TF KAAN vs Su-57 Felon: 5. Nesil Avcı Uçağı Karşılaştırması
TF KAAN ile Sukhoi Su-57 Felon, beşinci nesil avcı uçağı sınıfında iki farklı ekol ve iki farklı olgunluk düzeyini temsil ediyor. KAAN, F-22/F-35 hattına yakın stealth-öncelikli Türk milli programı olarak Şubat 2024’te ilk uçuşunu yaptı; Su-57 ise 2010’dan beri uçan, süpermanevra ve uzun menzilli füze felsefesine dayalı Rus üretimi olarak 2026 itibarıyla 44’ten fazla seri uçakla Rus Hava-Uzay Kuvvetleri envanterinde. Bu iki 5. nesil avcı teknik veri, silah kataloğu, motor bağımsızlığı, ihracat ve operasyonel geçmiş açılarından nasıl karşılaştırılır?
İki beşinci nesil avcının farklı gelişim çizgileri
TF KAAN (TUSAŞ, Türkiye) ile Sukhoi Su-57 Felon (Rusya), aynı sınıfta yer alan iki beşinci nesil çift motorlu ağır avcı uçağıdır. KAAN, Şubat 2024’te ilk uçuşunu gerçekleştirdi ve 2026 itibarıyla üçüncü prototipin montajı tamamlandı; Türk Hava Kuvvetleri’ne ilk teslimatlar 2028-2030 hedefiyle planlanıyor. Su-57, T-50 kod adıyla 2010’da uçtu; 2020’de ilk üretim uçağı VVS envanterine girdi ve 2026 itibarıyla en az 44 seri uçak Rus Hava-Uzay Kuvvetleri’nde hizmet veriyor.
Aynı sınıfta olsalar da tasarım felsefeleri belirgin biçimde farklı. KAAN, saf F-22 tarzı düşük gözlenebilirlik hattı üzerine kurulu: pürüzsüz gövde geçişleri, iç silah bölmesi, radar emici malzeme (RAM) yoğun bir yüzey ve dahil edilmiş anten mimarisi. Su-57 ise süpermanevra + süperkruvaziyer + geniş silah taşıma üçlüsünü öne alır; stealth Rus doktrininde ikincil bir öncelik olarak görülür ve bu, uzman değerlendirmelerinde tartışılan kompresör göbeğinin görünür kalması, bağlantı elemanları ve panel hizasızlıklarıyla belgelenir.
Neden karşılaştırılıyor?
Türkiye’nin F-35 Ortak Muharip Uçak programından 2019’da çıkarılması, KAAN’ı jeopolitik bir milli program hâline getirdi; Rusya ise Su-57’yi Hindistan, Cezayir, Kuzey Kore ve İran’a pazarlamaya çalışırken 2025’te Cezayir ilk yabancı kullanıcı oldu. İki uçak da NATO F-35 ve Çin J-20 mimarilerine karşı ‘alternatif’ konumlanmasına aday. Endonezya, BAE, Malezya, Suudi Arabistan hem KAAN hem de Su-57 seçeneklerini gözlemliyor. Farklı olgunluk seviyelerinde olmalarına rağmen, karşılaştırma; motor bağımsızlığı, üretim ölçeği, silah entegrasyonu ve maliyet açısından değerli.
Tasarım felsefesi
KAAN’ın ana tercihi düşük radar kesit alanı (RCS). Iç silah bölmesi, dahili sensör anten mimarisi, kalıp içi girişli yakıt hattı, kanat-gövde birleşim geometrisi ve radar emici kaplama, Batı ekolünün F-22/F-35 pratiğine yakın bir yaklaşımı yansıtır. Karşısında Su-57, çift motoru geniş açıyla yerleştirir ve süpermanevra kabiliyetine ağırlık verir: dahili silah bölmesi var, ama motor kompresör göbeği ve kesişen yüzey elemanları, önden görüşte radar kesitini artırır. Rus doktrininde stealth bir avantaj değil bir ek olarak konumlanmıştır; Su-57 R-77M ve R-37M gibi çok uzun menzilli füzelerle ‘ilk atışın’ avantajını almayı hedefler.
