libya’nın 1.770 kilometrelik Akdeniz kıyısı var — bu, Afrika’nın en uzun Akdeniz kıyı şeridi — ancak donanma bu kıyıyla orantısız biçimde küçük. Envanterde Kaddafi döneminden kalan Koni sınıfı tek bir firkateyn ve iki karakol gemisi görünüyor; korvet, denizaltı ve mayın harbi unsuru bulunmuyor. 1976-1982 arasında Sovyetler Birliği’nden alınan altı Foxtrot sınıfı denizaltı 2011’den önce zaten devre dışıydı, Nanuchka ve Assad sınıfı korvetler ise 2011’de imha edildi. Bugün fiilî deniz gücü sahil güvenlik ve karakol botu düzeyinde; bu hattın en yeni unsurları arasında 2012’den itibaren Türkiye’den tedarik edilen MRTP sınıfı botlar yer alıyor.

Türkiye ile Libya arasında askeri iş birliği var mı? Evet ve Türkiye’nin en kapsamlı savunma dosyalarından biri. Çerçeveyi 27 Kasım 2019’da imzalanan güvenlik ve askeri iş birliği mutabakat muhtırası kurdu; 2 Ocak 2020’de Türkiye Büyük Millet Meclisi asker gönderilmesine ilişkin tezkereyi kabul etti. 2019-2020 Trablus muharebesinde Bayraktar TB2 insansız hava araçları, Türkiye’nin konuşlandırdığı MIM-23 Hawk XXI hava savunma bataryaları ve elektronik harp unsurları belirleyici oldu. Bugün ilişkinin ağırlık merkezi eğitim ve kurumsallaşmada: bine yakın Libyalı askeri personel Türkiye’de eğitim gördü, iki yüzü aşkın öğrenci Milli Savunma Üniversitesi’ne bağlı harp okullarında okuyor ve Libya Askeri Sanayi Kurumu ile uzun vadeli stratejik iş birliği anlaşması yürüyor. Denizde ise Libya donanması 2012’den itibaren Türkiye’den MRTP sınıfı karakol botları tedarik etti.

Son Değerlendirme

Libya envanteri, bir ordunun sayılarla değil kurumlarla ayakta durduğunu gösteren ders niteliğinde bir örnek. Kaddafi Libya’sı bölgenin en kalabalık teçhizat stoklarından birini biriktirmişti; bugün geriye kalan, iki bin tank gövdesinden elli beş faal tank, 370 muharebe uçağından on avcı, bölgenin ikinci en yoğun hava savunma ağından ise dış destekle ayakta tutulan bir katman. Aradaki farkı yaratan üç şey birbirini besledi: 2011’deki tahribat, kesintisiz süren Birleşmiş Milletler silah ambargosu ve 2014’ten bu yana ikiye bölünmüş komuta yapısı. Bu tablo, envanterin yenilenmesini teknik değil siyasi bir soruna dönüştürüyor; bir platformun alınabilmesi için önce tek bir muhatabın ve ambargo çerçevesinde meşru bir kanalın oluşması gerekiyor. Türkiye açısından Libya’nın önemi tam da burada. İlişki bir platform satışı olarak başlamadı; hava savunması, elektronik harp, insansız hava aracı, eğitim ve savunma sanayii ortaklığından oluşan bütünleşik bir paket olarak kuruldu ve 2019’daki mutabakattan bugünkü eğitim programlarına kadar kesintisiz sürdü. Türk savunma sanayisi açısından Libya, ürün ihracatının ötesinde bir güvenlik mimarisinin ihraç edilebildiğini gösteren en kapsamlı saha dosyası olmayı sürdürüyor.

Kaynaklar

• Global Firepower — Libya
• IISS — The Military Balance
• SIPRI — Arms Transfers Database
• Wikipedia — Libya Silahlı Kuvvetleri
• Anadolu Ajansı — Türkiye-Libya askeri iş birliği

▶ 6 platformu karşılaştırın →