F-35 Programı ABD-Kanada Ticari ve Siyasi Geriliminin Odağında

ANKARA – ABD ile Kanada arasında son dönemde tırmanan ticari ve siyasi gerilim, iki ülkenin ortak savunma projelerinden biri olan F-35 savaş uçağı programını da etkilemeye başladı. Ottawa yönetimi, ABD yapımı F-35 uçaklarının planlanan alımını yeniden değerlendirmeye alırken, konu ikili ilişkilerde yeni bir tartışma başlığı haline geldi.

Kanada, Lockheed Martin’den en az 16 adet F-35A Lightning II savaş uçağı alımını kesinleştirirken, toplamda 88 uçağı kapsayan programın geri kalan 72 uçağına ilişkin nihai karar henüz verilmiş değil. Başbakan Mark Carney, artan maliyetler, teslimat gecikmeleri ve Washington ile yaşanan siyasi gerilimler nedeniyle sürecin kapsamlı şekilde gözden geçirildiğini açıkladı.

Maliyet artışı ve siyasi baskı etkili

Kanada, 2022 yılında 88 adet F-35 satın almayı kabul etmişti. Ancak programın toplam maliyetinin 27 milyar doları aşması ve teslimat takvimindeki gecikmeler, kamuoyunda ve siyasi çevrelerde eleştirilere yol açtı. Bu tabloya, ABD’de Donald Trump’ın yeniden başkanlık görevine gelmesiyle sertleşen siyasi söylemler de eklendi.

Kanada’da eski ulusal güvenlik ve istihbarat danışmanı Vincent Rigby, Washington’dan gelen açıklamaların Ottawa’yı savunma alanındaki bağımlılıklarını yeniden değerlendirmeye ittiğini belirterek, Kuzey Amerika savunmasında ABD ile yakın iş birliğinin sürmesine rağmen alternatif arayışların güçlendiğini söyledi.

NORAD tartışması

ABD’nin Kanada Büyükelçisi Pete Hoekstra’nın, F-35 alımından vazgeçilmesi halinde NORAD (Kuzey Amerika Hava Savunma Komutanlığı) yapısında değişiklikler gerekebileceğine yönelik açıklamaları, Ottawa’da tepkilere neden oldu. ABD Dışişleri Bakanlığı ise bu ifadelerin bağlamından koparıldığını belirterek, Kanada’nın F-35 programından çekilmesinin Kuzey Amerika savunma mimarisinde ciddi bir boşluk oluşturacağını savundu.

Kanadalı bazı yetkililer, bu açıklamaları “siyasi baskı unsuru” olarak değerlendirirken, akademik çevrelerden gelen yorumlar baskının ters etki yaratabileceği yönünde oldu.

Alternatif arayışları gündemde

Carney hükümeti, yaşlanan F/A-18 Hornet filosunun yerine İsveç üretimi Saab JAS 39 Gripen savaş uçaklarını da alternatif olarak masada tutuyor. Aralık ayında yayımlanan bir kamuoyu yoklamasına göre, Kanadalıların yüzde 72’si Gripen seçeneğine olumlu bakıyor.

Uzmanlar ise F-35’in teknolojik olarak daha ileri bir platform olduğuna dikkat çekerken, farklı tip savaş uçaklarının aynı anda işletilmesinin lojistik ve bakım açısından ciddi zorluklar doğurabileceğini vurguluyor.

Bakım merkezi planı

Öte yandan F-35 programında yer alan şirketler, Montreal’in kuzeyinde, hem Kanada hem de ABD filolarına hizmet verebilecek bir bakım ve idame merkezi kurulması için federal ve Quebec hükümetlerine çağrıda bulunuyor. Projenin hayata geçmesi, kamu fonlarının güvenlik yatırımlarını karşılamasına ve ABD’nin onayına bağlı bulunuyor.

Gelişmeler, F-35 programının yalnızca askeri değil, aynı zamanda ticari ve siyasi bir denge unsuru haline geldiğini ortaya koyarken, Kanada’nın nihai kararının NATO ve Kuzey Amerika savunma yapısı açısından da yakından izleneceği değerlendiriliyor.

Kaynak: The Hill