| Parametre | TF KAAN | Sukhoi Su-57 Felon |
|---|---|---|
| Boy | 20,3 m | 20,1 m |
| Kanat açıklığı | 13,4 m | 14,1 m |
| Yükseklik | 6,0 m | 4,7 m |
| Boş ağırlık | ~21.000 kg | 18.500 kg |
| Maksimum kalkış ağırlığı | 35.000 kg | 35.000 kg |
| Motor (Blok 1) | 2 × GE F110-GE-129 (~129 kN) | 2 × Saturn AL-41F1 (~142 kN) |
| Motor (nihai hedef) | 2 × TF-35000 (~130 kN, TÜMOSAŞ/TEI) | 2 × İzdeliye 30 / AL-51F (~176 kN) |
| Maksimum hız | Mach 1,8 (~1.900 km/s) | Mach 2,0 (~2.135 km/s) |
| Süperkruvaziyer | Nihai hedef (Blok 1’de sınırlı) | Mach 1,3 (Al-41F1 ile) |
| Servis tavanı | 16.800 m (55.000 ft) | 20.000 m (65.600 ft) |
| Muharebe menzili | ~1.100 km (tahmini) | 1.500 km |
| Görev menzili | 3.500+ km | 4.500 km |
| G limitleri | +9 / -3,5 | +9 / -3 |
| İç silah bölmesi | Var (2 ana + 2 yan) | Var (2 ana + 2 yan) |
| Radar | AESA (MURAD sınıfı, ASELSAN) | N036 Byelka AESA (Tikhomirov) |
| Faydalı yük | ~10.000 kg | 10.000 kg |
| İlk uçuş | 21 Şubat 2024 | 29 Ocak 2010 |
| Seri hizmet | 2028-2030 (hedef) | 2020 (seri hâlde) |
| Üretim adedi (2026) | 3 prototip | ~44 seri + prototipler |
Görsel karşılaştırma
Silah entegrasyonu
KAAN, tamamı milli avcı-avcı ve avcı-yer mühimmatı ile entegre olacak: Roketsan-TÜBİTAK SAGE ortaklığında Gökdoğan (BVR), Bozdoğan (WVR), uzun menzilli Gökhan (BVR ötesi, geliştirme), yeni nesil hava-hava füzesi Merlin (planlanan), SOM-J iç bölmeye adapte edilmiş seyir füzesi, HGK-3 ve KGK kanatlı hassas mühimmat aileleri. Karadan-hava rolde MK-83/84 aileleri, SOM-A/B seyir füzesi, SARP tabanlı EW paketleri.
Su-57, geniş bir Rus mühimmat kataloğunu iç bölmeye ve dört harici pilonuna yerleştirebilir: R-77M (BVR, aktif AESA arayıcı), R-74M2 (WVR), en dikkat çekici olarak R-37M (400 km sınıfı çok uzun menzilli BVR) ve Kh-59MK2 stealth seyir füzesi. Kh-38 modüler hava-yer füzesi, KAB-250 uydu güdümlü bomba ailesi ve deneme aşamasındaki Grom-1/2 güdümlü mühimmat da entegre edilmiştir.
Sensör paketi
KAAN, ASELSAN merkezli AESA burun radarı, MURAD ailesi, çevresel dağıtılmış açık pencere sensörleri (MİLDES benzeri), ELINT/COMINT, IRST ve dijital cam kokpit ile geliyor. Su-57’de N036 Byelka ailesi (burun + kanat kökü L-band + yan X-band paneller), 101KS Atoll optik-elektronik paket (IRST + UV sensör + lazer telemetri), pilot kaskında entegre HMD ve MFD ekran mimarisi bulunuyor.
Birim maliyet ve ihracat resmi
KAAN için resmî birim fiyat açıklanmamıştır. TUSAŞ ve Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB), açık kaynaklarda birim maliyetin 100 milyon dolar civarında tutulmasının hedeflendiğini bildirmiştir. Endonezya’nın 2025’te 48 KAAN alımı için imzaladığı niyet mektubu, uzun vadeli 10 milyar dolar aralığında bir program değeri işaret ediyor.
Su-57 ise ihracat pazarında henüz istikrarlı bir referans oluşturamamıştır:
- Cezayir (2025): Kesin adet açıklanmadı; ~14 uçak siparişi bildirildi. İlk teslimatlar 2025’te başladı. İzdeliye 30 (AL-51F) motorlu Su-57M1 varyantı bekleniyor.
- Hindistan: 2018’de ortak FGFA projesinden çekildi; 2025’te Rusya, Su-57E’yi yeniden teklif etti. Hindistan, kendi AMCA programına odaklandığı için yakın vadede alım öngörülmüyor.
- Kuzey Kore, İran: Militarywatch ve Rus kaynaklara göre siparişler gerçekleşti; teyit yok. Batı yaptırımları nedeniyle Rus jetlerinin ihracatı sınırlı.
- Rusya (VVS): 2028’e kadar 76 seri Su-57 hedefi; 2026 itibarıyla 44 teslim edilmiş.
Motor bağımlılığı — kritik farklılık
Operasyonel geçmiş
KAAN, henüz muharebe testi görmemiştir; 2024’te ilk uçuş, 2025’te ikinci prototip, 2026’da üçüncü prototip montajı tamamlanmış olup uçuş test programı devam etmektedir. Türk Hava Kuvvetleri, F-16 filosunun aşamalı olarak KAAN’a devri için 2028-2035 arasında ilk teslim planlaması yapmıştır.
