Bakan Fidan’dan S-400 Açıklaması: CAATSA Yaptırımlarının Kaldırılmasında ‘Yaratıcı Fikirler’ Var
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 20 Eylül 2026 akşamı NTV canlı yayınında gündemi değerlendirirken S-400 hava savunma sistemleri krizinin çözümüne ilişkin “birtakım yaratıcı fikirler” bulunduğunu açıkladı. Fidan, ABD’nin CAATSA yaptırımlarını “özellikle Savunma Sanayii Başkanlığımız (SSB) için bir ayak bağı” olarak nitelendirerek, yaptırımların kaldırılması yönünde çalışıldığını söyledi.
Açıklama, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın önümüzdeki hafta New York’ta toplanacak Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu’na katılacağı ve kürsüden dünyaya seslenecek ilk liderler arasında yer alacağı bir dönemde geldi. Fidan, temaslar kapsamında Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasında bir görüşmenin de beklendiğini, iki liderin Ankara’daki son temaslarının ardından mevcut sorun alanlarının çözümü yönünde karşılıklı iyi niyetle çalışıldığını ifade etti.
CAATSA yaptırımları ve S-400 sorunu nedir?
Türkiye, Aralık 2017’de Rusya ile S-400 Triumf uzun menzilli hava savunma sistemi için tedarik anlaşması imzalamış, sistemin ilk parçaları 12 Temmuz 2019’da Mürted Hava Üssü’ne teslim edilmişti. ABD yönetimi, NATO müttefiki bir ülkenin envanterine Rus yapımı bir hava savunma sistemi girmesini F-35 programının güvenliğine tehdit olarak değerlendirdi ve 31 Temmuz 2019’da Türkiye’yi F-35 ortak üretim ve tedarik programından çıkardığını duyurdu. Aralık 2020’de ise ABD, Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act (CAATSA) kapsamında SSB’yi ve dönemin SSB Başkanı İsmail Demir dahil üst düzey yöneticilerini doğrudan hedef alan yaptırımlar uyguladı. Bu yaptırımlar, SSB’nin bazı ABD menşeli bileşen, yedek parça ve teknoloji tedarikinde süreçleri zorlaştırması nedeniyle savunma sanayii camiasında yıllardır “ayak bağı” olarak tanımlanıyor.
Fidan’ın açıklamasında S-400’lerin geleceğine ilişkin somut bir formül paylaşılmadı; bakan yalnızca çözüme yönelik “yaratıcı fikirler” bulunduğunu ve bu fikirlerin karşılıklı iyi niyetle hayata geçirilmeye çalışıldığını belirtti. Sistemlerin devre dışı bırakılması, üçüncü bir ülkeye devri ya da farklı bir teknik düzenleme gibi daha önce kamuoyunda tartışılan senaryolardan hangisinin masada olduğuna dair doğrulanmış bir bilgi şu an için bulunmuyor.
SSB ve Türk savunma sanayii için önemi
CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, SSB’nin başta motor, aviyonik ve mikroelektronik olmak üzere ABD kaynaklı kritik alt bileşenlere erişimini kolaylaştırabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Bu durum, TUSAŞ’ın milli muharip uçağı KAAN’ın motor tedarik takvimi gibi programlarda da dolaylı etkiler doğurabilir. Ayrıca yaptırımların kalkması, Türkiye’nin F-35 programına yeniden dahil olması ihtimalini de siyasi gündeme taşıyan bir zemin oluşturuyor; ancak bu yönde resmî bir müzakere süreci henüz kamuoyuna yansımadı.
Türkiye, F-35’ten çıkarılmasının ardından geçtiğimiz yıl İngiltere ile imzaladığı milyar sterlinlik anlaşma kapsamında Eurofighter Typhoon tedarikine yönelmiş ve filoyu 54 uçağa çıkarmayı hedeflemişti; CAATSA’nın kaldırılması bu tedarik çeşitlendirme stratejisini değiştirmez, ancak hava savunmada da yerli SİPER gibi sistemlerin yanında ABD menşeli platformlara erişimi yeniden bir seçenek haline getirebilir. Nitekim Türkiye’nin kendi milli hava savunma çözümü SİPER, halihazırda NATO’nun referans sistemi Patriot PAC-3 MSE’ye alternatif olarak geliştiriliyor ve envantere giriyor.
Kronoloji: S-400’den CAATSA’ya
- Aralık 2017: Türkiye ve Rusya, S-400 tedarik anlaşmasını imzaladı.
- 12 Temmuz 2019: S-400 sistemlerinin ilk parçaları Mürted Hava Üssü’ne teslim edildi.
- 31 Temmuz 2019: ABD, Türkiye’yi F-35 ortak üretim programından resmen çıkardı.
- Aralık 2020: ABD, CAATSA kapsamında SSB’yi ve üst düzey yöneticilerini hedef alan yaptırımları yürürlüğe soktu.
- 2025: Türkiye, İngiltere ile 20 Eurofighter Typhoon tedarikine yönelik anlaşma imzaladı.
- 20 Eylül 2026: Dışişleri Bakanı Fidan, NTV’de S-400 sorununun çözümüne yönelik “yaratıcı fikirler” olduğunu açıkladı.
Sırada ne var?
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 22 Eylül’de BM Genel Kurulu kürsüsünden yapacağı konuşma ve bu ziyaret kapsamında gerçekleşmesi beklenen Erdoğan-Trump görüşmesi, S-400/CAATSA hattındaki “yaratıcı fikirlerin” somutlaşıp somutlaşmayacağı açısından yakından izlenecek. Fidan, Erdoğan’ın BM konuşmasının yapay zeka ve gelecek riskleri konusunda ortak adım çağrısı da içerecek şekilde kapsamlı olacağını belirtti. Konuya ilişkin resmî bir mutabakat ya da takvim açıklandığında gelişmeler doğrulanmış kaynaklarla güncellenecektir.