Su-57, Suriye’de 2018’de sınırlı sayıda test uçuşları gerçekleştirdi; Ukrayna savaşında 2022’den itibaren düşük yoğunluklu görevlerde kullanıldığı Rus askerî basınında yer almıştır. Genel değerlendirmede, Su-57 Kh-59MK2 seyir füzesi ile uzun menzilden Ukrayna hava savunmasını hedef alan görevlerde bilinen bir profil oluşturmuş; hava-hava muharebesinde net doğrulanmış angajman kaydı sınırlıdır.
Karşılaştırmalı olgunluk
2026 yılı itibarıyla iki uçak, çok farklı olgunluk aşamalarındadır: Su-57, 5. nesil sınıfında Rusya’nın envanterindeki tek platformdur ve seri üretim aşamasındadır. KAAN, gelişme evresinde olup 2028-2030 aralığında Türk envanterine girmesi hedeflenmektedir. Aynı takvimde Türkiye, F-35 programına dönüş olasılığını da değerlendiriyor; iki senaryonun eş zamanlı ilerlemesi mümkün.
TF KAAN ile Su-57 arasındaki en büyük fark nedir?
KAAN, F-22 tarzı düşük radar kesit alanına (RCS) odaklanmış bir stealth mimarisine sahiptir. Su-57 ise stealth’i ikincil tutar, süpermanevra ve süperkruvaziyer performansına ağırlık verir; uzun menzilli R-37M füzesi ile ‘ilk atış’ avantajını hedefler.
Hangisi süperkruvaziyer yapabilir?
Su-57 Blok 1’de Saturn AL-41F1 motorlarıyla Mach 1,3 süperkruvaziyer bildirilmiştir. KAAN’ın Blok 1’de GE F110 motorlarıyla süperkruvaziyer performansı sınırlıdır; nihai hedef TF-35000 motorlarıyla süperkruvaziyer kabiliyetinin sağlanmasıdır.
Hangisi daha uzak menzilde silah taşır?
Su-57 en fazla dikkat çeken silahı R-37M (400 km sınıfı BVR) ile en uzun havadan-havaya menzili sunar. KAAN, entegre edildiği Gökhan füzesi ile 250+ km sınıfı BVR menzilini hedefliyor; henüz operasyonel değil.
KAAN hangi motorla uçuyor?
İlk prototip General Electric F110-GE-129 turbofan motoru ile uçmaktadır (Blok 1). Blok 2 için TEI/TÜMOSAŞ TF-35000 yerli motoru geliştirilmektedir; sertifikasyon 2032 sonrasına planlanmıştır.
Su-57’nin motor durumu ne?
Blok 1 Su-57’ler Saturn AL-41F1 motorlarını kullanır. İkinci aşama motor İzdeliye 30 / AL-51F (~176 kN itki) Su-57M1 varyantında entegre edilmektedir; 2024’te Cezayir’e teslim edilen ilk Su-57’ler AL-41F1 ile hizmete girdi.
Hangi ülkeler Su-57 aldı?
2026 itibarıyla Rusya VVS ana kullanıcıdır (44+ seri uçak). Cezayir 2025’te teslimatları almaya başlayan ilk yabancı kullanıcıdır; Kuzey Kore ve İran siparişleri Rus kaynaklara göre söylenmekle beraber teyit edilmemiştir.
KAAN hangi ülkelere ihraç edilecek?
Endonezya, 2025’te 48 KAAN alımı için niyet mektubu imzaladı. BAE, Azerbaycan ve Malezya potansiyel müşteriler olarak görülmektedir; kesin sözleşme henüz yok.
İki uçağın stealth performansı karşılaştırılabilir mi?
KAAN, F-22/F-35 mimarisine yakın bir tasarım felsefesiyle daha düşük radar kesitine sahip olması beklenir. Su-57’nin motor kompresör göbeğinin görünürlüğü, panel hizasızlıkları ve bağlantı elemanları uzman değerlendirmelerinde daha yüksek RCS’ye işaret eder. Kesin sayısal karşılaştırma resmi kaynaklarda yer almaz.
Muharebe testi hangisi geçirdi?
Su-57, Suriye’de 2018’de sınırlı test uçuşları yaptı; Ukrayna savaşında 2022’den itibaren Kh-59MK2 seyir füzesi ile uzun menzilden vurma görevlerinde kullanıldı. KAAN henüz muharebe testi görmedi.
2026 itibarıyla üretilmiş adetler?
Su-57: 44+ seri uçak Rus Hava-Uzay Kuvvetleri envanterinde; hedef 2028’e kadar 76 uçak. KAAN: 3 prototip; seri üretim 2028 sonrasında planlanıyor.
